Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

 Hà Nội, ngày 21 tháng 9 năm 2022 

ĐƠN KIẾN NGHỊ

(Bãi bỏ hình thức cùm chân trong giam giữ)

Chúng tôi gồm: Những người có tên trong danh sách dưới đây.

Ý thức trách nhiệm trước cộng đồng và mong muốn thúc đẩy sự tiến bộ của nền tư pháp nên cùng nhất trí kiến nghị tới các lãnh đạo Đảng và Nhà nước một việc như sau:

Mới đây một tử tù là ông Đặng Văn Hiến đã được Chủ tịch nước ân giảm án tử hình xuống tù chung thân, sự việc nhận được sự quan tâm chú ý của đông đảo dư luận xã hội. Bản thân ông Hiến trong nhiều năm liền đã bị giam giữ cùm chân, đó là biện pháp đang áp dụng bấy lâu nay đối với các tử tù, hoặc trong nhiều vụ án đặc biệt nghiêm trọng dù chưa xét xử nhưng để phòng ngừa thì cơ quan giam giữ cũng áp dụng cùm chân. Đây là biện pháp giam giữ đã lạc hậu không còn phù hợp với tinh thần nhân đạo của hệ thống pháp luật hiện nay.

Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 tại Điều 2 quy định về Nhiệm vụ của Bộ luật tố tụng hình sự, lần đầu tiên đã ghi nhận nội dung về bảo vệ quyền con người.

Luật thi hành tạm giữ tạm giam năm 2015 tại Điều 4 quy định về Nguyên tắc quản lý thi hành tạm giữ tạm giam cũng đã quy định nội dung bảo đảm quyền con người.

Luật thi hành án hình sự năm 2019 quy định về những hành vi bị nghiêm cấm trong thi hành án hình sự là nghiêm cấm các hình thức đối xử vô nhân đạo hoặc hạ nhục người chấp hành án.

Sau mấy chục năm đất nước đổi mới hội nhập, kinh tế phát triển, nhận thức thay đổi, theo đó các giá trị quyền con người được tôn trọng đề cao, khi đó các biện pháp tư pháp trong quản lý giam giữ cũng cần điều chỉnh cho phù hợp. Thực tế hoàn cảnh giam giữ vẫn còn nhiều khắc nghiệt, bản thân các tử tù và người thân là biết rõ, nhưng họ không biết làm sao để thay đổi tình trạng này, ai cũng nghĩ cùm chân là quy định đương nhiên nên phải chấp nhận gánh chịu.

Những phòng giam tử tù nhỏ hẹp với những bệ xi măng làm chỗ nằm cùng biện pháp cùm chân, vệ sinh ăn uống tại chỗ, những biện pháp giam giữ như vậy không phù hợp với tính nhân đạo của pháp luật nhà nước hiện nay. Bởi vậy kính đề nghị các lãnh đạo Đảng và Nhà nước quan tâm chỉ đạo bãi bỏ biện pháp cùm chân trong hoạt động giam giữ.

Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn!

Những người kiến nghị

1. Luật sư Ngô Ngọc Trai, Đoàn luật sư TP Hà Nội
2. Luật sư Trần Anh Tùng, Đoàn luật sư TP HCM
3. Luật sư Lê Ngọc Luân, Đoàn luật sư TP HCM
4. Luật sư Huỳnh Quốc Nam, Đoàn luật sư TP Cần Thơ
5. Luật sư Hoàng Vũ Tưởng, Đoàn luật sư TP HCM
6. Luật sư Trần Đại Lâm, Đoàn luật sư TP Hà Nội
7. Luật sư Nguyễn Ngọc Quý, Đoàn luật sư TP Hà Nội
8. Luật sư Nguyễn Đức Thượng, Đoàn luật sư tỉnh Hưng Yên
9. Luật sư Ngô Anh Tuấn, Đoàn luật sư TP Hà Nội
10. Luật sư Trịnh Minh Thắng, Đoàn luật sư TP HCM
11. Luật sư Nguyễn Thanh Biên, Đoàn luật sư TP HCM
12. Luật sư Phạm Tất Thắng, Đoàn luật sư TP HCM
13. Luật sư Trần Hữu Huỳnh, Đoàn luật sư TP Hà Nội
14. Luật sư Lương Văn Chương, Đoàn luật sư TP HCM
15. Luật sư Vũ Thị Hà, Đoàn luật sư tỉnh Đồng Nai
16. Luật sư Lê Văn Luân, Đoàn luật sư TP Hà Nội
17. Luật sư Nguyễn Ngọc Lan, Đoàn luật sư TP Hà Nội
18. Luật sư Hồ Minh Kính, Đoàn luật sư Tỉnh Bình Định
19. Luật sư Đào Thị Lan Anh, Đoàn luật sư TP Hà Nội
20. Luật sư Bùi Khắc Hanh, Đoàn luật sư TP Hà Nội
21. Luật sư Tạ Ngọc Toàn, Đoàn luật sư tỉnh Vĩnh Phúc
22. Luật sư Nguyễn Hữu Đức, Đoàn luật sư tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu
23. Luật sư Trần Hồng Phúc, Đoàn luật sư TP Hà Nội
24. Luật sư Nguyễn Khả Thành, Đoàn Luật sư tỉnh Phú Yên
25. Luật sư Đỗ Thanh Lâm, Đoàn luật sư TP HCM
26. Luật sư Nguyễn Bích Ngọc, Đoàn luật sư TP Hà Nội
27. Luật sư Lê Đình Việt, Đoàn luật sư TP Hà Nội
28. Luật sư Lê Văn Hoà, Đoàn luật sư TP Hà Nội
29. Luật sư Nguyễn Hà Luân, Đoàn luật sư TP Hà Nội

Bài viết Kiến nghị của 30 luật sư bỏ giam giữ cùm chân đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

 Hà Nội, ngày 04 tháng 8 năm 2020 

ĐƠN KIẾN NGHỊ

(Đề nghị có biện pháp bảo vệ quyền hành nghề luật sư)

Chúng tôi gồm: Những người có tên trong danh sách dưới đây.

Là các luật sư có ý thức trách nhiệm trước cộng đồng khách hàng và trách nhiệm với nghề nghiệp, chúng tôi cùng nhất trí kiến nghị Liên đoàn Luật sư Việt Nam có biện pháp bảo vệ quyền hành nghề luật sư như sau:

Vấn đề thứ nhất:

Hiến pháp năm 2013 tại Điều 31, khoản 4 quy định: Người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa. Tại Điều 103 khoản 7 quy định: Quyền bào chữa của bị can, bị cáo được bảo đảm.

Nhưng Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015, một văn bản pháp lý cấp thấp hơn Hiến pháp lại có quy định hạn chế lược bớt một phần quyền bào chữa của bị can, bị cáo tại Điều 74 như sau: Trường hợp cần giữ bí mật điều tra đối với các tội xâm phạm an ninh quốc gia thì Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền quyết định để người bào chữa tham gia tố tụng từ khi kết thúc điều tra.

Về bản chất Điều 74 Bộ luật tố tụng hình sự như trên là trái với quy định của Hiến pháp.

Mặc dù vậy nội dung Điều 74 cũng không phải là quy định có tính chất ấn định cứng không cho luật sư tham gia bào chữa trong giai đoạn điều tra đối với các vụ án về an ninh quốc gia, mà trao quyền tùy nghi cho cơ quan tư pháp áp dụng trong những trường hợp cần giữ bí mật điều tra. Song thực tế lâu nay quy định này lại bị các cơ quan tư pháp vận dụng một cách triệt để, biến thành một lối làm việc cứng nhắc, không cho luật sư tham gia bào chữa tại giai đoạn điều tra trong mọi vụ án về an ninh quốc gia.

Điều đó xâm phạm quyền được bào chữa của bị can bị cáo và xâm phạm quyền hành nghề của luật sư. Thực tế có nhiều vụ án hành vi bị quy kết đều được bị can thực hiện một cách công khai như tham gia biểu tình, viết bài phản ánh quan điểm trên các trang mạng, nhưng các cơ quan tư pháp vẫn lấy lý do cần giữ bí mật điều tra để khước từ luật sư bào chữa tại giai đoạn điều tra. Chúng tôi không tin rằng có điều gì cần giữ bí mật ở đây mà đó chỉ là lối làm việc kém coi trọng luật sư đã thành nếp khó bỏ.

Vấn đề thứ hai:

Hiện nay có tình trạng Hội đồng xét xử kém coi trọng vai trò của luật sư tại phiên tòa, biểu hiện qua việc khi luật sư có ý kiến khác thì mời luật sư ra khỏi phiên tòa hoặc thẩm phán chủ tọa thường ngắt lời cản trở luật sư trình bày các ý kiến bào chữa.

Ví như tại phiên tòa vụ án phá rối an ninh vừa được xét xử tại Tòa án nhân dân TP Hồ Chí Minh mới đây, khi các luật sư trình bày luận cứ bào chữa thì đều bị Thẩm phán chủ tọa cản trở ngắt lời giữa chừng không cho trình bày hết các ý kiến. Thực tế các luật sư đều giữ thái độ đúng mực, lời nói cũng giữ gìn cân nhắc, và chỉ phân tích các khía cạnh pháp lý, chỉ ra những khiếm khuyết trong pháp luật, nhưng chủ tọa cũng không cho nói. Điều đó cho thấy công tác xét xử chưa coi trọng việc thực hành công lý, vai trò của luật sư bào chữa kém được tôn trọng.

Nay chúng tôi kiến nghị

Từ thực tế hành nghề như vậy, chúng tôi phản ánh thực trạng khó khăn tới Liên đoàn Luật sư Việt Nam, đề nghị Liên đoàn có biện pháp bênh vực hỗ trợ cho các luật sư khi hành nghề, góp phần thúc đẩy xây dựng nền tư pháp Việt Nam được trở lên công minh tiến bộ.

Chúng tôi trân trọng cảm ơn!

Những người đồng kiến nghị:

1. Luật sư Ngô Ngoc Trai, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội
2. Luật sư Phạm Đức Phúc, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội
3. Luật sư Lê Quang Vũ, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh
4. Luật sư Đặng Quang Hiệu, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh
5. Luật sư Đào Thị Lan Anh, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội

Bài viết Kiến nghị bảo vệ quyền hành nghề luật sư đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

 Hà Nội, ngày 10 tháng 7 năm 2020 

ĐƠN KIẾN NGHỊ

(Đầu tư lắp đặt quạt điện tạo mát cho các phòng giam)

Chúng tôi gồm: Những người có tên trong danh sách dưới đây.

Là các luật sư đang hành nghề tại Việt Nam, ý thức về trách nhiệm trước cộng đồng khách hàng và mong muốn thúc đẩy cho sự phát triển tiến bộ xã hội, cùng nhất trí kiến nghị như sau:

Hiện nay tại các phòng giam giữ trên cả nước đối với các bị can, bị cáo, người bị tạm giữ, trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự đều không được lắp đặt quạt điện. Trong khi mùa hè nóng bức kéo dài nhiều tháng có lúc lên tới 40 độ C thì đó thực sự là môi trường giam giữ đày đọa con người.

Trong khi đó, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 đã quy định một nguyên tắc mới quan trọng tại Điều 8 về tôn trọng bảo vệ quyền con người, tức nhân quyền. Đây là bước tiến bộ lớn so với Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 quy định nguyên tắc chỉ bảo vệ các quyền cơ bản của công dân.

Chúng tôi cho rằng, khi Bộ luật tố tụng hình sự đã quy định như vậy thì các hoạt động tố tụng liên quan cũng cần quán triệt tiếp thu. Liên quan đến hoạt động giam giữ thì cần yêu cầu nâng cao tiêu chuẩn, tôn trọng quyền con người.

Mới đây khi luật sư vào làm việc với một bị can đang bị giam tại Trại tạm giam T16 ở Hà Nội chờ xét xử phúc thẩm. Chúng tôi thấy hai cánh tay của bị can nổi các mẩn đỏ, hỏi thì được biết trên người cũng có và do thời tiết nắng nóng của buồng giam.

Trước đây, một bị can bị giam tại Trại tạm giam Cầu Cao ở Thanh Hóa phản ánh cho luật sư biết, phòng giam quá nóng, những người bị giam đã phải treo một chiếc chiếu trong phòng rồi buộc dây hai đầu co kéo đưa đi đưa lại tạo không khí thoáng mát cho phòng giam. Và nhiều ví dụ khác.

Thực tế bất hợp lý hiện nay là đời sống của người bị giam giữ phục vụ điều tra giải quyết vụ án hình sự lại khổ cực hơn là phạm nhân đã thụ án thi hành hình phạt. Trong khi người bị giam giữ chưa bị coi là tội phạm và phải chịu hình phạt vì chưa có bản án kết tội họ có hiệu lực pháp luật.

Lý do lâu nay không cung cấp quạt điện có lẽ do điều kiện ngân sách kinh tế khó khăn. Nhưng tới nay nền kinh tế đất nước đã có những bước phát triển khởi sắc, điều kiện ngân sách quốc gia chắc cũng không đến nỗi không đáp ứng được cho một khoản lắp đặt quạt điện trong phòng giam, trong khi nhiều khoản chi đầu tư khác lại bộc lộ sự không hợp lý lãng phí.

Lý do thứ hai có lẽ do lo ngại mất an toàn. Nhưng lo ngại này không thỏa đáng, nếu có trường hợp người bị giam phá hoại hoặc tự vẫn thì đó chỉ là thiểu số rất nhỏ trong khi quyền lợi của hàng vạn người khác cần được đảm bảo. Hiện nay trong các phòng giam bật điện chiếu sáng suốt ngày đêm nhưng lại không có quạt điện trong khi mùa hè nắng nóng.

Thực trạng này cần phải thay đổi, môi trường giam giữ cần phải được cải thiện. Những người bị giam giữ cần được đối xử tôn trọng với đầy đủ quyền con người. Họ cũng cần được hưởng thành tựu của sự phát triển kinh tế xã hội.

Từ đó chúng tôi khuyến nghị các cấp lãnh đạo nhà nước quan tâm đến vấn đề này, kiểm tra rà soát thực trạng, từ đó ra chính sách đầu tư cải thiện, cung cấp lắp đặt quạt điện tạo mát cho các phòng giam.

Thay mặt cho những người bị giam giữ, chúng tôi trân trọng cảm ơn!

Những người kiến nghị.

1. Luật sư Ngô Ngọc Trai, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội
2. Luật sư Đặng Đình Mạnh, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh
3. Luật sư Bùi Khắc Hanh, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội
4. Luật sư Vũ Công Dũng, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội
5. Luật sư Châu Huy Quang, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh
6. Luật sư Nguyễn Hào Hiệp, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội
7. Luật sư Ngô Anh Tuấn, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội
8. Luật sư Nguyễn Thành Sơn, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội
9. Luật sư Đặng Quang Hiệu, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh
10. Luật sư Đinh Quốc Dũng, Đoàn luật sư tỉnh Đồng Nai
11. Luật sư Trịnh Vĩnh Phúc, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh
12. Luật sư Quách Thành Lực, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội
13. Luật sư Nguyễn Duy Bình, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh
14. Luật sư Nguyễn Thanh Tú, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội
15. Luật sư Đào Thị Bích Liên, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh
16. Luật sư Lê Ngọc Luân, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh
17. Luật sư Phan Phi Hùng, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh
18. Luật sư Nguyễn Văn Miếng, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh
19. Luật sư Hồ Minh Kính, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh
20. Luật sư Nguyễn Hữu Đức, Đoàn luật sư tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu
21. Luật sư Nguyễn Đình Giáp, Đoàn luật sư tỉnh Hà Tĩnh
22. Luật sư Phạm Đức Phúc, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội
23. Luật sư Đỗ Anh Thắng, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội
24. Luật sư Nguyễn Thị Ngọc Mai, Đoàn luật sư tỉnh Khánh Hòa
25. Luật sư Bùi Văn Thành, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội
26. Luật sư Nguyễn Văn Từ, Đoàn luật sư tỉnh Tây Ninh
27. Luật sư Đào Thị Lan Anh, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội
28. Luật sư Trương Hữu Ngữ, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh
29. Luật sư Trần Văn Sỹ, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh
30. Luật sư Nguyễn Thị Dạ Thảo, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh
31. Luật sư Lê Quang Vũ, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh
32. Luật sư Huỳnh Thanh Thi, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh
33. Luật sư Trần Đình Dũng, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh
34. Luật sư Nguyễn Định Tường, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh

Bài viết Kiến nghị đầu tư lắp đặt quạt điện tạo mát cho các phòng giam đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

Hà Nội, ngày 22 tháng 5 năm 2019

THƯ KIẾN NGHỊ

(Bổ sung quyền cho phạm nhân được quyền mời luật sư)

I/ NGƯỜI KIẾN NGHỊ

Chúng tôi, những người có tên trong danh sách dưới đây, ý thức về quyền hạn và trách nhiệm của mình trước nền tư pháp, có mong muốn gỡ bỏ những bất cập của nền tư pháp, dẹp bỏ những chướng ngại trong môi trường hành nghề luật sư, góp phần thúc đẩy xây dựng nền tư pháp Việt Nam được trở nên công minh tiến bộ.

II/ CĂN CỨ PHÁP LÝ THỰC HIỆN VIỆC KIẾN NGHỊ

Hiến pháp Việt Nam năm 2013 tại Điều 28 quy định: 1. Công dân có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước. 2. Nhà nước tạo điều kiện để công dân tham gia quản lý nhà nước và xã hội; công khai, minh bạch trong việc tiếp nhận, phản hồi ý kiến, kiến nghị của công dân.

III/ NỘI DUNG VẤN ĐỀ KIẾN NGHỊ NHƯ SAU

Dự thảo Luật thi hành án hình sự đang được Quốc hội rà soát sửa đổi, dự kiến sẽ được thông qua tại kỳ họp Quốc hội lần thứ 7 Khóa 14 đang diễn ra. Tại Điều 27 trong dự thảo luật quy định về Quyền và nghĩa vụ của phạm nhân, mặc dù dự luật trao một số quyền cho phạm nhân nhưng lại không có quyền được mời luật sư pháp lý. Đây là một thiếu sót lớn cần được bổ sung để đảm bảo quyền lợi cho phạm nhân vì các lẽ sau:

Phạm nhân rõ ràng là những người đang gặp phải vấn đề rắc rối với pháp luật và do vậy họ có nhu cầu nhận được sự trợ giúp về pháp lý. Mặc dù là những người đã bị kết án và bản án đã có hiệu lực nhưng không phải các vấn đề pháp lý của họ đã chấm dứt.
Thực tế là cùng một con người, nhưng khi là bị can bị cáo thì được mời luật sư, còn sau khi đã trở thành phạm nhân rồi thì không được quyền có luật sư, khiến họ mất luôn mối liên hệ với luật sư bào chữa trước đó. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến số phận pháp lý của rất nhiều phạm nhân.

Ví như rất nhiều tử tù bị kết án kêu oan mà gia đình mời luật sư kêu oan giúp thì cũng chỉ làm “chay” bên ngoài, vì luật sư ko được vào gặp làm việc với tử tù. Điều này đương nhiên ảnh hưởng đến chất lượng hiệu quả của việc kêu oan cũng như số phận sống chết của tử tù.

Người thi hành án phạt tù cũng không phải là đã dứt bỏ khỏi cuộc sống bên ngoài, vì họ vẫn còn rất nhiều mối quan hệ pháp lý ràng buộc cần giải quyết, ví như ly hôn, để thừa kế, ủy quyền quản lý công ty và rất nhiều sự vụ pháp lý khác, và do vậy họ cần được quyền mời luật sư giúp giải quyết các vấn đề pháp lý.

Hoặc rất nhiều những trường hợp phạm nhân không đồng tình với bản án đã kết tội, họ muốn khiếu nại theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm để xét lại bản án nhưng lại không được tiếp cận luật sư.

Rõ ràng phạm nhân là tầng lớp người đang có vấn đề với pháp luật và có nhu cầu về dịch vụ pháp lý cao hơn những người dân bình thường, vậy nhưng trong khi người dân bình thường không bị hạn chế tiếp cận với dịch vụ pháp lý của luật sư thì phạm nhân lại bị cản trở. Đây là một sự bất cập rất vô lý cần được tháo gỡ thay đổi.

Theo thông lệ nhiều nước trên thế giới, họ không ngăn cản người đang phải thi hành án được tiếp cận với luật sư pháp lý. Trong khi đó Luật thi hành án hình sự năm 2010 đang có hiệu lực không có quy định nào cho phép phạm nhân đang thi hành án được quyền mời luật sư. Thay vào đó luật chỉ quy định một nội dung chung chung trao quyền tùy nghi cho Giám thị trại giam là.

‘Trường hợp đại diện cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân khác (ngoài người thân) có đề nghị được gặp phạm nhân thì Giám thị trại giam, Giám thị trại tạm giam, Thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện xem xét, giải quyết’.

Đó là quy định duy nhất luật sư có thể vận dụng cho việc thăm gặp nhưng thực tế các luật sư chúng tôi hầu như rất khó khăn trong việc thăm gặp phạm nhân đang thi hành án. Điều đáng tiếc là trong Dự thảo Luật thi hành án hình sự sửa đổi sắp được Quốc hội thông qua cũng không có quy định nào cho phép phạm nhân được quyền có luật sư pháp lý.
Thay vào đó dự thảo quy định một nội dung là: ‘Phạm nhân được hưởng các quyền khác của công dân nếu không bị hạn chế bởi Luật này và luật khác có liên quan, trừ trường hợp các quyền đó không thể thực hiện được do họ đang chấp hành án tại trại giam, trại tạm giam, nhà tạm giữ’.

Đây cũng là một quy định có tính chất không rõ ràng mặc dù mang tinh thần là mở rộng thêm quyền cho phạm nhân. Với tình trạng lạm quyền và không gian áp dụng điều luật thiếu sự giám sát kiểm soát, những quy định như vậy là không đủ đảm bảo cho phạm nhân được quyền có luật sư. Trong khi quyền có luật sư là một thứ quyền căn cơ quan trọng, cái quyền sẽ giúp bảo hộ cho các quyền còn lại, cái quyền sẽ giúp tháo gỡ cứu chữa cho số phận pháp lý của họ, thì lại không có.

IV/ TỪ NHỮNG NỘI DUNG TRÊN CHÚNG TÔI KIẾN NGHỊ

Đề nghị Quốc hội bổ sung nội dung tại Điều 27 Dự thảo Luật thi hành án hình sự sửa đổi, bổ sung thêm quyền cho phạm nhân được quyền mời luật sư giúp thực hiện các yêu cầu pháp lý.

Kính mong được Quốc hôi quan tâm xem xét và chấp thuận.

Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn!

Danh sách những người đồng ý với thư kiến nghị:

1. Luật sư Ngô Ngọc Trai, Đoàn luật sư TP Hà Nội
2. Luật sư Lê Ngọc Luân, Đoàn luật sư TP HCM
3. Luật sư Ngô Anh Tuấn, Đoàn luật sư TP Hà Nội
4. Luật sư Trần Đình Dũng, Đoàn luật sư TP HCM
5. Luật sư Phùng Thanh Sơn, Đoàn luật sư TP HCM
6. Luật sư Đoàn Công Thiện, Đoàn luật sư tỉnh Kiên Giang
7. Luật sư Lý Trung Dung, Đoàn luật sư TP HCM
8. Luật sư Nguyễn Phương Trinh, Đoàn luật sư TP HCM
9. Luật sư Lê Quang Vũ, Đoàn luật sư TP HCM
10. Luật sư Bùi Khắc Hanh, Đoàn luật sư TP Hà Nội
11. Luật sư Nguyễn Giang Nam, Đoàn luật sư TP HCM
12. Luật sư Trần Bá Học, Đoàn luật sư TP HCM
13. Luật sư Nguyễn Hào Hiệp, Đoàn luật sư TP Hà Nội
14. Luật sư Lê Văn Luân, Đoàn luật sư TP Hà Nội
15. Luật sư Đỗ Anh Thắng, Đoàn luật sư TP Hà Nội
16. Luật sư Lê Đình Việt, Đoàn luật sư TP Hà Nội
17. Luật sư Lư Quang Vinh, Đoàn luật sư Tp HCM
18. Luật sư Trần Anh Tùng, Đoàn luật sư TP HCM
19. Luật sư Nguyễn Văn Từ, Đoàn luật sư tỉnh Tây Ninh
20. Luật sư Hà Minh Tú, Đoàn luật sư TP Hà Nội
21. Luật sư Nguyễn Văn Nguyên, Đoàn luật sư TP Hà Nội
22. Luật sư Nguyễn Văn Quynh, Đoàn luật sư Tp Hà Nội
23. Luật sư Đỗ Văn Vinh, Đoàn luật sư tỉnh Đồng Nai
24. Luật sư Phạm Quốc Anh, Đoàn luật sư tỉnh Hà Giang
25. Luật sư Đỗ Thị Hương Giang, Đoàn luật sư TP Hà Nội
26. Luật sư Huỳnh Thanh Thi, Đoàn luật sư TP HCM
27. Luật sư Nguyễn Ngọc Hải, đoàn luật sư TP HCM
28. Luật sư Trần Thị Thúy, Đoàn luật sư tỉnh Nghệ An
29. Luật sư Đồng Mạnh Hùng, Đoàn luật sư TP HCM
30. Luật sư Lê Thị Kim Soa , Đoàn luật sư tỉnh Nghệ An
31. Luật sư Nguyễn Hữu Tiếng, Đoàn luật sư TP HCM
32. Luật sư Nguyễn Phú Thắng, Đoàn luật sư TP Hà Nội
33. Luật sư Võ Phước Hoàng, Đoàn luật sư TP HCM
34. Luật sư Trần Trung Thuận, Đoàn luật sư TP HCM

Bài viết Kiến nghị cho phép phạm nhân được quyền có luật sư đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

——o0o——

Hà Nội, ngày 25 tháng 03 năm 2019

ĐƠN KIẾN NGHỊ

(V/v Khắc phục những phân biệt đối xử trong các vụ án an ninh chính trị)

Tên tôi là: Ngô Ngọc Trai, Giám đốc Công ty luật TNHH Công Chính

Địa chỉ tại: Số 210 Quang Trung, quận Hà Đông, Hà Nội

Tôi làm đơn này kiến nghị tới Quý Ông/Bà đề nghị chỉ đạo khắc phục những tồn tại phân biệt đối xử, thành kiến hẹp hòi trong việc xử lý các vụ án liên quan đến an ninh quốc gia như sau:

Luật sư bào chữa là thiết chế tư pháp thuộc về bên gỡ tội, có vai trò bình đẳng với các thiết chế buộc tội khác như Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát, có như thế việc xử án mới đảm bảo công bằng.

Vậy nhưng lâu nay luật sư thường xuyên bị từ chối không cho tham gia bào chữa trong quá trình điều tra các vụ án xâm phạm an ninh quốc gia. Điều này có hai nguyên nhân, một nguyên nhân từ sự không đúng đắn của bản thân quy định pháp luật và một nguyên nhân khác là do nhận thức trong quá trình thực thi. Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 và Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 phản ánh ý chí của nhà nước đều quy định: Trường hợp cần giữ bí mật điều tra đối với các tội xâm phạm an ninh quốc gia thì Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền quyết định để người bào chữa tham gia tố tụng từ khi kết thúc điều tra.

Mặc dù đây không phải là quy định có tính chất ấn định cứng mà trao quyền tùy nghi cho cơ quan Viện kiểm sát áp dụng trong những trường hợp cần giữ bí mật điều tra. Song thực tế quy định này lại bị các Cơ quan điều tra vận dụng triệt để, biến nó thành một lối làm việc cứng nhắc, không cho luật sư tham gia bào chữa trong quá trình điều tra các vụ án xâm phạm an ninh quốc gia.

Đây là sự phân biệt đối xử thành kiến hẹp hòi đã ăn sâu vào nhận thức của nhiều cán bộ ban ngành, từ đó khiến bất công đã hiện diện ngay trong luật và quá trình thực thi.

Thực tế trong nhiều vụ án xâm phạm an ninh quốc gia, hành vi của các bị can đều được thực hiện một cách công khai, nhưng các cơ quan tố tụng vẫn viện lý do cần giữ bí mật để khước từ luật sư bào chữa.

Mới đây tôi có nhận lời mời bào chữa cho bị can Đoàn Thị Hồng trong vụ án “Phá rối an ninh” hiện đang do Cơ quan an ninh điều tra Công an thành phố Hồ Chí Minh khởi tố điều tra giải quyết. Sau khi gửi thủ tục hồ sơ đăng ký bào chữa theo luật định thì Cơ quan An ninh điều tra Công an thành phố Hồ Chí Minh trả lời rằng căn cứ vào quyết định của Viện kiểm sát thành phố thì sẽ giải quyết việc luật sư tham gia bào chữa kể từ khi kết thúc điều tra.

Nội dung trả lời như vậy là rất bất hợp lý, đáng phê phán. Bởi trong vụ án này những hành vi bị cáo buộc của bị can không có gì là bí mật cả.

Theo lời người chị gái là Đoàn Thị Khánh thì:

“Em gái tôi là Đoàn Thị Hồng, sinh năm 1983.

Ngày 10/06/2018, Hồng đã tham gia biểu tình ôn hòa tại Sài Gòn. Chia sẻ với anh chị em trong gia đình tôi, Hồng có nói lý do là vì em và cũng như bao người khác, không muốn các lãnh đạo ký kết, cho tàu cộng thuê đất 99 năm. Và để phản đối luật An Ninh Mạng sẽ được ban hành ngăn chặn những tiếng nói tự do nên em đã xuống đường để bày tỏ nỗi lòng của mình, với hy vọng những người có lương tri sẽ xem xét lại mọi việc đang diễn biến trên đất nước này.

Việc em gái tôi – Đoàn Thị Hồng làm chỉ đơn giản có vậy thôi.

Ngày 02/09/2018, Hồng bị một nhóm mặc đồ thường phục bắt cóc tại quận 12, trong lúc em đang đi chơi lễ quốc khánh cùng với một người bạn gái. Sau khi Hồng bị bắt, tôi cùng với con gái của em đã đi tìm kiếm người thân của mình khắp mọi nơi. Chúng tôi đến hỏi thăm tất cả các trụ sở công an phường trong quận 12, nhưng không có nơi nào nhận là đã bắt và giam giữ em tôi cả.

Cho đến ngày 21/09/2018 vào một buổi chiều cùng ngày, tôi đã tìm được nơi giam giữ em gái tôi. Hồng bị giam giữ tại số 4 Phan Đăng Lưu phường 14 quận Bình Thạnh. Kể từ ngày đó cho đến nay, tôi chỉ được gửi tiền và thực phẩm vào cho em tôi, không có một dòng tin tức gì từ em. Ở thời điểm Hồng bị bắt cháu gái tôi là Đoàn Ngọc Hạ Vy chưa được 3 tuổi.

Kính thưa Quý Ông/Bà!

Những người bị xử lý về các tội xâm phạm an ninh quốc gia cũng đều là công dân trong một nước, họ cần được đối xử bình đẳng như các bị can trong các vụ án khác, có như thế thì mới đảm bảo được sự nghiêm chính của pháp luật và ý nghĩa của công lý.

Trong khi pháp luật hiện nay quy định danh một mục rất rộng các hành vi bị coi là xâm phạm an ninh quốc gia, nhiều hành vi thực chất chỉ là bày tỏ quan điểm chính kiến không có bạo lực cũng bị cho là xâm phạm an ninh quốc gia. Nhiều người chỉ vì thực hiện các quyền của công dân theo Hiến pháp như quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, quyền biểu tình nhưng cũng bị quy buộc là tội phạm. Những điều đó cộng hưởng với nhau tạo ra một số lượng rất lớn các vụ án, các bị can bị đối xử bất công không được luật sư bào chữa trong quá trình điều tra.

Về phía cơ quan An ninh thì họ cho rằng họ đang làm công việc bổn phận giữ gìn an ninh trật tự trước Đảng và Nhà nước, nhưng thực tế họ đang đặt lên cao nhất mục tiêu trấn áp tội phạm mà xem nhẹ những tiêu chí giá trị công bằng của luật pháp.

Điều này cần phải thay đổi.

Mới đây Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 39-NQ/TW về phát triển kinh tế đất nước, trong đó đã có nội dung về giải pháp chủ yếu đối với nguồn nhân lực là giáo dục – đào tạo theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa, hội nhập quốc tế.

Theo đó Bộ Chính trị đã nhận ra cần giáo dục nhận thức dân chủ cho đội ngũ cán bộ hiện nay và như vậy là bao gồm cả những người làm công tác điều tra trong các vụ án xâm phạm an ninh quốc gia. Họ cần phải được nhắc nhở rằng họ đang làm việc với các người chủ công dân, đang thi hành pháp luật và do vậy phải có những chuẩn mực tiêu chí giá trị phải đảm bảo và tuân theo.

Việc giữ vững an ninh trật tự theo đó cần được thực hiện theo một phương cách không đi ngược lại với lẽ công bằng và công lý.

Từ những lẽ trên, kính đề nghị Quý Ông/Bà có ý kiến chỉ đạo ngành An ninh cần khắc phục những sự phân biệt đối xử bất công, dẹp bỏ những thành kiến hẹp hòi trong các vụ án xâm phạm an ninh quốc gia. Chấm dứt tình trạng lợi dụng quy định pháp luật để ngăn cản không cho luật sư tham gia bào chữa trong quá trình điều tra.

Trước mắt cần thay đổi ngay lề lối làm việc trong những vụ án mà hành vi của các bị can đều được thực hiện một cách công khai và không có gì bí mật.

Kính mong nhận được sự quan tâm giải quyết.

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Người làm đơn

Bài viết Kiến nghị khắc phục những phân biệt đối xử trong các vụ án an ninh chính trị đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

Hà Nội, ngày 25 tháng 2 năm 2019

ĐƠN KIẾN NGHỊ

(Về tình trạng không được sử dụng nước nóng, ăn cơm canh nóng trong các Trại giam)

 Tôi tên là: Ngô Ngọc Trai, Giám đốc Công ty luật TNHH Công Chính.

Địa chỉ: Số 210 Quang Trung, quận Hà Đông, thành phố Hà Nội.

Tôi làm đơn này phản ánh tới các Cơ quan về tình trạng không được sử dụng nước nóng, ăn cơm canh nóng trong các trại giam giữ hiện nay, gây ảnh hưởng xấu tới sức khỏe của những người bị giam giữ, trái ngược với tinh thần nhân đạo của pháp luật. Đề nghị các Cơ quan kiểm tra xử lý, tạo điều kiện cho những người bị giam giữ được sử dụng nước nóng, ăn cơm canh nóng.

Nội dung cụ thể như sau:

Khi vào làm việc với một bị can đang bị giam tại Trại tạm giam số 2 Công an thành phố Hà Nội (có địa chỉ tại huyện Thường Tín, Hà Nội) trong khi làm việc bị can phản ánh cho luật sư biết là khi giam giữ không được trại cung cấp cho nước nóng, không có nước nóng để tắm và không có nước nóng để uống. Về cơm ăn thì cũng là đồ ăn nguội, vì cơm được trại chuẩn bị từ sớm do các phạm nhân được phân công nấu nướng và phân phát, khi giao nhận đến tay người ăn thì qua nhiều khâu vận chuyển không được bảo quản nên cũng là cơm canh nguội.

Người bị giam giữ rất cần được sử dụng nước nóng, điều này đặc biệt quan trọng bởi thời tiết khí hậu miền Bắc có nhiều tháng mùa đông rét mướt, nước nóng là thứ quan trọng để đảm bảo sức khỏe con người.

Mấy năm trước trong quá trình bào chữa kêu oan cho tử tù Hàn Đức Long ở Bắc Giang (ông này đã được trả tự do năm 2016 sau 10 năm bị bắt giam oan với 4 bản án tử hình và đã được trả tự do xin lỗi công khai), quá trình làm việc ông Long cũng nhiều lần kêu ca phản ánh cho luật sư biết về tình trạng thiếu nước nóng trong trại giam Kế của tỉnh Bắc Giang.

Ông Long kể việc đun nước nóng dấu diếm trong sự thèm khát trong trại giam như sau: dùng những chai nước nhựa để đun, bôi một ít kem đánh răng vào đít chai sẽ giúp chai nhựa có thể đun sôi được nước, hoặc túi giấy bóng đựng đường khi lộn ngược ra ngoài cũng có khả năng đựng nước và đun sôi. Chất đốt là những thùng đựng nước bằng nhựa được cho đem vào phục vụ sinh hoạt trong phòng giam, khi gói vào trong chăn rồi dẫm cho dập nát thành từng mảnh nhỏ sẽ trở thành chất đốt. Khi đun nước, chai nước hoặc túi giấy bóng đựng nước được đưa dần từ trên cao xuống cho nóng từ từ rồi nước sẽ sôi.

Tôi cho rằng những người bị giam giữ theo luật thì họ vẫn chưa phải là tội phạm và chịu hình phạt, vì chưa có bản án tuyên họ có tội có hiệu lực pháp luật. Và do vậy họ cần được đối xử với tương đối đầy đủ quyền công dân.

Luật thi hành tạm giữ tạm giam năm 2015 quy định:

Điều 4. Nguyên tắc quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam

Bảo đảm nhân đạo; không tra tấn, truy bức, dùng nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tạm giữ, người bị tạm giam.

Điều 8. Những hành vi bị nghiêm cấm

1. Tra tấn, truy bức, dùng nhục hình; các hình thức đối xử, trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo, hạ nhục con người hoặc bất kỳ hình thức nào khác xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tạm giữ, người bị tạm giam.

Việc không cho người bị giam giữ được tiếp cận sử dụng nước nóng, đồ ăn nóng là một hình thức đối xử vô nhân đạo. Bản thân những người bị giam giữ lại không thể phản ánh khiếu nại những việc đó trong trại giam, cho nên tôi là luật sư bảo vệ cho thân chủ, khi được phản ánh như vậy và nhận ra đó là thực trạng chung rất nhiều người, thì tôi thấy cần phải phản ánh vấn đề này tới các Cơ quan chức năng có thẩm quyền.

Từ những nội dung trên tôi đề nghị:

Đề nghị các Cơ quan có thẩm quyền tổ chức tiến hành kiểm tra vấn đề về nhu cầu được sử dụng nước nóng, ăn cơm canh nóng của người bị giam giữ trong các trại giam hiện nay, và đánh giá mức độ ảnh hưởng tới sức khỏe của con người từ sự thiếu vắng này. Từ đó lên chương trình chính sách yêu cầu các trại giam giữ phải đảm bảo cung cấp nước nóng để uống, cơm canh nóng cho người bị giam giữ, nhất là ở các tỉnh miền Bắc vào những ngày tháng Mùa Đông.

Các quy định pháp luật hiện nay với tinh thần nhân đạo không cản trở việc đó, cơ sở vật chất trong trại giam cũng không phải là không đáp ứng được, mà đó chỉ là do lề thói lười nhác, vô trách nhiệm, cẩu thả, lâu nay vẫn kém coi trọng nhân phẩm con người trong các trại giam giữ. Nay, nếu các Cơ quan có thẩm quyền ra chính sách yêu cầu cung cấp đảm bảo nước nóng và đồ ăn nóng cho người bị giam giữ, sẽ siết chặt trách nhiệm của các nhân viên quản giáo tại các trại giam, củng cố tinh thần giá trị nhân đạo của luật pháp chính sách nhà nước.

Rất mong nhận được sự quan tâm xử lý của các Cơ quan.

Thay mặt cho những người bị giam giữ, tôi xin trân trọng cảm ơn!

Người kiến nghị

Đã ký

Luật sư Ngô Ngọc Trai

Bài viết Kiến nghị về tình trạng không được sử dụng nước nóng, đồ ăn nóng trong các trại giam đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Việc ghi chép biên bản ko đầy đủ đại thể cũng giống như những lệnh miệng, không để lại dấu tích nhằm trốn tránh trách nhiệm, điều mà không một nền hành chính công vụ nghiêm chỉnh nào cho phép.
Các cơ quan giải quyết công vụ không muốn lưu lại trong hồ sơ những ý kiến không thuận cho những phán quyết của họ và đứng trước khả năng bị cấp trên xem xét lại vụ việc do bị kháng cáo hoặc khiếu nại lên trên, họ muốn giảm thiểu thấp nhất khả năng truy cứu trách nhiệm ràng buộc, cho nên biên bản bị duy trì trong tình trạng ghi chép không đầy đủ, sơ sài.
Vì việc ghi chép đầy đủ Biên bản có thể dẫn đến các cơ quan về sau sẽ có dịp kiểm chứng đánh giá giữa bẩn án và diễn biến phiên tòa.
Các lãnh đạo nhà nước trung ương lâu nay cũng đã yêu cầu phán quyết của tòa án phải căn cứ vào diễn biến tranh luận tại phiên tòa. Nhưng yêu cầu là một chuyện còn thực hiện được hay không lại phụ thuộc vào các biện pháp kỹ thuật. Và yêu cầu này chỉ có thể được đảm bảo, được kiểm soát khi và chỉ khi diễn biến tại phiên tòa được ghi chép cẩn thận.
Thực tế trước nay có tình trạng biên bản ghi chép không đầy đủ, đây là một nguyên nhân tạo ra chất lượng hiệu quả thấp trong các phán quyết, ảnh hưởng xấu tới mức độ cảm thụ công lý của người dân trong xã hội.
Thực trạng này cũng ảnh hưởng xấu tới nghề luật sư, vì nghề luật sư là nghề đưa ra các ý kiến, và để người ta phải chịu trách nhiệm khi bác bỏ ý kiến của luật sư, để ý kiến luật sư không bị bác bỏ bừa bãi thì điều cần thiết là phải lưu giữ các ý kiến lại bằng biên bản.
Nếu không được lưu giữ lại, lời nói của luật sư như gió thoảng mây bay, có gì để đánh giá? Do vậy để nâng cao giá trị hiệu quả của nghề luật sư thì điều cần thiết là kiến tạo môi trường hành nghề có những điều kiện tương thích thuận lợi.
Ở các nước phương Tây từ hàng trăm năm qua họ đã có nghề ghi tốc ký, theo đó tại phiên tòa luôn có những người ghi tốc ký được thuê mướn mà ngay khi vừa tranh cãi qua một vấn đề, người ta muốn xem lại ai mấy phút trước nói gì thì đều có thể xem được ngay trong biên bản phiên tòa. Điều kiện kỹ thuật đó là một đảm bảo cho nghề luật sư ở Phương Tây phát triển.
Tới nay công nghệ điện tử có các thiết bị ghi âm đã giúp cho việc ghi chép biên bản phiên tòa được thuận lợi, nhưng nó ko thay thế cho hoạt động này. Và thực tế là theo lối tư duy quan liêu truyền thống, nhiều cơ quan vẫn cấm, e ngại công dân ghi âm buổi làm việc.
Chính cái lối nhận thức sợ hãi công khai minh bạch, chính cái lối chuyên quyền quan liêu áp đặt đó, là cái lý do khiến người ta không muốn ghi chép đầy đủ biên bản làm việc như đã nói.

Bài viết Ý kiến của luật sư về một vấn đề chính sách công đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Quay trở lại Việt Nam.
Các bị can ở Việt Nam hiện nay bị thiệt thòi quyền lợi hơn so với bị can ở các nước có thỏa thuận nhận tội. Thực tế hầu hết gần như 100% các vụ án bị can đều phải khai báo hành vi nhưng tốt lắm thì đó chỉ được coi là thành khẩn khai báo, là một tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
Nhưng sự giảm nhẹ tùy thuộc vào ý chí đánh giá của một bên là tòa án, điều này không giống với thỏa thuận nhận tội mà luật sư bào chữa thỏa thuận cụ thể về mức án với bên công tố theo như cách mà các nước họ thực thi chế định thỏa thuận nhận tội thực hiện.
Khi có quy định về thỏa thuận nhận tội, khi biết chắc chắn về mức án của mình nếu nhận tội, bị can sẽ chủ động và thành thật hơn trong việc khai báo thừa nhận hành vi để được hưởng lợi về mức án.
Vai trò của luật sư bào chữa ở Vn cũng rất hạn chế so với vai trò của luật sư bào chữa ở các nước có quy định về thỏa thuận nhận tội. Vì khi có chế định này luật sư bào chữa sẽ chủ động tham gia vào việc thương lượng mức án.
Hiện nay, nhiều vụ án cơ quan điều tra đã làm việc với bị can nhiều lần rồi, lời khai nhận đã có, sau đó gia đình mới mời luật sư vào cuộc, thì khi đó những lần tham gia hỏi cung có luật sư tham gia chỉ giống như sự hợp thức lời khai nhận tội của bị can, làm chứng cho việc nhận tội.
Sẽ là tốt hơn cho bị can nếu như có chế định về thỏa thuận nhận tội. Khi đó những lời khai nhận của bị can sẽ đem đến lợi ích rõ ràng chắc chắn hơn thay vì chỉ được xem như tình tiết giảm nhẹ khai báo thành khẩn.
Tìm hiểu thì được biết chế định thỏa thuận nhận tội thịnh hành ở các nước thuộc hệ thống Thông luật như Anh, Mỹ, Canada, Ấn Độ,… tức các nước theo thông luật Anh. Trung Quốc, Hàn Quốc, Đức… cũng có áp dụng chế định này nhưng còn hạn chế.
Do vậy, tôi cho rằng Bộ luật tố tụng hình sự cần sớm bổ sung chế định thỏa thuận nhận tội này vào luật, để kiện toàn hoàn thiện thể chế tư pháp đáp ứng cơ chế giải quyết cho nhiều vụ án xảy ra trong thực tế đời sống.

Bài viết Tố tụng hình sự cần bổ sung thêm chế định về thỏa thuận nhận tội đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Từ vụ án của Miranda Tòa án Mỹ đưa ra một quy định ràng buộc cứng, đó là trước khi thẩm vấn lấy lời khai cảnh sát phải thông báo cho nghi phạm hình sự như sau, được gọi là lời cảnh báo Miranda lấy tên từ một vụ án đã thiết lập nên quy định này:
“Anh có quyền giữ im lặng và từ chối trả lời câu hỏi. Bất cứ điều gì anh nói cũng sẽ được dùng để chống lại anh trước tòa. Anh có quyền có luật sư trước khi khai báo với cảnh sát và luật sư sẽ hiện diện khi cảnh sát thẩm vấn anh. Nếu anh không thể tìm được luật sư, anh sẽ được cung cấp một luật sư trước khi trả lời các câu hỏi. Anh có thể trả lời câu hỏi khi không có luật sư, nhưng anh vẫn có quyền ngưng trả lời bất cứ lúc nào để chờ sự có mặt của luật sư”.
Quay trở lại Việt Nam, lâu nay có nhiều vụ án ban đầu bị can nhận tội tại giai đoạn điều tra, nhưng sau khi kết thúc điều tra đến khi ra tòa hay khi được cho tại ngoại thì bị can thay đổi lời khai, chối tội và cho rằng mình bị đánh đập bức cung.
Nhưng Tòa án thường vẫn sử dụng các lời khai nhận tội trước kia và cho rằng nó phù hợp với các chứng cứ khác có trong hồ sơ cho nên đủ cơ sở để kết tội, tức là vẫn sử dụng những lời khai bị cáo buộc là bức cung. Cách kết tội như vậy đã tạo ra môi trường dung túng cho các hành vi bạo lực.
Tôi cho rằng thực tế này phải thay đổi, cần đặt ra những tiêu chí cao hơn, tiêu chuẩn khắt khe hơn cho việc kết tội. Những lời khai bị cho là bức cung nhục hình, nếu cơ quan điều tra ko chứng minh được việc lấy lời khai là tự nguyện thì sẽ không được sử dụng trong vụ án và phải bị hủy bỏ.
Vì bây giờ luật đã quy định về quyền im lặng và ghi âm ghi hình khi hỏi cung rồi, do vậy cơ quan điều tra hoàn toàn có cơ sở điều kiện để chứng minh cho hoạt động điều tra của họ là đúng luật.
Trước mắt bằng thực tiễn hành nghề, tôi sẽ yêu cầu đề nghị hủy bỏ và không sử dụng những biên bản ghi chép lời khai mà bị can khai báo rằng mình đã bị đánh đập bức cung buộc phải khai báo.

Bài viết Lời cảnh báo Miranda và vấn đề chứng cứ thu thập bất hợp pháp đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Hiến pháp Hàn Quốc quy định: Trong trường hợp bắt, giam giữ, tịch thu tài sản hoặc khám xét thì cần phải có lệnh của thẩm phán thông qua các thủ tục luật định và trên cơ sở phải có yêu cầu của một công tố viên, trừ trường hợp một nghi phạm hình sự bị bắt quả tang.

Theo quy định này thì không chỉ việc bắt mà cả việc khám xét hay tịch thu tài sản đều phải có quyết định của tòa án, ngoài ra không cơ quan nào khác có quyền.

Tương tự như Hàn Quốc, Hiến pháp nước Nhật quy định: Không ai bị bắt bớ mà không có sự cho phép của tòa án trong đó chỉ rõ hành vi phạm tội trừ trường hợp đương sự bị bắt quả tang.

Và ‘Nếu không có sự cho phép của toà án trình bày lí do, thông báo về chỗ khám xét, đồ vật bị tịch thu thì mọi thư từ, đồ vật, nhà ở đều được pháp luật bảo vệ. Mọi lệnh khám xét, tịch thu đều phải có sự cho phép của Thẩm phán’.

Hiến pháp Nhật Bản giống với Hàn Quốc đều quy định tập trung trong tay tòa án thẩm quyền quyết định các việc bắt giữ, khám xét hay thu giữ đồ vật. Ngoài ra không cơ quan nào khác có quyền.

Trong khi đó ở Việt Nam lại quy định khác. Hiến pháp Việt Nam năm 2013 quy định: Không ai bị bắt nếu không có quyết định của Tòa án nhân dân, quyết định hoặc phê chuẩn của Viện kiểm sát nhân dân, trừ trường hợp phạm tội quả tang.

Quy định như vậy cho phép ngoài Tòa án thì Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát đều có quyền bắt giữ, trường hợp Cơ quan điều tra bắt thì sau đó phải có phê chuẩn của Viện kiểm sát.

Về việc khám xét hay thu giữ đồ vật, Bộ luật tố tụng hình sự hiện nay quy định cả ba cơ quan Tòa án, Viện kiểm sát và Điều tra đều có quyền tiến hành.

Như thế có thể thấy tòa án ở Việt Nam hoàn toàn kém quyền so với tòa án Hàn Quốc hoặc Nhật Bản. Ở hai nước kia thiết chế tòa án nắm thẩm quyền lớn chi phối và trở thành trung tâm của các hoạt động tư pháp.

Ở Việt Nam giá trị của bản án do tòa phán quyết còn bị làm cho suy yếu ở hoạt động đặc xá tha tù trước thời hạn. Theo đó giá trị của bản án sau khi tuyên có thể bị thay đổi bởi cơ chế đặc xá, thực tế mỗi năm qua có gần một vạn người được tha tù trước thời hạn.

Bản chất của việc này là cơ quan khác đã giành giật một phần quyền phán quyết hình phạt với tòa án. Tòa án đã phải chia sẻ một phần quyền phán quyết hình phạt với cơ quan khác. Giá trị của bản án đã bị làm cho suy yếu.

Tới nay Bộ luật tố tụng hình sự mới có chế định về tha tù trước thời hạn có điều kiện, theo đó người thi hành án phạt tù khi đủ những điều kiện nhất định sẽ được tòa án phán quyết tha tù trước thời hạn.

Bản chất của quy định này là giao trả lại quyền phán quyết hình phạt cho Tòa án, hoạt động đặc xá tới đây sẽ bị thu hẹp. Theo quy định mới mỗi năm sẽ vẫn có rất nhiều người được tha tù trước thời hạn nhưng đó là kết quả việc làm của Tòa án chứ không phải theo cơ chế Hội đồng đặc xá như trước.

Theo xu hướng cải cách tất yếu ngành Tòa án sẽ được khôi phục dần quyền hạn lớn mạnh như nó đúng ra phải thế, trong tương lai sẽ phải sửa đổi pháp luật để tập trung trong tay Tòa án thẩm quyền ra các lệnh bắt giữ, khám xét và thu giữ đồ vật, và chỉ có Tòa án mới được quyền quyết định về các hoạt động này.

Bài viết Tòa án cần trở thành trung tâm của hoạt động tư pháp đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Như vậy có hai điều kiện tiên quyết đó là người thực hiện là cán bộ công chức nhà nước và việc làm phải đúng chức năng nhiệm vụ theo pháp luật.

Vậy nếu việc làm của cán bộ công chức mà không đúng quy định pháp luật, ví như sai về thẩm quyền, sai về cơ sở căn cứ pháp lý, sai về trình tự thủ tục, thì đó không phải là công vụ.
Và đương nhiên người dân không có nghĩa vụ phải chấp hành hợp tác với một việc làm sai.

Nhưng lâu nay trong việc xử lý chống người thi hành công vụ, các cơ quan giải quyết thường chỉ xem hành vi công vụ có đúng thẩm quyền không mà ít quan tâm xem hành vi công vụ có sai về trình tự thủ tục không. Trong khi thủ tục cũng là luật định. Vi phạm thủ tục cũng là vi phạm pháp luật.

Đây là nhận thức tư duy dễ dãi giản đơn theo hướng xem nhẹ quyền lợi công dân mà tạo không gian tùy tiện quá lớn dễ gây ra lạm dụng ở cán bộ nhà nước.

Pháp luật đã quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng nhóm cán bộ công chức nhằm xác định rõ ràng tránh dẫm chân nhau, làm sai ảnh hưởng đến lợi ích nhà nước, lợi ích người dân.

Và pháp luật cũng quy định về thể thức, trình tự, thủ tục nhằm buộc các hoạt động công vụ phải đúng đắn rõ ràng, tránh mờ ám khuất tất, làm bừa làm bậy.

Những quy định rõ ràng cũng là để trang bị cho người dân cơ chế hiểu biết phòng ngừa, biết được đúng sai để tuân thủ và bảo vệ quyền lợi cho mình.

Như vậy, đúng ra một hành vi dù được thực hiện bởi cán bộ công chức, dù đúng thẩm quyền nhưng không đúng trình tự thủ tục theo pháp luật thì phải không là công vụ.

Bởi không có pháp luật nào, không có nhà nước nào chấp nhận một việc làm sai pháp luật là hoạt động công vụ nhân danh nhà nước. Kết quả của việc làm đó sẽ không có lợi cho nhà nước, không có lợi cho người dân, đó là hành vi xâm hại, đó không phải công vụ.

Và trước một hành vi xâm hại người dân có quyền chống lại để phòng vệ.

Phòng vệ chính đáng

Thực tế lâu nay nhiều trường hợp phản đối công vụ, người dân có cơ sở lý do để phản đối một cách chính đáng nhưng vẫn bị xử lý về hành vi chống người thi hành công vụ. Ví như trong các vụ xử lý hành chính.

Pháp luật lại vô lý khi buộc người dân phải chấp hành trước rồi khiếu nại sau, trong khi các hoạt động xử lý hành chính thường xảy ra các thiếu sót vi phạm về trình tự thủ tục của cán bộ nhà nước.

Việc buộc người dân thấy sai nhưng vẫn phải tuân thủ sẽ khiến hiểu biết của người dân chẳng còn ý nghĩa, kiến thức pháp luật sẽ chẳng còn tác dụng khi phát hiện ra việc làm sai mà vẫn phải chấp nhận.

Điều đó là hoàn toàn đi ngược lại với phẩm giá nhân cách con người, khi thấy sai thì họ sẽ phản ứng chống đối, bắt người dân cam chịu là hạ thấp nhân phẩm.

Đó là những bất công đang xảy ra đối với những người bị xử lý về tội chống người thi hành công vụ hiện nay.

Để công bằng tôi cho rằng trong quá trình giải quyết cần làm rõ xem hành vi của cán bộ nhà nước có vi phạm gì không và đó có được chấp nhận là công vụ không?

Nếu phát hiện ra vi phạm về thẩm quyền, cơ sở pháp lý, trình tự thủ tục, thì đó phải được coi không phải công vụ và không xử lý hành vi chống người thi hành công vụ. Hành vi chống đối cần được xem là phòng vệ chính đáng.

Đã đến lúc cần xác lập một tư duy nhận thức có chiều sâu và cơ chế kiểm soát chặt chẽ về các hoạt động của bộ máy nhà nước, ngăn ngừa dẹp bỏ nhận thức dễ dãi giản đơn, tạo ra sự lạm quyền tùy tiện nơi cán bộ nhà nước như hiện nay.

Và đây đang là một bất cập pháp lý đang tồn tại trong các vụ án hình sự về chống người thi hành công vụ hiện nay.

Bài viết Bất cập trong xử lý các vụ án chống người thi hành công vụ đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Trước đây theo luật cũ nhiều người gồm Giám đốc các doanh nghiệp, Giám đốc Ngân hàng và các nghi can hình sự nói chung, mặc dù chưa bị khởi tố nhưng thường hay bị cơ quan điều tra triệu tập làm việc.

Khi họ muốn mời luật sư tham gia cùng thì hay bị từ chối với lý do rằng luật sư bào chữa chỉ được tham gia khi đã khởi tố vụ án hoặc nghi phạm bị bắt giữ. Cho nên luật sư không được tham gia buổi làm việc và bị đuổi ra ngoài.

Điều này gây bất lợi lo lắng cho người bị triệu tập, bởi tại giai đoạn tiền tố tụng này cơ quan điều tra cũng thực hiện nhiều hoạt động kiểm tra xác minh không khác gì những hoạt động điều tra khi đã khởi tố vụ án rồi, ví như lấy lời khai, yêu cầu cung cấp tài liệu chứng cứ, giám định chữ ký, đối chất…

Nay Bộ luật tố tụng hình sự mới có quy định người bị tình nghi phạm tội được quyền mời luật sư bảo vệ quyền lợi từ trước khi khởi tố vụ án, ngay khi nghi phạm bị triệu tập thì luật sư được tham gia làm việc cùng cơ quan điều tra.

Xử nặng bức cung

Luật hình sự mới có quan điểm rất rõ ràng về mức độ xử lý nghiêm đối với các hành vi bức cung.

Luật cũ năm 1999 quy định hình phạt đối với hành vi bức cung chỉ tối đa lên đến 10 năm tù, nhưng luật mới quy định hình phạt lên đến 20 năm hoặc tù chung thân.

Điều này thể hiện quan điểm tiến bộ mới của các ban ngành, tôn trọng và thực thi nghiêm túc các cam kết quốc tế về bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự. Đặc biệt là từ năm 2014 Quốc hội VN đã phê chuẩn tham gia Công ước quốc tế về chống tra tấn và đối xử tàn bạo.

Hình phạt nghiêm khắc đối với hành vi bức cung là một thông điệp cảnh báo có tính răn đe để ngăn ngừa giảm thiểu các hành vi bức cung vốn rất phổ biến.

Củng cố bổ trợ cho quy định này luật mới còn quy định lắp đặt camera ghi âm ghi hình trong các phòng hỏi cung trên phạm vi cả nước để giám sát việc lấy cung. Đây là một tiến bộ thể hiện nỗ lực cải cách trong lĩnh vực tư pháp.

Quyền im lặng

Một trong những vấn đề gây tranh cãi nhiều nhất trong quá trình soạn thảo Bộ luật tố tụng hình sự là quy định về quyền im lặng.

Song thay vì quy định trực diện dễ hiểu là bị can được quyền im lặng hoặc quyền từ chối trả lời câu hỏi, thì luật lại viết theo một cách thức trừu tượng là bị can được quyền trình bày lời khai, không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội.

Dẫu thế, quy định này là một điểm mới tiến bộ, mà nếu được thực thi nghiêm chỉnh cũng sẽ giúp tạo ra môi trường pháp lý bảo vệ tốt cho các quyền của bị can.

Cùng với đó Bộ luật hình sự cũng sửa đổi điều luật về tội danh từ chối khai báo.

Theo luật cũ thì hành vi từ chối khai báo có thể bị xử lý hình sự nhưng luật không phân định rõ chủ thể nào mà chỉ quy định chung chung là người nào từ chối khai báo thì đều bị xử lý. Theo đó điều luật để ngỏ khả năng xử lý cả bị can.

Tới nay Bộ luật hình sự mới đã phân định rõ theo đó chủ thể phạm tội này được làm rõ chỉ bao gồm người làm chứng, người giám định, người định giá tài sản, người dịch thuật mà không bao gồm bị can bị cáo.

Sửa đổi này là một điểm tiến bộ cho thấy luật mới đã xác định rạch ròi củng cố trao quyền im lặng cho bị can bị cáo. Và xác định không coi là nghĩa vụ và không có chế tài đối với việc từ chối khai báo của bị can.

Bài viết Một số điểm mới tiến bộ của pháp luật hình sự đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Trong cuốn hồi ký của ông Lý Quang Diệu có tiêu đề ‘Từ thế giới thứ ba vươn lên thứ nhất’, ông Diệu đã tường thuật lại công cuộc chống tham nhũng của đất nước Singapore do ông khởi xướng, điều đã giúp đất nước của ông xếp vào hàng ngũ các quốc gia ít tham nhũng nhất khu vực Châu Á vào năm 1997, trên cả Hồng Kong và Nhật Bản, xếp thứ 7 trên toàn thế giới cho thành tích vắng mặt tham nhũng vào năm 1998.

Từ năm 1960 vấn đề tham nhũng tại Singapore được ông nêu ra là tình trạng tham nhũng xảy ra trong mọi mặt đời sống xã hội . Tham nhũng trong bộ máy hành chính quan liêu từ nhỏ đến lớn trong các phạm vi như thủ tục hải quan, cảnh sát giao thông, chăm sóc bệnh viện, xây nhà trái phép .v.v..

Đối với những đối tượng nhỏ ông Lý Quang Diệu đã đơn giản hóa thủ tục hành chính, hủy bỏ việc cấp giấy phép hoặc phê chuẩn trong những việc ít quan trọng.

Để đấu tranh đối với đối tượng cao cấp ông Lý Quang Diệu đã thực hiện một chương trình sắt đá, đó là tiến hành sửa luật nâng cao khả năng xử lý. Trong đó ông cho biết ‘Luật hiện hành quy định chứng cứ do kẻ đồng phạm khai ra không có giá trị tin cậy trừ khi được chứng minh. Chúng tôi đã thay đổi, cho phép các quan tòa chấp nhận lời khai của kẻ đồng phạm là chứng cứ’.

Là một luật sư trước khi tham gia hoạt động chính trị, ông Lý Quang Diệu đã biết vận dụng các yếu tố pháp lý trong việc làm sạch bộ máy.

Trong đó thay đổi hiệu quả nhất mà ông thừa nhận đó là vào năm 1960 luật pháp cho phép quan tòa xem những chứng cứ cho thấy kẻ bị tố cáo đang sống ở mức sống vượt quá khả năng kinh tế của anh ta hoặc có những tài sản mà thu nhập của anh ta không thể giải thích được, đó là bằng chứng xác thực chứng minh rằng người bị tố cáo đã nhận hối lộ.

Ông cũng kể lại một loạt các nhân sự cao cấp trong đó có những người là đồng chí thân thiết công tác với ông nhiều năm bị cáo buộc tham nhũng, họ đã nhận những khoản tiền của doanh nghiệp để có những chính sách làm lợi cho doanh nghiệp, những người này đều bị xử lý nghiêm khắc, người thì đi tù, người thì tìm đến cái chết để tránh nỗi đau đớn quá mất mặt do bị khai trừ.

Việt Nam thì sao?

Thật đáng ngạc nhiên là từ lâu nay pháp luật tố tụng hình sự  đã quy định lời khai của bị can hay kẻ đồng phạm đều đã là chứng cứ. Tức là quy định được sửa đổi có tính chất sắt đá của ông Lý Quang Diệu thì lại là điều đã có từ lâu ở Việt Nam.

Lời khai là chứng cứ, luật đã quy định vậy, nhưng việc vận dụng thì lại có nhiều ‘uyển chuyển linh động’ theo kiểu đối với vụ án bình thường thì không còn gì phải bàn cãi, nhưng đối với xử lý cán bộ quan chức thì lại đòi hỏi phải thêm những bằng chứng rõ ràng hơn.

Đòi hỏi những bằng chứng rõ ràng để kết án, đó là một cách làm tốt, nhưng nếu chỉ phụ thuộc vào việc phải có bằng chứng rõ ràng mới có thể kết án thì đó lại là một cách làm sai, bộc lộ nhận thức giản đơn về những vấn đề vốn dĩ phức tạp của khoa học tư pháp vốn đòi hỏi phải vận dụng đến những đặc tính lý trí con người.

Việc xử án cứ phải có chứng cứ rõ ràng là cách làm không tôn trọng tính phức tạp của thực tiễn, theo lẽ rằng không phải vụ án nào cũng có chứng cứ rõ ràng, không phải khi nào chân lý cũng biểu lộ rõ rệt về sự đúng sai, mà nhiều khi thực tế chỉ cung cấp bày ra trước mắt những sự thiếu hụt không đầy đủ, đòi hỏi tư duy lý trí con người phải vận động bù đắp vào để thấy được chân lý.

Bởi vậy trong lĩnh vực xét xử mới có khái niệm về niềm tin nội tâm, những cơ sở căn cứ trong hồ sơ vụ án cộng với kinh nghiệm hiểu biết sẽ đưa đến niềm tin nội tâm cho người xét xử trong hoàn cảnh mà không phải vụ án nào cũng có chứng cứ rõ ràng.

Bổ trợ cho điều đó con người đã xây dựng quy trình thủ tục tư pháp gồm Hội đồng xét xử nhiều người và quy trình xét xử theo hai cấp, để nhằm đạt đến sự đúng đắn chính xác trong phán đoán ngõ hầu đạt đến chân lý khách quan. Còn nếu cứ phải có chứng cứ rõ ràng thì chỉ cần một người xét xử là được và cũng chẳng cần phải xét xử qua hai cấp.

Từ thực tiễn hiện nay tôi cho rằng hệ thống tư pháp cần hiệu chỉnh lại đường lối giải quyết các vụ án, phải thay đổi cách thức tiến hành điều tra, truy tố và xét xử, dẫn dựa vào luận lý nhiều hơn và giảm thiểu lối làm án phụ thuộc vào lấy cung.

Kiểu làm án như vậy đòi hỏi những bằng chứng thô để phù hợp với trình độ nhận thức thấp, đã dẫn đến những hành vi bức cung nhục hình thông qua giam giữ kéo dài và môi trường giam giữ khắc nghiệt, xâm phạm quyền con người.

Bài viết Thêm một bất cập trong điều tra, tuy tố, xét xử các vụ án hình sự hiện nay đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Hoặc như việc người dân bị cản trở không được vào tham dự phiên tòa xét xử công khai, vấn đề đã được báo chí dư lận nhiều lần phản ánh nhưng chậm thay đổi, cho thấy sự hạn chế trong việc lắng nghe tiếp thu ý kiến của người dân. Việc ngăn cản người dân vào dự khán phiên xử công khai là vi phạm bởi pháp luật đã quy định về những phiên tòa xét xử công khai thì người dân được quyền đến tham dự, đó cũng là một cách giáo dục tuyên truyền phổ biến pháp luật thực tế sinh động.

Nữ thần công lý

Một hình tượng của các tòa án trên thế giới là hình tượng Nữ thần công lý, có một dải băng che mắt, một tay cầm kiếm và một tay cầm cán cân công lý.

Lý giải tại sao Nữ thần lại bịt mắt người ta đã cho cách hiểu rằng đó là để nữ thần được công tâm. Nữ thần không nhìn để không biết anh ăn mặc ra sao, kẻ giàu có hay nghèo hèn, kẻ quan chức hay người bình dân, người quen thân hay kẻ xa lạ.

Nữ thần bịt mắt để không thiên vị và nữ thần sẽ chỉ lắng nghe. Nữ thần công lý làm việc bằng cách lắng nghe và sau khi lắng nghe các ý kiến Nữ thần sẽ thực thi công lý.

Nữ thần công lý bịt mắt và làm việc bằng đôi tai. Theo đó sự lắng nghe là điểm quan trọng nhất để thực thi công lý.

Bởi vậy tòa án nên coi trọng hơn việc lắng nghe, thay vì chỉ  muốn nghe những điều muốn nghe, và không muốn nghe những ý kiến khác trái chiều.

Tại phiên tòa những lời nói khác sẽ bị ngắt, bị cản trở. Ngoài xã hội tiếng nói phản biện trái chiều người nói có thể bị quy chụp xử lý về tội chống đối nhà nước.

Ở những nước có nền tư pháp văn minh tiến bộ, họ thiết lập hệ thống tòa án mà hoạt động của tòa hầu như không làm gì khác ngoài việc lắng nghe.

Bồi thẩm đoàn ở các phiên xét xử chỉ ngồi nghe, họ nghe bên công tố, nghe luật sư các bên đặt câu hỏi và trình bày lập luận. Ngoài việc lắng nghe bồi thẩm đoàn không làm gì khác, sau khi lắng nghe bồi thẩm đoàn sẽ biểu quyết về vụ án. Việc lắng nghe theo đó được coi trọng đúng như ý nghĩa hình tượng của Nữ thần công lý.

Năng lực lắng nghe sẽ tương ứng với đó là khả năng thực thi công lý.

Bài viết Tòa án kém lắng nghe sẽ khó đảm bảo công lý đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Trong khi đó Bộ luật tố tụng hình sự 2015 lần đầu tiên đã đưa vào sử dụng hai từ “Công lý” mà trước đó không có. Theo đó nhiệm vụ của Bộ luật tố tụng hình sự ngoài mục tiêu cũ như không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội thì có thêm mục tiêu mới bảo vệ “Công lý”.

Vậy tại sao bây giờ lại phải thêm vào mục tiêu bảo vệ Công lý? Trước đó đặt mục tiêu không bỏ lọt, không làm oan người vô tội vẫn chưa đủ hay sao?

Có thể hiểu thế này, nếu mục tiêu chỉ là xử lý đúng người đúng tội thì vẫn có khả năng người ta bất chấp phương thức cách thức để xử lý tội phạm mà theo đó không có công lý.

Ví như quá trình điều tra xảy ra tình trạng lạm dụng bắt giam giữ kéo dài, bức cung nhục hình buộc phải khai báo hoặc đời sống môi trường giam giữ khắc nghiệt. Những điều đó khiến con người bị hủy hoại nhân phẩm, làm mất niềm tin vào sự nghiêm chính của pháp luật và cơ quan công quyền.

Trong khi đó, hầu hết những người phạm tội sau khi mãn hạn tù họ lại trở về với đầy đủ quyền công dân.

Với kinh nghiệm đã trải qua và ký ức lưu giữ liệu họ có còn tín nhiệm vào nền tư pháp? Hay họ đã trở lên táo tợn liều lĩnh, khinh thường những giá trị trật tự xã hội?

Trong khi cả nước mỗi năm có hàng trăm nghìn người vướng vào vòng tố tụng hình sự, việc họ còn hay mất niềm tin vào nền tư pháp công chính là rất quan trọng để giữ trật tự xã hội và kiến tạo môi trường pháp lý an toàn.

Vì đằng sau hàng trăm nghìn con người này lại có hàng trăm nghìn gia đình và người thân, họ sẽ kể lại cho nhau nghe những câu chuyện và truyền cho nhau những kinh nghiệm. Vậy những câu chuyện và kinh nghiệm của họ sẽ vun đúc hay sẽ làm xấu đi sự nghiêm chính của nền tư pháp?

Hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào phân tích đánh giá về mối liên quan giữa tình trạng xâm phạm nhân phẩm trong vòng tố tụng hình sự và tình trạng tội phạm ngoài xã hội. Tuy vậy có thể nhận định là giữa chúng có mối liên quan và có mối quan hệ nhân quả với nhau.

Tôn trọng quyền con người

Thực tế lâu nay, chỉ vì coi trọng xử lý tội phạm cho nên đã xảy ra tình trạng xem nhẹ quyền con người, quyền công dân làm mất đi giá trị công lý. Quá trình điều tra giải quyết án hình sự với những lạm dụng bất cập đã gây thêm ra tình trạng bạo lực và tội phạm.

Tới nay Bộ luật tố tụng hình sự đã bổ sung thêm mục tiêu bảo vệ Công lý, để thực hiện được mục tiêu này luật cũng đã tiếp thu đưa vào một số chế định mới như quyền trình bày lời khai (một cách viết khác của quyền im lặng), ghi âm ghi hình khi hỏi cung bị can và vai trò lớn hơn của luật sư bào chữa.

Những chế định mới này sẽ giúp ngăn ngừa tình trạng lạm quyền và bạo hành khiến cho việc xử lý tội phạm tuy đúng người đúng tôi nhưng vẫn không có công lý.

Những chế định mới sẽ giúp bảo vệ nhân phẩm con người trong suốt quá trình điều tra xử lý tội phạm. Giảm tránh việc lạm quyền, bạo hành giam giữ, bất chấp phương thức.

Đây vốn là những cái rất dễ xảy ra trong quá trình điều tra và nó làm tiêu đi mục đích ý nghĩa tốt đẹp của hoạt động xử lý tội phạm. Sau đó nó gây ra hệ lụy xấu cho xã hội, vì hãy thử hình dung xem cơ chế tư pháp như thế sẽ cung cấp cho xã hội các công dân như thế nào, hay làm tha hóa họ?

Với hàng trăm nghìn người bị xử lý hình sự mỗi năm, đặt ra đòi hỏi phải cải cách cơ chế tư pháp theo hướng coi trọng quyền con người, quyền công dân, củng cố niềm tin vào nền pháp quyền và công lý xã hội, để từ đó giảm tránh đi hiện tượng tội phạm.

Bài viết Một lý giải về nguyên nhân hiện tượng tội phạm đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Mặc dù vậy thực tế hiện nay câu nói này cũng ít thấy được nhắc đến, phải chăng vì nó không còn quan trọng do không còn phù hợp với môi trường pháp lý và quan điểm xét xử hiện nay?

Trong bối cảnh giai đoạn hiện nay, khi mà vấn đề án oan sai đang nổi cộm cần đòi hỏi tìm ra nguyên nhân giải pháp khắc phục, thì xem ra câu nói lại cung cấp một ‘mã khóa’ quan trọng.

Tìm hiểu kỹ thì thấy, câu nói quan trọng ở chỗ đó là ở thời điểm hình thành câu nói thì trong nhận thức người ta đã phân biệt sự khác nhau giữa chứng cứ và lời khai.

Chứng cứ và lời khai cùng được sử dụng trong việc tìm kiếm sự thật vụ án, nhưng chứng cứ lại được đánh giá quan trọng hơn lời khai, và chính sự so sánh quan trọng hơn cho thấy tồn tại sự phân biệt khác nhau.

Vì nếu đánh đồng giống nhau thì đã không phân biệt, ví như không có sự phân biệt giữa nhân chứng và vật chứng, nhưng lại phân biệt giữa chứng cứ và lời khai, như vậy đã xác lập sự khác nhau giữa chứng cứ và lời khai.

Vậy sự phân biệt khác nhau có ý nghĩa gì và tại sao câu nói “trọng chứng hơn trọng cung” lại quan trọng ở giai đoạn hiện nay?

Là vì theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự hiện tại thì thay vì phân biệt khác nhau, nhà làm luật đã đánh đồng trộn lẫn chứng cứ với lời khai khi quy định lời khai cũng chính là chứng cứ.

Cụ thể Điều 64 Bộ luật hình sự quy định: Điều 64. Chứng cứ: 1. Chứng cứ là những gì có thật, được thu thập theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định mà Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Toà án dùng làm căn cứ để xác định có hay không có hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội cũng như những tình tiết khác cần thiết cho việc giải quyết đúng đắn vụ án.

2. Chứng cứ được xác định bằng: A) Vật chứng; B) Lời khai của người làm chứng, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án, người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo; C) Kết luận giám định; D) Biên bản về hoạt động điều tra, xét xử và các tài liệu, đồ vật khác.

Theo quy định trên thì lời khai cũng được xác định là chứng cứ và được xem xét đánh giá ngang hàng với vật chứng, trong khi rất lạ là điều luật về chứng cứ lại không nhắc đến ‘nhân chứng’ như một phần tương ứng với ‘vật chứng’.

Thay vì nêu ra ‘nhân chứng’ điều luật lại quy định về ‘lời khai của người làm chứng’ trong khi đây là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau.

Một đằng là ‘nhân chứng’ nói về chủ thể con người, còn đằng kia ‘lời khai’ là nói về một dạng thức biểu đạt của chủ thể trong môi trường hồ sơ pháp lý.

Tại sao nhà làm luật lại lẫn lộn giữa chủ thể và một dạng thức biểu đạt của nó?

Sự nhầm lẫn xem ra không phải là vô ý mà có mục đích, vì khi quy định như vậy và bằng cách tương tự nhà làm luật đã có thể đánh đồng trộn lẫn lời khai của người làm chứng và lời khai của bị can bị cáo để cùng được coi là chứng cứ.

Mục đích là nhằm sử dụng được cái có sẵn trong các vụ án đó là lời khai của bị can bị cáo.

Trong khi bị can vì đã là nghi phạm rồi thì không thể coi là nhân chứng được nữa (một chủ thể không ở hai tư cách), song khi tách bị can ra khỏi dạng thức biểu đạt là lời khai thì lại có thể sử dụng lời khai để kết tội.

Bằng cách đó nhà làm luật đã xác lập bổ sung thêm một loại chứng cứ mới là lời khai ngoài cái nguyên gốc chỉ bao gồm nhân chứng và vật chứng.

Điều này trái ngược với các nguyên lý khoa học tư pháp, làm giảm sút sự chính xác trong việc phán đoán, từ đó dẫn đến nhầm lẫn oan sai.

Và khi pháp luật quy định như vậy cho nên các cán bộ tư pháp vẫn hàng ngày vận dụng điều luật mà không thấy nó có vấn đề và vẫn xem là bình thường, theo kiểu làm sai mà không tự biết.

Lối làm án như vậy dẫn đến người ta lạm dụng việc lấy cung, coi đó là hoạt động điều tra trọng tâm chủ yếu để tạo lập bằng chứng kết tội phá án, mà từ đó dẫn đến bức cung nhục hình.

Lối làm án như vậy sẽ không còn chỗ đứng và khó thể tồn tại trong môi trường pháp lý mới khi bị can được quyền im lặng và ghi âm ghi hình khi hỏi cung.

Song hiện tại chưa thấy các ngành điều tra tư pháp đưa ra huấn thị chỉ đạo hay hướng dẫn nào cho những nghiệp vụ điều tra trong môi trường tư pháp mới.

Trên đây là chỉ là một trong nhiều điểm bất cập sai lệch tồn tại trong hoạt động điều tra hình sự hiện nay.

Bài viết Một điểm bất cập lạc hậu trong điều tra hình sự đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Sau mấy chục năm hội nhập kinh tế nhiều người đã thống nhất nhận thức rằng một nền kinh tế thị trường phải đi đôi với một hệ thống pháp luật minh bạch rõ ràng (đây là điều mà các chuyên gia tư vấn quốc tế vẫn thường nói đến).

Bài viết Tư pháp tốt thúc đẩy kinh doanh đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Vậy để xem nghi phạm có được quyền im lặng không ta hãy xét xem cái mục đích nêu trên có xác đáng không, từ đó xem việc lấy lời khai có phải là việc không thể thiếu được khi giải quyết một vụ án hình sự.

Thứ nhất, về vấn đề lấy lời khai để xác định nguyên nhân động cơ mục đích phạm tội. Tôi cho rằng đang tồn tại một cách hiểu sai xung quanh vấn đề này tồn tại trong chính giới cán bộ tư pháp và cộng đồng xã hội.

Tôi cho rằng việc xác định nguyên nhân động cơ mục đích gây án, đó là sự suy nghiệm của cán bộ điều tra nhằm mục đích khoanh vùng và xác định nghi phạm.

Cán bộ điều tra đứng trước hiện trường và các manh mối dấu vết, họ hình dung nhận định về nguyên nhân động cơ mục đích gây án để từ đó lần tìm ra nghi phạm.

Việc đoán định nguyên nhân động cơ gây án như vậy cộng với các nguồn dữ liệu thông tin khác sẽ giúp cơ quan điều tra xác định nghi phạm.

Như thế, việc xác định nguyên nhân động cơ mục đích gây án có ý nghĩa ở giai đoạn trước khi bắt được nghi phạm chứ không phải là bắt được rồi mới hỏi xem nguyên nhân động cơ mục đích gây án là gì.

Vì khi đã bắt được rồi dựa vào mối quan hệ nhân thân giữa nghi phạm và nạn nhân thì dễ dàng nhận ra nguyên nhân động cơ mục đích đằng sau, việc xác định không còn khó nữa.

Nếu hiểu vấn đề như thế sẽ thấy bớt đi một lý do phải lấy lời khai và có thể cho bị can được quyền được im lặng.

Vấn đề thứ hai, có ý kiến cho rằng phải lấy lời khai xem nó có thừa nhận không để mà kết tội chứ nó không khai thì làm sao kết tội được?

Tôi cho rằng dù nghi phạm chối cãi không nhận tội hoặc im lặng không khai báo thì vẫn có cơ sở để kết tội. Cơ sở để kết tội đó chính là những cơ sở bằng chứng nào đã giúp bắt được nghi phạm.

Những dấu vết bằng chứng nào đã giúp cơ quan điều tra xác định nghi phạm và bắt hắn, đó cũng chính là những bằng chứng để ra tòa để kết tội bị cáo.

Ví như những hình ảnh camera, dấu máu để lại xác định ADN, dấu vân tay để lại hiện trường, nhân chứng nhìn thấy về biển số xe, chiều cao, cân nặng, khuôn mặt .v.v.

Tóm lại là chính những dữ liệu bằng chứng đã giúp cơ quan điều tra xác định và bắt được nghi phạm, đó cũng chính là dữ liệu bằng chứng để tòa án kết tội bị cáo. Đó thường là những chứng cứ vật chất quan trọng hơn nhiều những bản ghi lời khai của bị can.

Cho nên nếu bị can im lặng không khai thì cũng không phải việc điều tra bị bế tắc.

Mặc dầu vậy về mặt nguyên tắc khoa học, trong hoạt động điều tra vẫn nên lấy lời khai, việc đặt câu hỏi và chờ đợi phản ứng của nghi phạm cũng giúp cho thấy được nhiều điều.

Đừng quên là quyền im lặng tồn tại trong ‘môi trường kết án’ có tính ‘đoán định’ và ‘phán xét’. Theo đó, đứng trước sự ‘đoán định’ thì ‘thái độ im lặng’ cũng cho thấy nhiều điều.

Nếu việc đặt câu hỏi là đúng mực không bức ép (vì đã có luật sư tham gia hoặc được ghi âm ghi hình lại) mà nghi phạm vẫn từ chối trả lời thì người ta có thể đoán định anh là thủ phạm.

Nếu nghi phạm không là thủ phạm thì không việc gì phải lo lắng mà cần hợp tác trả lời các câu hỏi để giúp cho việc điều tra phá án, giống như sự trả lời của một nhân chứng.

Còn đứng trước các tình tiết dữ kiện được nêu ra và khi bị đặt câu hỏi lại ấm ớ không đưa ra câu trả lời được thì người ta sẽ nghi ngờ anh đã phạm tội.

Cho nên quy định về quyền im lặng không phải là khép lại cánh cửa của cơ quan điều tra, mà nó chỉ đơn giản là đòi hỏi một cung cách làm việc khác với trình độ nghiệp vụ cao hơn mà thôi.

Và ngược lại Quyền im lặng cần được thực hiện để giúp bảo vệ sức khỏe danh dự nhân phẩm cho bị can tránh đi những tình trạng bức cung nhục hình.

Bộ luật tố tụng hình sự hiện tại đã quy định về quyền im lặng, theo đó luật quy định rằng: Bị can được quyền trình bày lời khai, không buộc phải đưa ra lời khai chống lại mình hoặc buộc phải nhận là mình có tội.

Khai báo theo đó là quyền của bị can chứ không phải nghĩa vụ, và khi đã là quyền thì bị can có thể không thực hiện, tức là từ chối khai báo.

Bài viết Cần hiểu đúng về quyền im lặng đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Câu hỏi đặt ra là tại sao lại chỉ lấy ý kiến đa số mà không đòi hỏi tất cả các thành viên hội đồng xét xử gồm Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân đều phải nhất trí 100% về từng vấn đề có tội hay không.

Phải chăng đây chính là sự lỏng lẻo thiếu chặt chẽ trong việc kết tội là nguyên nhân dẫn đến án oan?

Vì hãy thử hỏi, vì sao sau khi đã bàn luận cái người thiểu số lại vẫn không đồng ý kết tội như đồng sự? Chắc chắn là phải có điều gì đó khiến người ta nghi ngờ bị cáo bị oan, và đấy chính là mấu chốt của vấn đề.

Chúng ta biết rằng, bình thường khi một vụ án đã được chuyển sang giai đoạn tòa án thì về cơ bản là người ta đã có những cơ sở để kết tội rồi và được trưng ra dễ nhận thấy. Nhưng cái điểm nghi là vô tội thì lại ẩn dấu kín đáo trong hồ sơ, mà phải có sự sắc bén về chuyên môn hoặc nhãn quan thông thoáng không bị những thành kiến nghề nghiệp che lấp mất mới nhận ra được.

Cho nên khi đó cái ý kiến của thiểu số mới lại là cái đáng quan tâm chú ý. Và do vậy đòi hỏi cần làm rõ được nghi vấn của người thiểu số, phải giải đáp hết những điểm mù mờ chưa rõ ràng trong vụ án, và chỉ cho phép kết luận có tội khi 100% thành viên Hội đồng xét xử cùng nhất trí bị cáo có tội.

Đó là cách xét xử đặt ra những đòi hỏi khắt khe cho việc kết tội, bằng cách đó giảm tránh đi oan sai.

Và theo như tôi tìm hiểu thì dường như đó là lối xét xử theo mô hình Bồi thẩm đoàn của hệ thống Tòa án Mỹ. Với 12 thành viên của Bồi thẩm đoàn được chọn từ những người dân thường, khi biểu quyết phải đủ 12 thành viên đồng ý có tội thì Thẩm phán mới tuyên bị cáo có tội. Chỉ một người không đồng ý kết tội thì sẽ không được tuyên bị cáo có tội.

(Không rõ nội dung tôi tìm hiểu trên có chính xác 100% hay không, hay là có bang nào ở Mỹ họ không áp dụng, có ai biết xin mời chia sẻ)

Ở Việt Nam lâu nay việc kết tội lấy theo ý kiến đa số cho nên để ngỏ những vấn đề chưa được làm rõ. Trên thực tế Hội đồng xét xử thường có quan điểm rằng mặc dù còn tồn tại vấn đề này kia nhưng căn cứ vào các tài liệu khác có trong hồ sơ thì có đủ cơ sở để kết tội này nọ.

Những tình tiết chưa được làm rõ trở thành căn cứ kêu oan, và với sự hợp lý của nó dẫn đến các bản án hay bị hủy bỏ yêu cầu điều tra lại gây ra những vụ án kéo dài.

Vai trò Hội thẩm

Sự dễ dãi trong điều kiện kết tội còn thể hiện ở quy định số lượng ít các thành viên Hội đồng xét xử, mà qua đó giảm bớt đi những ý kiến tranh luận bàn cãi nếu có, cái mà nó sẽ có ở số đông và có ích trong việc làm sáng tỏ các vấn đề vụ án.

Theo Bộ luật tố tụng hình sự hiện tại thì Hội đồng xét xử gồm 1 thẩm phán và 2 hội thẩm nhân dân, vụ việc phức tạp thì 2 thẩm phán và 3 hội thẩm nhân dân.

Trong khi ở Nhật Bản, nước áp dụng mô hình xét xử thẩm vấn gần gũi với Việt Nam thì Hội đồng xét xử của họ có tới 3 thẩm phán và 6 hội thẩm nhân dân, tổng cộng là 9 người.

Số lượng đông của Hội đồng xét xử sẽ là một rào cản cho hành vi hối lộ mua chuộc. Và để giữ được tính độc lập của người hội thẩm, các nước họ lựa chọn người bất kỳ trong dân chúng có tính chất luân phiên.

Trong khi ở Việt Nam các Hội thẩm được Hội đồng nhân dân bầu ra với nhiệm kỳ bằng với nhiệm kỳ Hội đồng nhân dân. Và những người được bầu ra với số lượng giới hạn sẽ tham gia thường xuyên vào các vụ án cho tới hết nhiệm kỳ. Điều này khiến cho các hội thẩm mất đi sự độc lập mà hay bị phụ thuộc chi phối.

Trong khi bản chất của hoạt động xét xử là phán đoán, mà người ta đã tính toán rằng một người thì có thể phán đoán sai, nhưng nếu kết hợp kết quả phán đoán của nhiều người thì sẽ cho ra kết quả chính xác gần đúng.

Do vậy cái quan trọng là phải giữ được sự độc lập trong ý chí nhận thức của những người phán đoán. Như hiện nay, yếu tố phụ thuộc làm mất đi vai trò tác dụng của Hội thẩm và số lượng ít làm giảm đi chất lượng của những phán đoán phán quyết.

Tựu chung lại mô hình xét xử hiện nay tạo ra sự dễ dàng cho những phán quyết mà rồi từ đó nguy cơ gây ra oan sai.

Bài viết Cơ chế kết tội lỏng lẻo đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

———————

Hà Nội, ngày 09 tháng 5 năm 2018

ĐƠN KIẾN NGHỊ

(Đề nghị nâng lương cho các Thẩm phán Tòa án)

 Chúng tôi, những người có tên trong danh sách dưới đây.

Là những người có tâm huyết với nền tư pháp nước nhà, có mong muốn thúc đẩy nâng cao năng lực thẩm quyền cho nền tư pháp, để có thể đóng góp được nhiều cho công cuộc quản trị quốc gia. Chúng tôi ý thức được về các quyền của mình theo pháp luật và trách nhiệm của mình trước xã hội.

Hiện tại Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản đang họp và có một nội dung là về vấn đề cải cách tiền lương cho cán bộ công chức. Các cơ quan đã nhận ra không thể duy trì thang bảng lương mang tính chất cào bằng như lâu nay mà phải chấp nhận sẽ có mức cao mức thấp, tùy thuộc vào lĩnh vực và phù hợp với tính chất công việc. Trên cơ sở đó chúng tôi cùng nhất trí có kiến nghị như sau:

Lý do đề nghị tăng lương cho Thẩm phán

Là những người công tác trong lĩnh vực tư pháp, chúng tôi thấy rằng mức lương của cán bộ ngành Tòa án hiện nay quá thấp trong khi công việc họ giải quyết chịu nhiều áp lực tác động.

Một cán bộ Tòa án đã có 10 năm làm việc mà tổng mức lương và phụ cấp mỗi tháng chỉ khoảng 7, 8 triệu đồng. Thư ký tòa án đã 10 năm làm việc lương chỉ khoảng 7 triệu đồng, Thẩm phán được khoảng 8 triệu đồng. Đó thực sự là mức lương quá thấp của cán bộ ngành Tòa án. Khi so sánh áng chừng với mức lương của một chuyên viên pháp chế ngân hàng hay một chuyên viên pháp chế doanh nghiệp làm việc chục năm thì thu nhập của họ có lẽ là cao gấp đôi mức Thẩm phán nêu trên.

Điều này ảnh hưởng rất nghiêm trọng tới chất lượng hoạt động của ngành tư pháp. Vì hãy thử hình dung là với một mức lương thấp như vậy thì làm sao họ có thể yên tâm công tác, và làm sao họ có thể giữ được sự công tâm khách quan trước những cám dỗ trong khi giải quyết các vụ án?

Chúng tôi cho rằng nghề nghiệp của các Thẩm phán cho phép họ đang nắm giữ một thứ quyền lớn mà người bình thường không ý thức được. Họ có quyền tuyên cho một bên thắng kiện được hàng chục hàng trăm tỷ đồng. Hoặc họ có quyền định đoạt tính mạng sống chết và số năm tù của một đời người.

Đó là thứ quyền lớn nhất trong một xã hội, vì có còn gì quan trọng đối với con người bằng sự sống và cái chết hay tù tội? Những người liên quan sẵn sàng làm tất cả mọi thứ để tác động vào phán quyết của thẩm phán. Họ có thể bán hết nhà cửa để giữ mạng sống, giảm số năm tù…

Hiện nay kinh tế thị trường đang phát triển, các giao dịch làm dẫn đến các vụ kiện cáo tranh chấp tài sản giá trị lớn trong khi lương thẩm phán thấp, khiến cho công lý trở thành một thứ có thể đem bán tạo thu nhập ngoài lương. Nhiều vụ kiện bị dây dưa kéo dài nhũng nhiễu đương sự…

Có tăng được không?

Tìm hiểu thì được biết, Theo số liệu tính đến ngày 30-6-2013 ngành Toà án nhân dân có 13.624 người, trong đó có 4.957 Thẩm phán (bao gồm 109 Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, 1.013 Thẩm phán cấp tỉnh, 3.835 Thẩm phán cấp huyện), 6.702 Thẩm tra viên và Thư ký Toà án, 1.965 chức danh khác. Về số lượng biên chế của các Tòa án quân sự có 333 người, trong đó có 141 Thẩm phán (bao gồm 19 Thẩm phán Tòa án quân sự Trung ương, 54 Thẩm phán Tòa án quân sự cấp quân khu, 68 Thẩm phán Tòa án quân sự cấp khu vực).

Chúng tôi giả sử tăng mức lương cho ngành Tòa án như dưới đây và tính ra con số tham khảo như sau:

1. Mức lương của Thẩm phán cấp huyện hợp lý phải là 30 triệu/tháng, thì với số lượng 3835 Thẩm phán huyện + 68 Thẩm phán tòa án quân sự khu vực, thì số tiền trả lương cho họ một tháng là = 117,090 tỷ đồng.
2. Mức lương của Thẩm phán cấp tỉnh hợp lý phải là 40 triệu đồng/tháng, với tổng số 1013 Thẩm phán tỉnh + 54 Thẩm phán tòa án quân khu, thì số tiền trả lương cho họ một tháng là = 42,680 tỷ đồng.
3. Mức lương cho Thẩm phán tối cao hợp lý phải là 60 triệu/ tháng, thì với tổng số 109 Thẩm phán tòa án tối cao + 19 Thẩm phán Tòa án quân sự Trung ương, thì số tiền trả lương cho họ một tháng là = 7,680 tỷ đồng.
4. Với 702 Thẩm tra viên và Thư ký Toà án, 1.965 chức danh khác và 192 người của Tòa án quân sự, tổng số là 8859 người, mức lương hợp lý là 15 triệu/tháng, tính ra số tiền trả lương cho họ một tháng là 132,885 tỷ đồng.

Vậy tổng số tiền trả lương một tháng trả cho ngành Tòa án là 300,335 tỷ đồng. Tính ra cả năm tổng quỹ lương cho ngành Tòa án là 3604,020 tỷ đồng.

Các con số trên chỉ có tính chất áng chừng tham khảo, nhưng con số cuối cùng chỉ khoảng hơn 3,6 nghìn tỷ đồng/ năm thì không phải là quá lớn.

Hiện tại rất nhiều khối công sản quốc gia đang bị các ban ngành quản lý làm thất thoát với con số nhiều nghìn tỷ đồng, ví như riêng vụ Mobifone mua AVG bị thất thoát lên đến 7000 tỷ đủ để trả 2 năm lương cho ngành Tòa án (khi đã tăng lương như nêu trên). Các doanh nghiệp nhà nước thua lỗ nhiều tỷ đô la như riêng Tập đoàn than khoáng sản đang nợ 100.000 tỷ đồng đủ để trả lương 27 năm lương cho ngành Tòa án. Các hội đoàn thể mỗi năm tiêu tốn 68 nghìn tỷ đồng đủ để trả 18 năm lương cho ngành Tòa.

Chúng tôi cho rằng có một cách khác cho quản trị và xây dựng quốc gia, hợp lý và công bằng hơn. Theo đó phải làm lại việc quản lý sử dụng công sản quốc gia, cắt chi tiêu cho hội đoàn thể, để dành tiền tăng lương cho bộ máy lập pháp, hành pháp và tư pháp, trong đó ngành Tòa án là quan trọng nhất.

Hiện nay, nền tư pháp đang là điểm tắc nghẽn cho phát triển kinh tế. Thực tế lâu nay luôn tồn đọng một khối lượng lớn tài sản bị gim giữ trong nền tư pháp do quá trình giải quyết các vụ tranh chấp kéo dài, tài sản chậm được phân định rõ ràng về chủ quyền sở hữu, chậm được đưa vào lưu thông để tạo ra hiệu quả kinh tế.

Không chỉ vậy, lâu nay còn tồn đọng một khối tài sản lớn có tranh chấp trong nhân dân nhưng không được các bên đưa ra giải quyết bởi tòa án vì người ta không tín nhiệm vào tòa án, biểu hiện qua các dự án đắp chiếu đây đó trên cả nước gây thiệt hại cho nền kinh tế. Những thủ tục tư pháp nhiêu khê, thời gian giải quyết quá dài, sự nhũng nhiễu, nạn tham nhũng khiến cho giải pháp tư pháp kém hấp dẫn, nó tệ đến mức người ta bỏ mặc khối tài sản có tranh chấp thay vì nhờ đến tư pháp.

Tầng lớp doanh nhân với kỹ năng và khát vọng làm giàu cũng là một nguồn lực cho phát triển kinh tế. Nhưng nguồn lực này lâu nay kém chất lượng và tính hữu dụng, lý do không phải là vấn đề trình độ tri thức, mà bởi vì họ bị bủa vây vướng mắc trói buộc bởi các tranh chấp về tài sản và quyền lợi không được giải quyết, khiến cho khả năng hành động của họ giảm đi, làm kém đóng góp cho nền kinh tế.

Một lý do khiến chất lượng vận hành của nền tư pháp còn thấp đó là do mức lương quá thấp, khiến cho họ không chuyên tâm vào công việc, hoặc chính họ trở thành lực cản gây tác hại cho lưu thông của cải vật chất. Những điều đó lâu nay không được nhìn ra và tính toán thống kê thiệt hại, nếu được tính toán thống kê con số có thể lên tới hàng tỷ đô la.

Từ nhiều năm nay nhiều người không nhận ra một nền kinh tế thị trường phải song hành với một nền tư pháp đủ tính năng hiệu quả, và không nhận ra sự tồn tại và tính quan trọng của sự lưu thông dòng chảy các quyền và nghĩa vụ pháp lý, mà dòng chảy lưu thông này của các quyền và nghĩa vụ pháp lý quan trọng không kém gì sự lưu thông của dòng chảy tiền tệ trong nền kinh tế.

Nay đứng trước bài toàn về cải cách chế độ tiền lương cho cán bộ công chức. Chúng tôi cho rằng cần khẩn trương nâng cao mức lương cho cán bộ Tòa án, làm điều này sẽ có tác dụng như một sự đầu tư, khi nó giúp giải phóng các nguồn lực cho nền kinh tế đang bị tồn đọng trong nền tư pháp.

Trên đây là nội dung kiến nghị. Kính mong được các cấp các ngành lắng nghe.

Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn!

Danh sách những người tham gia kiến nghị

1. Luật sư Ngô Ngọc Trai, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội
2. Luật sư Lê Văn Hồi, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội
3. Luật sư Quách Thành Lực, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội
4. Luật sư Nguyễn Thanh Bình, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội

Bài viết Kiến nghị nâng lương cho Thẩm phán ngành Tòa án đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

 Hà Nội, ngày 18 tháng 1 năm 2018

ĐƠN KIẾN NGHỊ

(Góp ý cho Dự thảo sửa đổi Điều lệ Liên đoàn luật sư Việt Nam)

Chúng tôi, những người có tên trong danh sách dưới đây là luật sư thành viên của Liên đoàn luật sư Việt Nam, những người có tâm huyết mong muốn đóng góp công sức trí tuệ cho xây dựng tổ chức.

Nay Điều lệ Liên đoàn Luật sư Việt Nam đang được xem xét sửa đổi, sau khi nghiên cứu bản dự thảo, chúng tôi có ý kiến như sau:

1. Về nhiệm kỳ đại hội luật sư

Chúng tôi đồng tình với đề xuất trong dự thảo rút ngắn từ 5 năm xuống còn 3 năm đối với Nhiệm kỳ Đại hội đại biểu luật sư toàn quốc, Nhiệm kỳ Hội đồng luật sư toàn quốc, Nhiệm kỳ Đại hội đoàn luật sư các tỉnh, Nhiệm kỳ Ban chủ nhiệm đoàn luật sư các tỉnh. Chúng tôi cho rằng việc rút ngắn nhiệm kỳ đại hội sẽ giúp gia tăng năng lượng sức sống cho bộ máy, nâng cao sức sáng tạo, sự nỗ lực cho các vị trí lãnh đạo, các ban bệ và toàn thể các luật sư. Đây là điểm mới tiến bộ tích cực trong Dự thảo điều lệ sửa đổi lần này, mà vấn đề này trước đây đã được 94 luật sư thành viên ký kiến nghị tập thể đề xuất rút ngắn từ 5 năm xuống còn 3 năm ở Dự thảo sửa đổi hồi năm 2015.

2. Chúng tôi đề nghị thành lập một Ủy ban về cải cách tư pháp

Lý do là hiện nay nhà nước đang có chính sách về cải cách tư pháp, Chủ tịch nước là Trưởng ban chỉ đạo cải cách tư pháp trung ương. Cải cách tư pháp là sắp xếp căn chỉnh lại việc nắm giữ và thực hiện các quyền hạn tư pháp, điều này rất ích lợi cho giới luật sư lâu nay vốn giữ vị thế yếu.

Do vậy Liên đoàn luật sư cần tập trung cho vấn đề này, cần tập trung nguồn lực đề ra các sáng kiến hành động, đề xuất các giải pháp thực thi cho cải cách tư pháp, giúp đem lại cơ chế tư pháp ích lợi cho nghề nghiệp mình, giúp cho nền tư pháp có khả năng đem lại công lý cho mọi người.

3. Cần có cơ cấu về độ tuổi

Chúng tôi đề nghị giới hạn tuổi nhân sự ứng cử và đề cử vào bộ máy liên đoàn và đoàn luật sư các tỉnh là dưới 65 tuổi và đảm bảo tỷ lệ 1/3 thành viên Hội đồng luật sư toàn quốc và 1/3 thành viên Ban chủ nhiệm đoàn luật sư các tỉnh là người dưới 40 tuổi.
Bằng cách đó sẽ nâng cao năng lực hoạt động của bộ máy. Đem lại nhiều ích lợi hơn cho giới luật sư. Xem ảnh các cuộc họp của hội đồng luật sư toàn quốc, hay các hội thảo với luật sư nước ngoài thì thấy phần lớn là các luật sư già.

4. Cần đảm bảo các phiên họp của Đại hội đại biểu luật sư toàn quốc, Hội đồng luật sư toàn quốc, Ban chủ nhiệm đoàn luật sư các tỉnh là các cuộc họp công khai. Cần dành một số ghế cho người dự khán là các luật sư thành viên đăng ký trước được ngồi dự lắng nghe, quan sát và theo dõi nhưng sẽ không phát biểu hoặc biểu quyết các vấn đề.

Chúng tôi cho rằng xung quanh các hoạt động của nghề luật sư cơ bản là không có gì phải giữ bí mật và nhất là đối với các thành viên đồng nghiệp. Giới luật sư cần là tổ chức tiên phong trong các tiến bộ về sinh hoạt hội đoàn dân chủ công khai minh bạch.

Trên đây là mấy nội dung kiến nghị của chúng tôi. Rất mong được quan tâm tiếp thu.
Xin trân trọng cảm ơn!

Danh sách các luật sư ghi danh đồng ý với kiến nghị

1. Luật sư Ngô Ngọc Trai, Đoàn luật sư TP Hà Nội
   2. Luật sư Quách Thành Lực, Đoàn luật sư TP Hà Nội
   3. Luật sư Nguyễn Đức Thượng Đoàn luật sư tỉnh Hưng Yên.
   4. Luật sư Trịnh Vĩnh Phúc, Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh
   5. Luật sư Trần Anh Tùng, Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh
   6. Luật sư Trần Văn Hiếu, Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh
   7. Luật sư Lê Quang Vũ, Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh
   8. Luật sư Lê Ngọc Luân đoàn luật sư TP HCM
   9. Luật sư Lê Văn Thành đoàn luật sư tỉnh Gia Lai
   10. Luật sư Nguyễn Văn Từ đoàn luật sư tỉnh Tây Ninh
   11. Luật sư Lê Văn Hồi đoàn luật sư TP Hà Nội
   12. Luật sư Nguyễn Văn Bun đoàn luật sư TP HCM
   13. Luật sư Nguyễn Thanh Bình, đoàn luật sư TP Hà Nội
   14. Luật sư Vi Mạnh Hà, đoàn luật sư tỉnh Gia Lai
   15. Luật sư Phạm Duy Hiển đoàn luật sư tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu.
   16. Luật sư Hoàng Ngọc Giao đoàn luật sư TP Hà Nội

Bài viết Kiến nghị góp ý cho dự thảo sửa đổi Điều lệ LĐLS VN đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Một dịp tôi có buổi làm việc tại Viện kiểm sát nhân dân huyện Lục Ngạn tỉnh Bắc Giang. Quá trình làm việc tranh thủ hỏi thì được biết, người kiểm sát viên đã có chục năm công tác nhưng mức lương cùng các khoản phụ cấp anh được nhận một tháng chỉ là khoảng 8 triệu đồng.

Năm ngoái tôi có dịp làm việc Tòa án huyện Thanh Oai thuộc thành phố Hà Nội, cũng khi trao đổi công việc thì anh thẩm phán kiêm Phó chánh án tòa cho biết, tổng thu nhập lương và phụ cấp của anh vào khoảng 9 triệu đồng. Đó là mức lương của người đã mười mấy năm công tác, hết thư ký rồi đến thẩm phán rồi được bổ nhiệm làm Phó chánh án huyện.

Một người bạn học cùng đại học với tôi giờ cũng đã là thẩm phán của một huyện thuộc tỉnh Phú Thọ, hỏi thì được biết, tổng lương và phụ cấp chỉ khoảng 7 triệu đồng, đó là mức lương của người đã chục năm công tác.

Đó thực sự là mức lương quá thấp của giới cán bộ tư pháp và tôi thấy rất buồn và cám cảnh cho sự quan tâm đầu tư của nhà nước cho ngành tư pháp. So sánh áng chừng với mức lương của một chuyên viên ngân hàng hay một chuyên viên pháp chế doanh nghiệp làm việc chục năm thì thu nhập của họ có lẽ là cao gấp đôi mức lương mấy vị cán bộ tư pháp. Điều này ảnh hưởng rất nghiêm trọng tới chất lượng hoạt động của nền tư pháp. Có thể hình dung là với một mức lương thấp như vậy thì làm sao họ có thể yên tâm công tác, và làm sao học có thể giữ được sự công tâm khách quan trước những cám dỗ kinh tế trong khi giải quyết các vụ án?

Không biết các ngành tư pháp đánh giá tổng kết mỗi năm thế nào, nhưng bản thân tôi khi tham gia các vụ án thì đặc biệt ở cấp huyện, không một vụ án nào mà tôi không thấy có vấn đề về sai trái. Không sai trái về chuyên môn nghiệp vụ thì sai trái do có dấu hiệu tiêu cực. Hầu như không một vụ án tranh chấp tài sản nào mà ngành tư pháp không soi mói tìm cách kiếm chác, hầu như không một vụ án hình sự nào mà bị cáo không tìm cách chạy tội.

Cũng không biết các ban ngành đánh giá sự quan tâm đầu tư cho giới tư pháp thế nào, nhưng mức lương là sự đánh giá thực chất nhất cho thấy mối ưu tiên đầu tư, đó là bộ mặt và tầm vóc vị thế thực chất của nền tư pháp. Mức lương thấp của giới tư pháp cho thấy sự coi nhẹ và kém quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với ban ngành lĩnh vực tư pháp. Giới tư pháp do đặc thù nghề nghiệp đáng ra cần được hưởng một mức lương cao hơn thay vì cào bằng với các khối hành chính sự nghiệp khác. Vì một quyết định của họ có thể lấy đi một mạng người hoặc định đoạt số năm tù của một đời người, hoặc tuyên thắng thua cho những người được hưởng khối tài sản hàng tỷ đồng. Những việc này đòi hỏi ở họ mức độ tri thức và phẩm hạnh cao hơn hẳn và tương ứng với đó là họ xứng đáng một mức lương phù hợp. Vì còn gì quan trọng hơn đối với một con người là tự do và sinh mạng, và họ đâu có tiếc tiền của để cứu giữ cho được những thứ ấy?

Ở các nước như Mỹ, Châu Âu mức lương thẩm phán rất cao, điều đó giữ cho họ được công tâm khách quan, là những yếu tố quan trọng cốt yếu của tư pháp.

Sự kém quan tâm đối với ngành tư pháp còn có thể đánh giá qua số lượng các văn bản nghị quyết chủ trương chính sách về lĩnh vực tư pháp so với các lĩnh vực khác, những văn bản làm việc sẽ cho thấy mức độ dành thời gian hay mối bận tâm của các ban ngành dành cho lĩnh vực tư pháp. Hay sự kém vị thế của tư pháp thể hiện ở việc rất ít những lãnh đạo Đảng cộng sản và Nhà nước cao cấp trưởng thành từ những cán bộ tư pháp lâu năm như thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư, chấp hành viên thi hành án.

Sự coi nhẹ kém quan tâm đầu tư cho tư pháp có lẽ xuất phát từ hệ thống của một nhà nước thoát ra từ chiến tranh. Lúc ban đầu còn bom đạn thì chỉ coi trọng về quân đội công an mà tư pháp gần như bị bỏ rơi, có thời kỳ ở Việt Nam xóa bỏ Bộ tư pháp, xóa bỏ trường luật, xóa bỏ nghề luật sư, cho tới khi phát triển kinh tế thị trường thì quan tâm tới những ngành lĩnh vực sản xuất kinh doanh làm ra tiền.

Như tôi thấy thì suốt mấy chục năm qua mảng tư pháp luôn bị xếp kém ưu tiên. Sự quan tâm nếu có thì nó cũng theo cái cách nhằm đạt đến mục đích khác. Khi phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế thì từ thực tiễn đặt ra nhu cầu việc xử lý giải quyết các tranh chấp giao dịch làm ăn phát sinh và thế là tư pháp mới được giao việc trả lương.

Ngành tư pháp chưa được coi trọng như một hệ thống không thể thiếu cho quản trị quốc gia và kiến tạo phát triển. Lâu nay việc tạo ra môi trường an toàn ổn định cho kinh doanh làm ăn mới chỉ được nhìn thấy dưới góc độ ổn định chính trị và từ đó đề cao vai trò của quân đội và công an. Đó thực ra chỉ là yếu tố có tính đối ngoại bên ngoài, còn ở trong nước tư pháp mới là ngành giữ vai trò chính trong việc tạo lập môi trường an toàn cho các quyền tài sản và quyền công dân, các nguồn lực cho phát triển kinh tế.

Ở các nước có nền kinh tế phát triển như Mỹ, Hàn Quốc chúng ta thấy là ngành tư pháp giữ một vai trò to lớn khủng khiếp nếu so với quyền hạn của tư pháp Việt Nam. Ở Hàn Quốc vừa rồi tư pháp đã xử lý bắt giam cả Tổng thống, còn ở Mỹ thì Tổng thống cũng đang bị tư pháp tìm kiếm phanh phui xử lý sai phạm. Tư pháp là một trong ba trụ cột quốc gia của họ cùng với lập pháp và hành pháp.

Vậy một quyền tư pháp lớn mạnh và một nền kinh tế phát triển, thì cái nào là nguyên nhân kết quả của cái nào? Tôi cho rằng đó là hai cái song hành với nhau mà ở Việt Nam thì nhiều người chưa nhìn ra một nền kinh tế thị trường phải song hành với một nền tư pháp đủ tính năng hiệu quả, trong khi đây đang là lúc cần nhận ra nhất.

Các vấn đề nền kinh tế đang gặp phải như giải quyết nợ xấu, phá sản doanh nghiệp, hay dự án đắp chiếu đều có dấu ấn kém cỏi của ngành tư pháp không thực hiện được vai trò. Và một lượng lớn tài sản và quyền công dân đang bị vướng vào những mớ bòng bong trói buộc nhưng người ta cũng chẳng buồn đưa ra nhờ tư pháp giải quyết, và đó mới là cái tai hại ẩn chìm cho phát triển kinh tế.

Cần nâng cao vị thế quyền hạn cho ngành tư pháp

Nếu coi tư pháp là thiết chế bảo trợ cho các quyền và lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp (trong đó Tòa án là thiết chế trung tâm) thì khi xây dựng phải đảm bảo cho nó đủ thẩm quyền khả năng để làm việc đó. Thực tế lâu nay tòa án yếu quyền do bị chia quyền nên không là công cụ thiết chế đủ mạnh để bảo trợ cho quyền và lợi ích hợp pháp cho người dân và doanh nghiệp.

Điều này biểu hiện thấy ngay trong thực tế đời sống. Trong tranh chấp dân sự người dân chỉ nghĩ đến tòa án như là giải pháp lựa chọn cuối cùng, đã có thống kê xã hội học cho thấy nhiều người tìm nhờ xã hội đen đòi nợ thuê có hiệu quả hơn con đường tòa án. Trong tố tụng hình sự bị can e ngại quyền hạn của cơ quan điều tra chứ không sợ phán quyết của tòa, vì họ biết rằng những gì diễn ra trong giai đoạn điều tra mới quan trọng thực chất và mang tính quyết định về hình phạt, chứ không phải ở việc làm của tòa án.

Nhiều trường hợp người dân hay doanh nghiệp gánh chịu nỗi bất công từ những chủ thể lớn quyền hơn tòa án nên họ không có hy vọng gì ở tòa án. Thực trạng này cần phải thay đổi, nay cần thiết kế bố trí lại các quyền cho tòa án. Cần học tập các nước như Nhật Bản và Hàn Quốc, sửa đổi Bộ luật tố tụng hình sự, thiết lập tòa án thành thiết chế trung tâm có khả năng kiểm soát các hoạt động tư pháp, tập trung nắm giữ các quyền về bắt giữ, khám xét và thu giữ đồ vật, không để bị chia quyền với các chủ thể khác.

Tòa án lâu nay yếu quyền còn biểu hiện ở chỗ: Một mặt tòa án làm việc phụ thuộc vào kết quả hồ sơ điều tra, quá trình này tòa án không được tham gia kiểm soát, nên khi hồ sơ xây dựng theo hướng kết tội thì tòa án hầu như không thể làm gì khác ngoài việc tuyên có tội. Tòa án yếu nên ít dám tuyên án vô tội, khi vụ án có điểm chưa rõ thay vì tuyên án vô tội thì tòa lại trả trả hồ sơ yêu cầu điều tra bổ sung.

Mặt khác, phán quyết về hình phạt của tòa án lại bị làm suy yếu ở khâu thi hành án bởi hoạt động ân xá thả tù trước thời hạn, hoạt động này cũng nằm ngoài khả năng kiểm soát của tòa án. Ví như dịp Quốc khánh mùng 2 tháng 9 năm 2016 cả nước có tới 18.000 phạm nhân được đặc xá tha tù trước thời hạn. Hoạt động này bản chất là cơ quan khác đã lấy đi một phần quyền phán quyết hình phạt của tòa án, tranh giành một phần quyền phán quyết hình phạt với tòa án, làm suy yếu vai trò của tòa án.

Hiến pháp năm 2013 đã thể hiện rõ nội dung Tòa án thực hiện quyền tư pháp bên cạnh Quốc hội thực hiện quyền lập pháp và Chính phủ thực hiện quyền hành pháp. Nhưng thực tế chưa có thay đổi biến chuyển nào quan trọng cho tương ứng với vị thế mới của Tòa án được xác lập trong Hiến pháp. Ngành tòa án mới chỉ thay đổi những vấn đề hình thức râu ria như trang phục của thẩm phán, chỗ ngồi của luật sư.

Trước những thực trạng đó của nền tư pháp nhiều người đã nhận ra nhu cầu phải cải cách, song hễ đưa ra một đề xuất nào mới thì hay gặp ý kiến bác bỏ với lý do rằng mô hình hệ thống tư pháp ở ta khác với các nước nên không quy định thế. Nhiều người do thiếu chiều sâu nhận thức nên hay lấy lý do có sự khác biệt về mô hình hệ thống nên khước từ tiếp nhận đổi mới, tạo chướng ngại cho cải cách. Nếu cầu thị tiến bộ và thực tâm khát vọng xây dựng một nền tư pháp vận hành đảm bảo công lý thì thay vì bác bỏ mô hình này nọ hãy học hỏi từ các nước những nguyên lý nền tảng.

Những nguyên lý nào đã giúp các nước xây dựng lên các thiết chế với những mối tương quan quyền hạn trách nhiệm như vậy? Chúng ta có giống họ ở những nguyên lý mong muốn đó không, nếu có thì để đạt hiệu quả chúng ta cũng phải học họ cách thức thiết lập quy trình thủ tục. Vì khi con người giống nhau ở những mong muốn, như ngăn ngừa việc làm sai hay khích lệ điều làm đúng, thì cách thức tác động điều chỉnh cũng phải như nhau.

Để rõ hơn hãy lấy ví dụ về quyền im lặng. Xuất phát từ nguyên lý rằng tính mạng, sức khỏe, danh dự con người được bảo đảm (cái này ta và họ giống nhau), cho nên trong tố tụng hình sự phải nghiêm cấm mọi hình thức truy bức, nhục hình. Sau khi nghiên cứu kỹ người ta thấy rằng để đảm bảo mọi lời khai là tự nguyện, thì cách tốt nhất là cho bị can được quyền giữ im lặng. Một khi bị can đã được quyền im lặng thì có thể yên tâm nếu khai báo đó sẽ là sự tự nguyện. Để đảm bảo thêm cho điều này các nước quy định việc lấy lời khai phải có sự tham gia của luật sư, hoặc quá trình lấy lời khai phải được ghi âm ghi hình lại.

Đó là ví dụ cho thấy từ những nguyên lý nền tảng đã giúp định hình xây dựng lên các thiết chế hòng đạt được hiệu quả mục đích. Nếu chúng ta giống họ ở mục đích hướng đến là ngăn ngừa bức cung nhục hình, để đảm bảo lời khai báo là tự nguyện thì cần học hỏi ở họ cách thức thiết lập quy trình thủ tục.

Nay chúng ta mong muốn phát triển kinh tế thì cần nhận ra vai trò của nền tư pháp đối với nền kinh tế. Trước khi có thể làm gì thì việc cần thiết cần làm là khai thông nhận thức về vai trò của nền tư pháp. Song cũng cần nhận thấy cải cách tư pháp là thay đổi nguyên trạng, có người mừng ủng hộ có người lo chống đối vì ảnh hưởng quyền lợi. Vậy làm thế nào để thúc đẩy tiến bộ gạt bỏ đi những ý kiến thiên lệch xuất phát từ quyền lợi hẹp hòi?

Có thể đạt được thông qua bàn luận công khai. Bàn luận công khai giúp lộ rõ động cơ đằng sau mỗi ý kiến, giúp phơi bày các vấn đề bị che giấu. Ánh sáng của sự công khai giúp công luận thấy được nguyên nhân và giải pháp cho mỗi vấn đề. Bàn luận công khai giúp những người liên quan nhận ra mối quyền lợi của mình được mất như thế nào trước những đổi mới. Khi những điều mất là mối quyền lợi không chính đáng nó sẽ bị bộc lộ đẩy lùi, ngược lại những mối quyền lợi chính đáng sẽ có động lực để thúc đẩy cho đổi mới. Kết quả cuối cùng đúc rút ra sau khi đã trải qua thử thách tranh luận công khai, chính là những điều hợp lý đúng đắn là cơ sở xây dựng nên các thiết chế mới.

Bàn luận công khai cũng giúp lưu chuyển dòng tri thức, tránh tình trạng tự che mắt, tự ngu hóa mình do thiếu vắng bàn luận công khai. Trong khi cải cách tư pháp là làm mới làm khác, đòi hỏi những tư duy tri thức mới vượt quá những khuôn khổ tri thức chật hẹp trong hiện tại. Bàn luận công khai còn giúp nâng cao hiểu biết của cộng đồng, giáo dục và khơi dậy tinh thần trách nhiệm của công chúng, hình thành thói quen quan tâm tham gia thảo luận các vấn đề sự nghiệp chung. Khi cộng đồng có hiểu biết sẽ tăng cường khả năng kháng ngừa, tạo sức mạnh thúc đẩy cho cải cách tư pháp.

III/ KẾT LUẬN

Nền tư pháp có vai trò hết sức quan trọng cho phát triển kinh tế, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay của Việt Nam do suốt thời gian qua đã xem nhẹ vai trò của tư pháp, khiến cho môi trường pháp lý kém thân thiện cho phát triển kinh tế. Đã đến lúc các ban ngành cần nhận ra vai trò quan trọng của nền tư pháp, để nền tư pháp trở thành giải pháp lối thoát cho phát triển kinh tế, thay vì là điểm tắc nghẽn cản trở phát triển kinh tế như lâu nay.

—————–

Thông tin chi tiết xin liên hệ:

Luật sư Ngô Ngọc Trai

Giám đốc CÔNG TY LUẬT TNHH CÔNG CHÍNH

Website: www.luatcongchinh.vn     và       www.ngongoctrai.com

Bài viết Khảo luận (Phần 3): Về vai trò của nền tư pháp trong thúc đẩy kinh tế đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Nền tư pháp cần kiến tạo ra môi trường pháp lý thân thiện thuận lợi cho phát triển kinh tế. Nhưng lâu nay nền tư pháp đã giúp kiến tạo ra môi trường pháp lý thân thiện cho phát triển kinh tế hay chưa?

Đâu là vấn đề nghiêm trọng nhất của nền tư pháp hình sự?

Hôm 28/10/2016, tại kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa 14, Bộ trưởng Bộ công an đã báo cáo trước Quốc Hội về công tác đấu tranh phòng chống tội phạm và vi phạm pháp luật năm 2016. Theo đó số liệu thống kê cho biết năm 2016 đã khởi tố mới trên 70.430 vụ án với hơn 102.441 bị can.

Trước đó, về tình hình tội phạm năm 2015 số liệu tổng hợp cũng cho biết đã xử lý khoảng 77 nghìn vụ án với hơn 100 nghìn nghi phạm hình sự năm 2015.

Các con số tội phạm đó rất lớn, cho thấy tình trạng tội phạm trong xã hội rất nghiêm trọng. Vấn đề đặt ra là làm sao để việc xử lý tội phạm đảm bảo được công lý. Tức là phải làm sao để việc xử lý tội phạm giúp tạo ra được môi trường an toàn, đem lại bình yên cho nhân dân. Chứ đừng để việc xử lý tội phạm với những bất cập tai hại của nó lại là nguyên nhân góp phần gây thêm lên tình trạng phạm tội.

Ở một diễn biến khác, Bộ luật tố tụng hình sự 2015 lần đầu tiên đã đưa vào sử dụng hai từ Công lý mà trước đó không có. Theo đó nhiệm vụ của Bộ luật tố tụng hình sự ngoài mục tiêu cũ như không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội thì có thêm mục tiêu mới bảo vệ Công lý.

Vậy tại sao bây giờ lại phải thêm vào mục tiêu bảo vệ Công lý? Trước đó đặt mục tiêu không bỏ lọt, không làm oan vẫn chưa đủ hay sao? Có thể hiểu thế này, nếu mục tiêu chỉ là xử lý đúng người đúng tội thì vẫn có khả năng người ta bất chấp phương thức thủ đoạn để xử lý tội phạm mà theo đó không có công lý. Ví như quá trình điều tra xử lý án xảy ra tình trạng lạm quyền bạo hành thông qua các hoạt động lạm dụng bắt bớ, giam giữ kéo dài, đánh đập bức ép buộc phải khai báo và và đời sống nghiệt ngã khổ sở trong môi trường giam giữ. Tất cả những yếu tố này khiến con người bị hủy hoại nhân phẩm, làm mất niềm tin vào sự nghiêm chính của pháp luật và cơ quan công quyền.

Trong khi đó, đừng quên rằng hầu hết các tội phạm sau khi mãn hạn tù họ lại trở về với đầy đủ quyền công dân. Vậy với kinh nghiệm đã trải qua và ký ức lưu giữ liệu họ có còn tín nhiệm vào nền tư pháp? Hay họ đã trở lên táo tợn liều lĩnh, khinh thường những giá trị trật tự xã hội và thù địch với trật tự công quyền?

Trong khi cả nước mỗi năm có hàng trăm nghìn người vướng vào vòng tố tụng hình sự, việc họ còn hay mất niềm tin vào nền tư pháp công chính là rất quan trọng để giữ trật tự xã hội và kiến tạo môi trường pháp lý an toàn. Đằng sau hàng trăm nghìn con người đó lại có hàng trăm nghìn gia đình và người thân, họ sẽ kể lại cho nhau nghe những câu chuyện và truyền cho nhau những kinh nghiệm. Vậy liệu những câu chuyện và kinh nghiệm của họ sẽ vun đúc hay hủy hoại sự nghiêm chính của nền tư pháp?

Hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào phân tích đánh giá về mối liên quan giữa tình trạng bạo quyền xâm phạm nhân phẩm trong vòng tố tụng hình sự và tình trạng tội phạm. Tuy vậy có thể nhận định là giữa chúng có mối liên quan và có mối quan hệ nhân quả với nhau.

Thực tế lâu nay, vì chỉ coi trọng xử lý tội phạm cho nên đã xảy ra tình trạng xem nhẹ quyền công dân làm mất đi giá trị công lý. Quá trình điều tra giải quyết án hình sự với những lạm dụng bất cập đã gây thêm ra tình trạng bạo lực và tội phạm. Nhận thức được vấn đề cho nên Bộ luật tố tụng hình sự 2015 đã được Quốc hội bổ sung thêm mục tiêu bảo vệ Công lý, và để thực hiện được mục tiêu này luật cũng đã tiếp thu đưa vào một số chế định mới như quyền im lặng, ghi âm ghi hình khi hỏi cung bị can và vai trò lớn hơn của luật sư bào chữa. Những chế định mới này là nhằm ngăn ngừa tình trạng lạm quyền và bạo hành khiến cho việc xử lý tội phạm tuy đúng người đúng tôi nhưng vẫn không có công lý như đã nói ở trên.

Những chế định mới sẽ giúp bảo vệ nhân phẩm con người trong suốt quá trình điều tra xử lý tội phạm, giảm tránh những lạm quyền bất chấp phương thức thủ đoạn. Vì việc điều tra xử lý tội phạm xét cho cùng cũng chỉ là phương tiện nhằm đạt đến mục tiêu bảo vệ các quyền công dân, cho nên phương tiện không được chống lại mục tiêu hướng đến. Việc điều tra xử lý tội phạm phải tuân theo những chuẩn mực giá trị không được đi ngược lại mục tiêu bảo vệ dân quyền.

Những chế định mới về quyền im lặng, ghi âm ghi hình khi hỏi cung, và vai trò lớn hơn của luật sư bào chữa sẽ giúp ngăn chặn cái dễ xảy ra nhất trong hoạt động điều tra đó là đánh đập bức bách phải khai báo. Bởi vì ‘cái điều dễ xảy ra nhất trong hoạt động điều tra’ đó, nó làm tiêu ma luôn mục đích ý nghĩa của hoạt động xử lý tội phạm là bảo vệ dân quyền. Và nó gây ra hệ lụy xấu cho xã hội, vì hãy thử hình dung xem cái cơ chế tư pháp kiểu đó sẽ cung cấp cho xã hội các công dân kiểu gì, hay làm tha hóa họ?

Cho nên đứng trước số liệu về thực trạng tội phạm trong xã hội hiện nay, cần nhận ra được vấn đề nghiêm trọng nhất của nền tư pháp hình sự là gì. Đó không phải là vấn đề án oan hay vấn đề bỏ lọt tội phạm, mà đó là tình trạng lạm quyền và bạo hành ẩn chứa trong hàng chục nghìn vụ án hình sự bình thường mỗi năm, với hàng trăm nghìn nghi can hình sự. Tình trạng lạm quyền và bạo hành khiến cho việc xử lý tội phạm tuy đúng người đúng tội nhưng vẫn không có công lý. Và nó khiến cho việc xử lý tội phạm với những bất cập tai hại của nó lại là nguyên nhân gây thêm lên tình trạng bạo lực và tội phạm trong đời sống xã hội.

Điều này đòi hỏi những khoản phí tổn kinh tế lớn để ngăn chặn khắc phục và không giúp kiến tạo môi trường xã hội an toàn cho tài sản công dân, làm đen bẩn môi trường đầu tư và phát triển kinh tế đất nước.

Nền tư pháp hình sự nặng tính chuyên chế, gây hại cho cộng đồng doanh nghiệp và doanh nhân.

Nền tư pháp hình sự nặng tính chuyên chế làm cho đời sống dân chủ bị ngột ngạt nặng nề, làm giảm sút năng lực hoạt động của người dân nói chung, gây hại không riêng gì cộng đồng doanh nghiệp và doanh nhân. Nhưng vì hiện nay các ban ngành đang cố gắng thúc đẩy phát triển nền kinh tế và coi trọng doanh nghiệp, cho nên tôi viện dẫn sự ảnh hưởng đến cộng đồng doanh nghiệp để soi xét vấn đề giúp dễ thấy được tác hại ảnh hưởng.

Chúng ta biết rằng các quyền hạn trong lĩnh vực tư pháp xét cho cùng cũng chỉ bao gồm một cơ số các quyền nhất định, nhưng lâu nay việc phân bổ thực hiện các quyền không hợp lý dẫn đến nền tư pháp còn xộc xệch và còn nặng tính chuyên chế. Cải cách tư pháp thực chất là hoạt động sắp xếp, căn chỉnh, phân bổ lại việc nắm giữ và thực hiện các quyền hạn pháp lý sao cho hợp lý. Điều này tất yếu dẫn đến hệ quả là cơ quan nào lâu nay nhiều quyền thì phải giảm bớt (như cơ quan điều tra), cơ quan nào yếu quyền thì tăng lên (như luật sư và tòa án).

Ví như lâu nay cơ quan điều tra lại nắm luôn quyền quản lý các trại giam giữ, hay việc cơ quan điều tra và viện kiểm sát đều được nắm quyền bắt giam giữ, khám xét và thu giữ đồ vật. Vừa khởi tố, vừa bắt giữ, vừa giam giữ lại vừa điều tra. Sự tập trung lớn quyền như vậy dễ dẫn đến lạm quyền bạo hành gây hại cho cộng đồng doanh nghiệp và doanh nhân. Để thấy rõ hơn hãy nhìn sang thể chế tư pháp của hai nước gần gũi là Hàn Quốc và Nhật Bản.

Năm 2017 báo chí trong nước đưa tin về sự kiện pháp lý xảy ra bên Hàn Quốc xung quanh vụ việc của tập đoàn Samsung, một cơ quan Viện công tố đã đề nghị Tòa án ra lệnh bắt giữ Phó chủ tịch tập đoàn Samsung liên quan đến các cáo buộc phạm tội. Sau đó Tòa án trung tâm Seoul đã bác bỏ đề nghị bắt giữ của Viện công tố.

Samsung là nhà đầu tư lớn vào Việt Nam, có mặt từ năm 1996 đến nay đã hơn hai mươi năm, Samsung đã đầu tư hàng chục tỷ USD và tạo ra hàng trăm nghìn công ăn việc làm. Với hai nhà máy lớn ở Bắc Ninh và Thái Nguyên, giá trị hàng xuất khẩu của Samsung đóng góp lớn cho tăng trưởng GDP của Việt Nam. Sự việc được báo chí Việt Nam đưa tin rộng rãi và phần nhiều được quan tâm do những ảnh hưởng kinh tế, nhưng nhìn theo góc độ tư pháp sự việc sẽ cho thấy nhiều điều.

Năm 2016 báo chí trong nước trong đó có trang báo điện tử của Thông tấn xã Việt Nam đưa tin ‘Tòa án Hàn Quốc bác đề nghị ra lệnh bắt giữ cựu Phó Chủ tịch POSCO’, nội dung nói về lãnh đạo tập đoàn sản xuất thép hàng đầu thế giới bị cáo buộc tham nhũng và lập quỹ đen. Cơ quan tòa án trong vụ việc này cũng bác bỏ đề nghị bắt giữ của viện công tố.

Cũng trong năm 2016 Tòa án quận trung tâm Seoul cũng bác bỏ đề nghị bắt giữ của Viện công tố đối với Chủ tịch tập đoàn Lotte, một thương hiệu lớn cũng đã có mặt và quen thuộc đối với người Việt Nam.

Đây là những sự kiện diễn ra trong đời sống thực, được báo chí Việt Nam đưa tin rộng rãi. Ngoài việc đưa tin có tính thời sự, các bài báo cung cấp một thông tin pháp lý đáng chú ý, đó là ở Hàn Quốc tòa án có quyền bác đề nghị bắt giữ của cơ quan công tố. Theo các bài báo thì tòa án bác bỏ việc bắt là Tòa án quận trung tâm Seoul, quyết định được đưa ra với lý do việc bắt giữ để phục vụ điều tra là không cần thiết.

Những sự kiện pháp lý đó cho thấy tòa án Hàn Quốc nắm giữ đầy đủ thẩm quyền định đoạt việc bắt hay không bắt. Tìm hiểu thêm thì thấy đây là kết quả thực thi quy định từ Hiến pháp nước này. Liên quan đến việc bắt giữ Hiến pháp Hàn Quốc quy định: “Trong trường hợp bắt, giam giữ, tịch thu tài sản hoặc khám xét thì cần phải có lệnh của thẩm phán thông qua các thủ tục luật định và trên cơ sở phải có yêu cầu của một công tố viên, trừ trường hợp một nghi phạm hình sự bị bắt quả tang”. Theo quy định này thì không chỉ việc bắt mà cả việc khám xét hay tịch thu tài sản đều phải có quyết định của tòa án, ngoài ra không cơ quan nào khác có quyền.

Tương tự như Hàn Quốc, chỉ khác nhau về cách hành văn, Hiến pháp nước Nhật quy định: “Không ai bị bắt bớ mà không có sự cho phép của tòa án trong đó chỉ rõ hành vi phạm tội trừ trường hợp đương sự bị bắt quả tang”. Và “Nếu không có sự cho phép của toà án trình bày lí do, thông báo về chỗ khám xét, đồ vật bị tịch thu thì mọi thư từ, đồ vật, nhà ở đều được pháp luật bảo vệ. Mọi lệnh khám xét, tịch thu đều phải có sự cho phép của Thẩm phán”.

Hiến pháp Nhật Bản giống với Hàn Quốc đều quy định tập trung trong tay tòa án thẩm quyền quyết định các việc bắt giữ, khám xét hay thu giữ đồ vật. Cần lưu ý, đây đều là những hoạt động điều tra quan trọng có nguy cơ xâm hại tới quyền công dân. Trong khi đó ở Việt Nam lại quy định khác.

Hiến pháp Việt Nam năm 2013 quy định: “Không ai bị bắt nếu không có quyết định của Tòa án nhân dân, quyết định hoặc phê chuẩn của Viện kiểm sát nhân dân, trừ trường hợp phạm tội quả tang”. Quy định như vậy cho phép ngoài tòa án thì cơ quan điều tra hay viện kiểm sát đều có quyền bắt giữ (trường hợp cơ quan điều tra bắt sau đó phải có phê chuẩn của viện kiểm sát). Cũng theo quy định này tòa án không có quyền can thiệp hay ngăn cản quyết định của hai cơ quan kia.

Về việc khám xét hay thu giữ đồ vật, Bộ luật tố tụng hình sự quy định cả ba cơ quan đều có quyền quyết định và tòa án cũng không có quyền can thiệp hay bác bỏ. Như thế có thể thấy tòa án ở Việt Nam hoàn toàn kém quyền so với tòa án Hàn Quốc hoặc Nhật Bản. Ở hai nước kia thiết chế tòa án nắm thẩm quyền lớn chi phối và trở thành trung tâm của các hoạt động tư pháp.

Ở Nhật Bản và Hàn Quốc tòa án được tập trung nhiều quyền, còn ở Việt Nam tòa án lại bị chia quyền với cơ quan khác, vậy cách quy định nào hợp lý và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người dân và doanh nghiệp tốt hơn?

Chúng ra hiểu rằng việc bắt giữ, khám xét hay thu giữ đồ vật đều là những hoạt động xâm hại tới quyền và lợi ích của người dân và doanh nghiệp, trong khi các quyền lợi này của người dân và doanh nghiệp lại chính là mục đích quan trọng được bảo vệ bởi các định chế tư pháp.

Hiến pháp năm 2013 đã quy định: Mọi người đều có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư và bí mật cá nhân, quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở. Quy định là vậy nhưng trong quá trình điều tra xử lý tội phạm lại phát sinh nhu cầu đòi hỏi buộc phải hạn chế một số quyền công dân của một đối tượng nhất định nhằm đảm bảo ngăn ngừa nguy hại. Ở các nước với tinh thần đề cao quyền con người, họ đòi hỏi việc hạn chế quyền công dân phải thật sự vì những lý do xác đáng. Họ nhận định rằng chỉ có tòa án được thiết lập và định nghĩa gắn liền với thuộc tính vô tư khách quan mới đủ tư cách để phán xét điều gì là xác đáng hay cần thiết (Tòa án làm việc tập thể biểu quyết, có tính công khai, và những cơ chế về thời gian nhiệm kỳ và mức lương cao nhằm đảm bảo cho thẩm phán sự công tâm khách quan). Các cơ quan khác như điều tra hay công tố thì chức năng, trách nhiệm của họ là phát hiện xử lý tội phạm nên những yếu tố vô tư công tâm không đủ đầy như tòa án. Từ nhận thức như vậy cho nên người ta mới dành cho tòa án quyền quyết định những việc như bắt giữ, khám xét hay thu giữ đồ vật, bằng cách đó nhằm đảm bảo môi trường pháp lý an toàn nhất cho các quyền con người.

Trong khi đó ở Việt Nam luật quy định nhiều cơ quan đều được ra lệnh, bản chất là mở rộng phạm vi chủ thể có khả năng tước bỏ quyền con người, điều này thể hiện nhận thức coi trọng việc trấn áp xử lý tội phạm mà xem nhẹ quyền công dân.

Cần thiết lập cơ chế tư pháp hình sự thân thiện bảo vệ tốt hơn quyền lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Qua những vụ việc báo chí đưa tin về các sự kiện pháp lý xung quanh các lãnh đạo doanh nghiệp bên Hàn Quốc, điều có thể thấy rõ là Viện công tố Hàn Quốc tuy nắm quyền điều tra nhưng lại không được ra lệnh bắt giữ mà phải đề nghị tòa án ra lệnh bắt, và nếu tòa án bác bỏ thì việc bắt giữ không thành. Việc Tòa án từ chối bắt giữ các lãnh đạo doanh nghiệp theo đề nghị của Viện công tố giúp cho các tập đoàn kinh tế lớn tránh được một cuộc khủng hoảng gây hại cho doanh nghiệp. Mặc dù tòa án từ chối bắt giữ không phải vì lo lắng cho lợi ích kinh tế của doanh nghiệp mà đó là sự cân nhắc dựa trên các căn cứ cơ sở pháp lý.

Nhưng mặt khác Viện công tố hẳn cũng đã có những cơ sở thích đáng cho đề nghị bắt giữ, và nếu quyền nằm trong tay họ thì họ đã bắt rồi.

Như vậy, điểm thấy thấy rõ nhất trong trường hợp này là nền tư pháp Hàn Quốc đã vận hành theo hướng có lợi cho cộng đồng doanh nhân và doanh nghiệp. Nếu những trường hợp này không phải là cá biệt, nếu Tòa án không hề ưu ái và đó chỉ là sự thực thi dựa trên cơ sở các quy định pháp luật và bản chất vụ việc, thì có thể nhận định là cơ chế tư pháp như vậy là thân thiện thuận lợi bảo vệ tốt cho doanh nghiệp và doanh nhân.

Ba trường hợp Tòa án đã không bắt trong khi Viện công tố muốn bắt đối với các lãnh đạo của Samsung, Lotte, Posco, và đó chỉ là ba vụ việc lớn được báo chí Việt Nam đưa tin trong tổng số hàng nghìn hàng vạn vụ việc xảy ra mỗi năm ở Hàn Quốc có liên quan đến doanh nhân và doanh nghiệp.

Như vậy hãy hình dung là nếu Viện công tố được quyền bắt thì họ đã bắt và với hàng nghìn trường hợp tương tự thì khả năng tỉ lệ bị bắt giữ là rất cao. Khi đó môi trường tư pháp thực sự là một thảm họa đen tối cho cộng đồng doanh nghiệp và doanh nhân.

Tư pháp Việt Nam và kinh tế Việt Nam thì sao?

Dường như cái môi trường đen tối mà cộng đồng doanh nghiệp và doanh nhân Hàn Quốc tránh được lại là cái đang tồn tại ở Việt Nam. Pháp luật Việt Nam hiện tại cho phép cả cơ quan điều tra và viện kiểm sát đều được ra lệnh bắt mà không phải xin lệnh tòa án. Tức là nếu ở Việt Nam thì các lãnh đạo Samsung, Lotte, Posco đều đã bị bắt theo mong muốn của Viện kiểm sát rồi. Và với hàng nghìn hàng vạn trường hợp tương tự thì số phận bị bắt giữ cũng là tương tự.

Như thế hãy hình dung, từ lâu nay biết bao giám đốc doanh nghiệp đã bị bắt giữ bởi cơ quan điều tra và viện kiểm sát mà chẳng ai phản đối được về vấn đề thẩm quyền. Liệu trong đó sẽ có bao nhiêu người đáng ra đã không bị bắt nếu thẩm quyền chỉ nằm trong tay tòa án? Chẳng ai biết được là nếu pháp luật khác đi thì số phận của biết bao doanh nghiệp và doanh nhân hẳn sẽ ra sao.

Các doanh nghiệp và doanh nhân ở Việt Nam đã không được cơ chế tư pháp bảo hộ tốt như pháp luật Hàn Quốc, và điều này có mối liên hệ gì với tình trạng còi cọc yếu kém của tầng lớp doanh nhân và doanh nghiệp Việt Nam? Tôi cho rằng nền tư pháp hiện nay đang không kiến tạo ra được môi trường pháp lý an toàn thân thiện cho hoạt động của doanh nghiệp và doanh nhân.

Càng tệ hơn là tầng lớp doanh nhân được xem là thành phần có tiền sẽ không thoát khỏi con mắt soi mói của đủ các thành phần tư pháp, doanh nhân lại không chịu được lối sống lăn lóc vất vưởng như các tội phạm về trật tự xã hội khác. Cho nên muốn không bị bắt hoặc môi trường sống giam giữ thế nào tùy thuộc vào sự ‘biết điều’ của nghi phạm.

Tức là quy định bất cập của pháp luật cộng với tình trạng tham nhũng trong lĩnh vực tư pháp tạo ra tình thế rất bất lợi cho tầng lớp doanh nhân. Có thể nói không ngoa rằng cả nền tư pháp chống lại giới doanh nhân. Người doanh nhân bị bủa vây bởi mạng lưới của lạm quyền và tham nhũng, họ sẽ bị làm cho kiệt quệ.

Nay đứng trước bài toán tìm cách thúc đẩy phát triển nền kinh tế, Chính phủ và các ban ngành cần nhìn ra vấn đề và giải pháp. Nếu muốn nền kinh tế phát triển, muốn doanh nghiệp và tầng lớp doanh nhân lớn mạnh thì cần xây dựng thiết lập một cơ chế tư pháp để vừa có thể xử lý được tội phạm mà vẫn bảo vệ được doanh nghiệp và doanh nhân.

Còn nữa

Bài viết Khảo luận (Phần 2): Về vai trò của nền tư pháp trong thúc đẩy kinh tế đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

VỀ VAI TRÒ CỦA NỀN TƯ PHÁP TRONG VIỆC THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN KINH TẾ

Luật sư Ngô Ngọc Trai

Giám đốc Công ty luật TNHH Công chính

I/ VAI TRÒ CỦA TƯ PHÁP TRONG THÚC ĐẨY KINH TẾ

Mới đây, để tìm cách thúc đẩy phát triển nền kinh tế Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản đã họp bàn và cho ra đời một nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân. Theo đó kinh tế tư nhân được coi trọng và được hy vọng sẽ trở thành động lực mới cho nền kinh tế. Điều đó cho thấy mối bận tâm và nỗ lực của hệ thống chính trị hiện tại trong vấn đề thúc đẩy phát triển tăng trưởng kinh tế.

Là một tổ chức hành nghề luật sư, chúng tôi nhìn ra vai trò của nền tư pháp trong thúc đẩy phát triển kinh tế mà nhiều cấp ngành chưa nhận ra. Nền tư pháp yếu kém nhiều bất cập lâu nay đang là một rào cản, một điểm gây tắc nghẽn cho phát triển kinh tế.

Cách nhìn mới cho vấn đề cũ

Lâu nay khi họp bàn đưa ra giải pháp cho phát triển kinh tế quay đi quay lại vẫn chỉ mấy vấn đề cũ, như cải cách thủ tục hành chính mời gọi đầu tư nước ngoài, tháo gỡ vướng mắc khó khăn cho doanh nghiệp, loại bỏ những rào cản danh mục điều kiện ngành nghề kinh doanh, tiến hành cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước… và mới đây là chính sách về kinh tế tư nhân.

Đó đều là những vấn đề mang tư duy nhận thức thuần tính kinh tế, còn thì chưa thấy ai chỉ ra vai trò tác dụng của nền tư pháp đối với nền kinh tế. Không thấy ai chỉ ra xem nền kinh tế phát triển lớn mạnh nhanh chậm thế nào, có nguyên nhân ảnh hưởng từ nền tư pháp ra sao. Để hiểu rõ hơn thì xem xét vấn đề thế này:

Lâu nay nhiều người bàn nhiều đến các vấn đề như nợ xấu ngân hàng, dự án đắp chiếu, doanh nghiệp phá sản mà không nhìn ra bản chất trong đó là các hợp đồng kinh tế bị vi phạm.

Trong khi rõ ràng là trong các khoản nợ xấu ngân hàng, dự án đắp chiếu hay doanh nghiệp phá sản đã tồn tại các bản hợp đồng được ký kết giữa các bên, và bên nào đó đã vi phạm khiến dẫn đến đổ vỡ quan hệ hợp đồng. Chưa cần bàn xem vì sao các bên vi phạm cam kết, nhưng rõ ràng bên bị vi phạm có quyền khởi kiện để giải quyết yêu cầu đền bù thiệt hại. Nếu việc này được thực hiện nhanh chóng khẩn trương nhờ một cơ chế tư pháp hiệu quả, thì vấn đề sẽ sớm được giải quyết, phạm vi hậu quả kinh tế đã được thu hẹp, không để bị tồn đọng thành các khối hậu quả lớn.

Vậy trên thực tế tồn tại các khoản nợ xấu lớn hoặc các dự án đình trệ nhiều năm, rõ ràng là bên bị thiệt hại đã không tìm nhờ đến tòa án để giải quyết để bảo vệ quyền lợi. Nền tư pháp đã không được doanh nghiệp tín nhiệm. Hệ quả là các vi phạm hợp đồng bị để đó không được giải quyết, khiến cho các mối quyền lợi nghĩa vụ bị ùn ứ thành đống lớn. Để khai thông dòng chảy về các quyền, nghĩa vụ và tài sản thì cần đến vai trò của nền tư pháp. Một nền tư pháp đủ tính năng hiệu quả sẽ giúp tạo ra sự rõ ràng minh bạch về các khối tài sản, từ đó tạo chất lượng nguồn lực cho phát triển kinh tế.

Nền kinh tế cần được xây dựng phát triển theo chiều sâu

Nền kinh tế ở Việt Nam lâu nay được chăm lo phát triển qua mấy chục năm nhưng mới chỉ ở góc độ vĩ mô, phát triển theo chiều rộng. Đã đến lúc các ban ngành cần phát triển kinh tế theo chiều sâu, tạo ra sự bền vững cho kinh tế. Liên quan đến việc nền tư pháp đang là điểm tắc nghẽn cho phát triển kinh tế, một nguyên nhân khiến gây ra tình trạng này là do còn thiếu luật chi tiết về hợp đồng.

Từ lâu nay các ban ngành đã xây dựng luật về đầu tư, luật về thương mại, luật về doanh nghiệp, nhưng lại chưa có luật về hợp đồng, trong khi hợp đồng là yếu tố pháp lý căn bản của mọi hoạt động đầu tư, thương mại hay doanh nghiệp. Đây là một lỗ hổng và điều này rõ ràng ảnh hưởng đến khả năng thực thi các cam kết hợp đồng, cũng như ảnh hưởng đến khả năng giải quyết các tranh chấp, mà do vậy ảnh hưởng xấu đến nền kinh tế.

Đừng quên rằng phương Tây họ đã phát triển thương mại và hợp đồng từ hàng mấy trăm năm trước. Những vấn đề lớn như việc các nước phương Tây đô hộ các vùng đất châu Á như nước Anh quản lý Hồng Kong, Bồ Đào Nha quản lý Macao thực tế cũng bằng các bản khế ước hợp đồng.

Hợp đồng là yếu tố nền tảng căn bản cho các hoạt động của thương mại quốc tế, luật về hợp đồng là văn bản pháp lý quan trọng cho phát triển kinh tế, thiếu nó nền kinh tế kém đi chiều sâu bền vững. Mặc dù quy định về hợp đồng đã được thể hiện trong Bộ luật dân sự, nhưng tính quan trọng của nó đòi hỏi cần phải có hẳn một luật riêng về hợp đồng.

Sự kém coi trọng vấn đề hợp đồng cũng tương tự như trong hệ thống pháp luật hình sự hiện nay mặc dù đã có luật về điều tra, luật về tội phạm hình sự, luật về tố tụng hình sự, nhưng lại không có luật về chứng cứ, trong khi vấn đề chứng cứ cũng lại là yếu tố căn bản của toàn bộ hệ thống pháp luật về hình sự. Toàn bộ hoạt động điều tra đều chỉ xoay quanh vấn đề thu thập tìm kiếm chứng cứ, toàn bộ hoạt động truy tố và xét xử cũng chỉ xoay quanh vấn đề xem xét đánh giá chứng cứ.

Kém coi trọng và thiếu hẳn một luật về chứng cứ là nguyên nhân đã dẫn đến một loạt các vấn đề nổi cộm lâu nay như bức cung nhục hình và oan sai, mà chỉ cho tới gần đây vấn đề chứng cứ mới được bù đắp phần nào giúp củng cố chặt chẽ thêm khi bộ luật tố tụng hình sự đã bổ sung thêm quy định về quyền im lặng và buộc ghi âm ghi hình khi hỏi cung.

Dẫn ra như thế để so sánh thấy được việc thiếu những luật điều chỉnh các vấn đề căn bản quan trọng bộc lộ một lối quan điểm nhận thức trong xây dựng hệ thống thiếu chiều sâu nền tảng, chỉ ‘ăn xổi ở thì’ với những giải pháp trước mắt đáp ứng cho cái khát vọng tối thiểu thô sơ kiểu ‘no cơm ấm áo’. Đây là tâm lý nhận thức cần được thay đổi của những người hoạch định đường lối phát triển đất nước, nhất là trong bối cảnh hiện nay nền kinh tế đã phát triển đến độ đủ phức tạp đòi hỏi năng lực tầm nhìn quản trị mới có chiều sâu. Nhận ra vai trò của nền tư pháp đối với nền kinh tế thị trường là một phần trong năng lực tầm nhìn cần có đó.

Nền tư pháp rất quan trọng đối với nền kinh tế ở chỗ nó giải phóng và cung cấp các nguồn lực cho phát triển kinh tế. Thực tế lâu nay luôn tồn đọng một khối lượng tài sản lớn bị gim giữ trong nền tư pháp do quá trình giải quyết các vụ tranh chấp kéo dài, tài sản chậm được phân định rõ ràng về chủ quyền sở hữu, chậm được đưa vào lưu thông để tạo ra hiệu quả kinh tế.

Không chỉ vậy, lâu nay còn tồn đọng một khối tài sản lớn có tranh chấp trong nhân dân nhưng không được các bên đưa ra giải quyết bởi tòa án vì người ta không tín nhiệm vào tòa án. Những thủ tục tư pháp nhiêu khê, thời gian giải quyết quá dài, sự nhũng nhiễu, nạn tham nhũng khiến cho giải pháp tư pháp kém hấp dẫn, nó tệ đến mức người ta bỏ mặc khối tài sản có tranh chấp thay vì nhờ đến tư pháp. Từ đó gây hậu quả xấu cho nền kinh tế.

Tầng lớp doanh nhân với kỹ năng và khát vọng làm giàu cũng là một nguồn lực cho phát triển kinh tế. Nhưng nguồn lực này lâu nay kém chất lượng, lý do không phải là vấn đề trình độ tri thức mà bởi vì họ bị bủa vây vướng mắc trói buộc bởi các tranh chấp về tài sản và quyền lợi không được giải quyết, khiến cho khả năng hành động của họ giảm đi, làm kém đóng góp cho nền kinh tế.

Nền tư pháp yếu kém còn khuyến khích vi phạm hợp đồng, vì kẻ vi phạm hiểu rằng bên kia sẽ tốn kém khi theo đòi quyền lợi công bằng. Đó là những tác hại tiềm ẩn ảnh hưởng xấu đến nền kinh tế mà lâu ít ai nhận ra, muốn nhìn ra được thì phải có tư duy tư pháp mới nhìn ra được, thay vì chỉ nhìn vấn đề thuần theo tính kinh tế.

Nền tư pháp có vai trò giúp khai thông dòng chảy các quyền và nghĩa vụ pháp lý.

Lâu nay để tìm cách thúc đẩy phát triển nền kinh tế nhiều người chỉ nghĩ đến các khoản tiền vốn đầu tư, như đầu tư ODA, đầu tư FDI hay các khoản vốn vay trái phiếu Chính phủ, vay Ngân hàng quốc tế để thực hiện các dự án đầu tư trong nước. Đã có ít hơn sự quan tâm tìm kiếm thúc đẩy phát triển kinh tế bằng cách khơi dậy sức dân, khai phá tiềm lực trong nhân dân, kêu gọi người dân mạnh dạn đầu tư sản xuất kinh doanh. Hoặc là cũng có chủ trương muốn vậy nhưng không biết làm cách nào để thúc người dân bỏ tiền ra đầu tư kinh doanh thay vì cất giữ trong nhà.

Một điều quan trọng cần được hiểu là trong thời đại ngày nay nguy cơ xâm hại tới tài sản của người dân và doanh nghiệp không phải là từ giặc giã chiến tranh, mà nguy cơ đến từ sự vi phạm cam kết của chính những bạn hàng đối tác. Do vậy để người dân và doanh nghiệp yên tâm làm ăn, cần phải minh chứng cho họ thấy được là quyền lợi hợp pháp và tài sản của họ sẽ được bảo vệ nhanh chóng hiệu quả, và điều này chính là muốn nói đến vai trò trách nhiệm của nền tư pháp.

Nền tư pháp phải đủ mạnh, đủ hiệu quả để đảm bảo tài sản của các bên được bênh vực bảo vệ thay vì bị giải quyết dây dưa kéo dài hoặc bỏ mặc. Trong nền tư pháp thì Tòa án là thiết chế trung tâm, Tòa án cần trở thành nơi mà mọi người tìm đến để cậy nhờ bảo vệ, thay vì là thứ người ta ngao ngán chẳng thèm nghĩ đến. Một khi tòa án không chứng minh được khả năng đảm bảo công bằng nó sẽ triệt tiêu đi động lực cố gắng trong mỗi người. Khi đó tiền vàng sẽ nằm im trong két sắt gia đình thay vì được đưa vào lưu thông, theo đó nguồn vốn đầu tư của xã hội sẽ bị vơi cạn. Mà tiền trong dân thì nhiều ít không biết thế nào nhưng có lẽ cũng không ít hơn bao nhiêu so với các khoản vay quốc tế.

Cho nên để tìm đường hướng phát triển kinh tế, thay vì chỉ chú tâm kiếm tìm các khoản vốn đầu tư nước ngoài, thì hãy quan tâm cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh trong nước, để khơi dậy và khai phá tiềm lực trong nhân dân. Môi trường đầu tư kinh doanh ở đây không chỉ gói gọn trong phạm vi các quy định thủ tục hành chính đầu tư kinh doanh như lâu nay vẫn được nhắc đến, mà nó còn đòi hỏi ở cả môi trường tư pháp hiệu quả nghiêm minh.

Sau mấy chục năm hội nhập, nhiều người đã thống nhất nhận thức rằng một nền kinh tế thị trường phải đi đôi với một hệ thống pháp luật minh bạch rõ ràng (đây là điều mà các chuyên gia tư vấn quốc tế vẫn thường nói đến). Và thực tế là ở Việt Nam lâu nay các ban ngành cũng đã quan tâm đến khâu làm luật của Chính phủ và Quốc hội nhằm cải thiện các vấn đề pháp luật đầu tư kinh doanh.

Song nhiều người vẫn chưa nhận ra một nền kinh tế thị trường phải song hành với một nền tư pháp đủ tính năng hiệu quả. Vì dù cho các quy định thủ tục hành chính liên quan đến đầu tư kinh doanh đã rõ ràng minh bạch, nhưng người ta vẫn chưa yên tâm bỏ tiền ra đầu tư nếu vẫn còn những lo ngại rằng những tranh chấp vướng mắc trong quá trình làm ăn sẽ không được xử lý nhanh chóng chính xác.

Tức là lâu nay nhiều người mới chỉ chú trọng các vấn đề đầu vào như các vấn đề tìm kiếm nguồn vốn đầu tư, khai thông vướng mắc cho thành lập doanh nghiệp, trong khi lại chưa coi trọng các vấn đề về sau. Ví như thủ tục thành lập doanh nghiệp đã được cải thiện nhanh gọn mau chóng, trong khi thủ tục phá sản doanh nghiệp do tòa án tiến hành thì vẫn nhiêu khê phức tạp rối rắm (và trở thành điểm tắc nghẽn). Hoặc sau khi doanh nghiệp đã bỏ vốn đầu tư rồi thì lại không lo giúp đỡ xử lý giải quyết các tranh chấp vướng mắc trong quá trình kinh doanh (bằng việc để tồn tại một nền tư pháp còn thiếu tính năng hiệu quả).

Điều này tạo ra sự mắc nghẽn của dòng chảy các quyền và nghĩa vụ pháp lý, mà khơi thông nó chính là vai trò tác dụng của nền tư pháp.

Nhiều người không nhận ra sự tồn tại và tính quan trọng của sự lưu thông dòng chảy các quyền và nghĩa vụ pháp lý. Tôi cho rằng sự lưu thông của dòng chảy các quyền và nghĩa vụ pháp lý quan trọng chẳng kém gì sự lưu thông dòng chảy tài chính tiền tệ trong môi trường kinh tế. Một khi dòng chảy các quyền và nghĩa vụ pháp lý bị tắc nghẽn do khâu tư pháp yếu kém, nó sẽ cản trở sự minh bạch rõ ràng về tài sản và quyền lợi, cản trở tính năng hữu dụng của các nguồn lực dành cho phát triển kinh tế.

Tư pháp yếu kém cũng biểu hiện ở chỗ thời gian giải quyết các vụ án thường bị kéo dài. Và khi phán quyết đã có rồi thì khâu thi hành án cũng tồn tại những nhiêu khê khiến nó trở thành điểm nghẽn trong việc phân định tài sản, khiến cho tài sản chậm được phân định rõ ràng về chủ quyền sở hữu, từ đó chậm được đưa vào lưu thông để tạo ra hiệu quả kinh tế.

Cho nên một nền kinh tế thị trường đòi hỏi một nền tư pháp mạnh.

Khi nền tư pháp yếu, không chứng tỏ được luật pháp nghiêm minh, sẽ tạo ra môi trường pháp lý mơ hồ khiến người dân và doanh nghiệp nhận thức phán đoán sai về các tín hiệu, dẫn đến các suy tính quyết định kinh tế sai lầm. Để tránh những thiệt hại cho nền kinh tế, cần thúc đẩy nâng cao tính năng hiệu quả của nền tư pháp, để tư pháp trở thành điểm đột phá cho phát triển kinh tế, thay vì là điểm tắc nghẽn gây cản trở cho sự phát triển kinh tế như hiện nay.

Tài sản lưu thông mới tạo ra giá trị, muốn lưu thông được thì phải rõ ràng về chủ quyền sở hữu.

Một thực trạng xấu đối với nền tư pháp lâu nay là thời gian giải quyết các vụ án tranh chấp thường bị kéo dài. Hầu hết các vụ án thường bị mất thời gian để giải quyết lâu hơn cần thiết, khiến người dân và doanh nghiệp mất nhiều thời gian công sức. Một trong những nguyên nhân của vấn đề này là mức lương của cán bộ tòa án hiện còn thấp.

Việc dây dưa kéo dài là một hình thức sách nhiễu làm tiền đương sự, để nâng cao tinh thần trách nhiệm cho cán bộ tòa án thì cần nâng cao mức lương cho họ. Bởi một khi còn phải vướng bận lo toan cho các chi tiêu đời sống gia đình, họ sẽ không thể vô tư, thay vào đó họ cài gắn lợi ích của mình vào việc giải quyết các vụ án. Ngân sách nhà nước cần cân đối các khoản chi, dành một mức cao hơn cho ngành tư pháp. Bằng cách rút bớt khoản chi cho các hội đoàn hoạt động không rõ tính thiết thực, hoặc dừng việc chi tiêu đầu tư cho các dự án công trình chưa thực sự cấp thiết.

Việc kéo dài thời gian giải quyết các vụ án dân sự dẫn đến những thiệt hại lớn cho nền kinh tế mà lâu nay chưa được nhận ra và tính toán thống kê. Một cuốn sách đã lưu hành rộng trên thế giới và đã được dịch xuất bản ở Việt Nam có tiêu đề ‘Sự bí ẩn của tư bản’, tiêu đề phụ là Vì sao chủ nghĩa tư bản thành công ở Phương Tây và thất bại ở mọi nơi khác?

Nội dung cuốn sách đã nhận định rằng: Sự thành công của các nền kinh tế tư bản Phương Tây là do khả năng xác lập rõ ràng minh bạch chứng từ về tài sản rồi đưa vào lưu thông. Tài sản khi không được lưu thông sẽ không tạo ra giá trị, khiến cho nền kinh tế không thể phát triển. Mà tài sản chỉ có thể được đưa vào lưu thông khi nó được chứng từ hóa, tức là có thông số dữ liệu biểu đạt, ví như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy chứng nhận sở hữu nhà, xe ô tô, hoặc cổ phiếu.

Khi tài sản được biểu đạt qua những chứng từ đó sẽ giúp nó có hồ sơ như hồ sơ cá nhân, có thể đưa vào cầm cố thế chấp hoặc chuyển nhượng. Tạo ra sự lưu thông rộng khắp của tài sản. Muốn được như vậy thì tài sản cần được xác lập rõ ràng về chủ quyền sở hữu, xem ai sở hữu tài sản gì. Khi tài sản chậm được xác lập rõ ràng về chủ quyền sở hữu thì đương nhiên sẽ bị hạn chế ở khâu lưu thông.

Từ luận điểm trên đối chiếu với thực tế Việt Nam thì thấy:

Ở Việt Nam lâu nay luôn tồn tại một khối lượng rất lớn tài sản chậm được phân định rõ ràng về chủ quyền sở hữu và do đó chậm được đưa vào lưu thông vì lý do nó còn nằm trong giai đoạn tố tụng dân sự giải quyết tranh chấp ở tòa án. Rất nhiều tài sản được cầm cố, thế chấp hoặc tiền vay lẫn nhau, vay ngân hàng, hoặc các khối tài sản tranh chấp giữa những người dân và doanh nghiệp, đã rất chậm trễ trong việc phân định rõ ràng chủ quyền sở hữu.

Lý do như trên đã chỉ ra đó là thời gian giải quyết một vụ án dân sự thường bị kéo dài. Nhiều dự án sản xuất kinh doanh bị ngưng trệ vì phải đợi tòa án phân định về chủ quyền sở hữu tài sản. Nhiều khối tài sản có vướng mắc tranh chấp nhưng các đương sự còn không thèm đưa ra tòa giải quyết vì không tín nhiệm vào giải pháp tòa án, họ sợ sẽ mất thêm thời gian công sức tiền bạc. Sự yếu kém của tòa án là chướng ngại lớn cho việc bạch hóa về chủ quyền sở hữu, khiến tài sản chậm được đưa vào lưu thông. Và tài sản không được lưu thông thì không tạo ra giá trị, ảnh hưởng xấu đến nền kinh tế.

Đây là vấn đề nghiêm trọng đối với nền kinh tế mà lâu nay đã không được nhận ra và tính toán thống kê thiệt hại.

(Còn tiếp)

Bài viết Khảo luận (Phần 1): Về vai trò của nền tư pháp trong thúc đẩy kinh tế đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Đó là quyền xây nhà trên đất của mình, kể cả là đất nông nghiệp. Nếu đất của tôi, trồng cây không hiệu quả mà tôi muốn làm nhà thì phải được làm, miễn là không ảnh hưởng đến xung quanh.
Trả lời báo chí ông cựu Thứ trưởng bộ tài nguyên môi trường cho rằng biệt thự ở huyện Hóc Môn, tp HCM trước kia là đất ruộng, được mua rồi làm biệt phủ với nhà và vườn cây. Điều đó cho thấy việc người ta chuyển đất nông nghiệp sang làm nhà ở là có thể, điều đó thực chất cũng chỉ là sửa đi cái câu chữ trong đống giấy tờ của đám thư lại quan liêu mà thôi.
Trong thực tế đời sống, có rất nhiều mảnh đất vườn, đất nông nghiệp mà nếu chuyển sang xây nhà ở thì nó cũng chẳng ảnh hưởng gì đến ai, ví như khu đất biệt phủ của ông Thứ trưởng bộ tài môi là một ví dụ.
Rất nhiều mảnh đất như vậy, có thể chuyển đổi mà không gây ảnh hưởng, và cần được chuyển đổi để tạo ra hiệu quả kinh tế và hiệu quả sử dụng đất. Nhưng lại bị cản trở vì những vấn đề quy hoạch và xin phép.

Muốn chuyển đổi thì người dân phải xin phép và cấp chính quyền huyện sẽ phải làm cái việc là chỉnh sửa nội dung quy hoạch, và người dân sẽ bị nhũng nhiễu bác bỏ trong việc này.
Cho nên, qua sự việc mấy biệt phủ của ngay cả vị Thứ trưởng bộ tài môi là cơ quan quản lý về đất đai, cho thấy nhiều quan chức cũng có nhu cầu xây nhà lớn rộng trên đất nông nghiệp, họ có lẽ cũng gặp khó khăn nhưng bằng chức quyền và tiền của đã giúp họ vượt qua được khâu xin phép chuyển đổi.
Trong khi đó nhiều người bị từ chối cho phép hoặc phá dỡ khi xây dựng. Nay tôi cho rằng chính sách quản lý đất đai phải thay đổi, phải trả lại quyền cho người dân được tự chủ trong lựa chọn mục đích sử dụng đất. Đó là quyền chính đáng của người dân.
Khi đó việc người dân xây nhà chỉ có thể bị cấm cản khi nó gây ảnh hưởng thực tế đến xung quanh, ngoài ra không một lý do nào khác được đem ra để cản trở người dân xây nhà, ví như chỉ vì trái với giấy tờ quy hoạch, hoặc chưa xin phép xây dựng.

Bài viết Thấy gì đằng sau những căn biệt thự khủng? Đừng chỉ nhìn thấy cái sai. đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Bài viết Pháp luật đất đai làm méo mó Thị trường Bất động sản đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Bài viết Góp ý về việc sử dụng thiết bị ghi âm ghi hình bí mật đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

Việt Nam, ngày 02 tháng 4 năm 2017

ĐƠN KIẾN NGHỊ

(Đòi quyền cho người bị giam giữ được gặp luật sư không bị hạn chế thời gian)

I/ NGƯỜI KIẾN NGHỊ

Chúng tôi, những người có tên dưới đây, ý thức về quyền hạn và trách nhiệm của mình trước nền tư pháp, có mong muốn gỡ bỏ những bất cập của nền tư pháp, dẹp bỏ những chướng ngại trong môi trường hành nghề luật sư, góp phần thúc đẩy xây dựng nền tư pháp Việt Nam được trở nên công minh tiến bộ.

II/ CĂN CỨ PHÁP LÝ THỰC HIỆN VIỆC KIẾN NGHỊ

Hiến pháp Việt Nam năm 2013 tại Điều 28 quy định: 1. Công dân có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước. 2. Nhà nước tạo điều kiện để công dân tham gia quản lý nhà nước và xã hội; công khai, minh bạch trong việc tiếp nhận, phản hồi ý kiến, kiến nghị của công dân.

III/ NỘI DUNG VẤN ĐỀ KIẾN NGHỊ NHƯ SAU

Báo chí trong nước đang đưa tin về sự kiện cựu Tổng thống Hàn Quốc Park Geun Hye bị bắt giữ. Theo nội dung các bài trên các báo như Tuổi trẻ, Người Lao động, Vnexpress, Vietnamnet, Dantri … đều có thông tin bà Park có quyền được gặp luật sư không giới hạn thời gian. Điều này khiến chúng tôi rất cảm kích trước quy định pháp lý tiến bộ, tôn trọng con người và tôn trọng quyền bào chữa của pháp luật nước bạn.

Sự việc này cung cấp một thông tin tham chiếu rất tốt về một vấn đề vốn gây bức xúc trong nền tư pháp hình sự lâu nay, đó là luật sư luôn bị khó khăn trong việc gặp gỡ thân chủ đang bị giam giữ.

Hiện tại, việc luật sư gặp thân chủ được quy định tại Điều 22 Nghị định 89/1998/NĐ-CP ngày 07/11/1998 của Chính phủ ban hành về quy chế tạm giữ, tạm giam. Ngoài việc hay bị từ chối cho gặp vì đủ mọi lý do thì thời gian gặp làm việc không quá một giờ.

Trong khi nhiều vụ án lớn phức tạp luật sư cần nhiều thời gian để trao đổi với thân chủ, hoặc luật sư phải mất công đi rất xa mới đến được nơi gặp, khi đó quy định thời gian gặp không quá một giờ rõ ràng là một cản trở cho việc thực hiện quyền bào chữa của người bị giam giữ, gây bất lợi cho họ cũng như bất lợi cho luật sư hành nghề.

Đây là vấn đề vốn gây bức xúc lâu nay, nhưng trong từng vụ án thì luật sư chúng tôi khó thể làm gì để thay đổi thực tế vô lý ngang trái này.

Nay đứng trước một sự kiện pháp lý bên Hàn Quốc được báo chí Việt Nam đưa tin rộng rãi, chúng tôi đối chiếu so sánh và nhận thấy rõ quy định pháp luật bất cập của nước nhà.

IV/ KIẾN NGHỊ

Chúng tôi cùng nhau kiến nghị đến các vị lãnh đạo của các ban ngành tư pháp, đề nghị các ban ngành tổ chức họp bàn và đưa ra văn bản hướng dẫn chỉ đạo, quy định cho phép luật sư bào chữa được gặp người bị giam giữ không giới hạn về thời gian làm việc trong ngày.

Như thế mới thay đổi quy định bất cập đã cũ và nâng cao giá trị con người, qua đó giúp hệ thống pháp luật Việt Nam tiến bộ tiệm cận với chuẩn mực tư pháp các nước trên thế giới, tránh tình trạng quy định bất cập vô lý, coi thường quyền của người bị giam giữ, coi thường quyền của luật sư như lâu nay.

Kính mong các cấp quan tâm xem xét.

Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn!

Những người kiến nghị
1. Luật sư Ngô Ngọc Trai, Đoàn luật sư TP Hà Nội
2. Luật sư Nguyễn Văn Quynh, Đoàn luật sư TP Hà Nội
3. Luật sư Nguyễn Văn Từ, Đoàn luật sư tỉnh Tây Ninh
4. Luật sư Hà Minh Tú, Đoàn luật sư TP Hà Nội
5. Luật sư Lê Ngọc Luân, Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh
6. Luật sư Phạm Xuân Sang, Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh
7. Luật sư Phạm Công Út, Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh
8. Luật sư Hoàng Văn Tùng, Đoàn luật sư TP Hà Nội
9. Luật sư Vũ Văn Vinh, Đoàn luật sư TP Hà Nội
10. Luật sư Trần Văn Hiếu, Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh
11. Luật sư Nguyễn Trí Tú, Đoàn luật sư TP Hà Nội
12. Luật sư Lê Quang Vũ, Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh
13. Luật sư Lê Văn Luân, Đoàn luật sư TP Hà Nội
14. Luật sư Phạm Thanh Tùng, Đoàn luật sư TP Hà Nội
15. Luật sư Nguyễn Đức Thượng, Đoàn luật sư tỉnh Hưng Yên
16. Luật sư Nguyễn Trọng Quyết, Đoàn luật sư tỉnh Hải Dương
17. Luật sư Đỗ Văn Giáp, Đoàn luật sư TP Hà Nội
18. Luật sư Hoàng Văn Tài, Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh
19. Luật sư Nguyễn Doãn Hùng, Đoàn luật sư TP Hà Nội
20. Luật sư Chu Văn Hành, Đoàn luật sư Hà Nội
21. Luật sư Lê Văn Hòa, Đoàn luật sư TP Hà Nội
22. Luật sư Quách Thành Lực, Đoàn luật sư TP Hà Nội
23. Luật sư Nguyễn Thanh Bình, Đoàn luật sư TP Hà Nội.
24. Luật sư Dương Lê Ước An, Đoàn luật sư TP Hà Nội
25. Luật sư Lê Quang Vy, Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh
26. Luật sư Nguyễn Văn Tiến, Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh
27. Luật sư Nguyễn Văn Nguyên, Đoàn luật sư TP Hà Nội
28. Luật sư Nguyễn Anh Tuấn, Đoàn luật sư tỉnh Nghệ An
29. Luật sư Trần Thu Nam, Đoàn luật sư TP Hà Nội
30. Luật sư Nguyễn Thị Huệ, VPLS Tín Việt, Đoàn ls TP Hà Nội
31. Luật sư Huỳnh Kim Ngân, Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh
32. Luật sư Nguyễn Minh Anh, Đoàn luật sư TP Hà Nội
33. Luật sư Nguyễn Minh Luận, Đoàn luật sư TP Hồ Chi Minh
34. Luật sư Vũ Lợi, Đoàn luật sư TP Hà Nội
35. Luật sư Nguyễn Phú Lâm, Đoàn luật sư TP Hà Nội
36. Luật sư Đinh Quang Hào, Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh
37. Luật sư Trần Anh Tùng, Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh
38. Luật sư Ngô Đình Thuần, Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh
39. Luật sư Cao Bá Trung, Đoàn luật sư TP Hà Nội
40. Luật sư Hoàng Ngọc Giao, Đoàn luật sư TP Hà Nội
41. Luật sư Mai Hùng Thịnh, Đoàn luật sư TP Hà Nội
42. Luật sư Tạ Quốc Cường, Đoàn luật sư TP Hà Nội
43. Luật sư Đặng Trọng Dũng, Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh
44. Luật sư Nguyễn Hà Luân, Đoàn luật sư TP Hà Nội
45. Luật sư Vũ Văn Dũng, Đoàn luật sư TP Hà Nội
46. Luật sư Trần Văn Đạt, Đoàn luật sư tỉnh Bình Thuận
47. Luật sư Phan Đức Thắng, Đoàn luật sư tỉnh Nghệ An
48. Luật sư Nguyễn Kim Đàm, Đoàn luật sư tỉnh Thái Bình
49. Luật sư Nguyễn Hồng Thái, Đoàn luật sư TP Hà Nội
50. Luật sư Đặng Đình Mạnh, Đoàn luật sư TP Hồ Chí Minh

Bài viết Kiến nghị của 50 luật sư đòi quyền cho bị can gặp luật sư không bị hạn chế thời gian đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Vị thế vai trò của luật sư trong sự đời sống chính trị kinh tế xã hội còn thấp. Ngoại trừ mảng luật sư thương mại đầu tư được hưởng lợi từ những cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh của nhà nước từ hàng chục năm qua, với các chính sách cải cách thủ tục hành chính, cải cách thủ tục đầu tư doanh nghiệp khiến cho hành lang pháp lý tương đối rõ ràng thuận lợi.
Doanh nghiệp nhận được sự quan tâm của chính phủ cho nên luật sư làm trong lĩnh vực đó cũng bớt khó khăn.
Còn lại mảng tố tụng hình sự, hành chính, dân sự vai trò tác dụng của luật sư còn rất yếu kém. Lý do là các thủ tục tư pháp rất chậm được cải cách sửa đổi so với các thủ tục hành chính. Nhiều thủ tục tư pháp nhiêu khê gây khó khăn cho người liên quan nhưng không được quan tâm tháo gỡ giải quyết.
Môi trường tư pháp bị bỏ rơi nên tệ đến nỗi nhiều trường hợp cán bộ tư pháp vi phạm pháp luật rõ ràng mà luật sư không làm gì được, ví như vi phạm quy định về thời hạn cấp giấy bào chữa, vi phạm quyền được sao chụp hồ sơ, vi phạm quyền được gặp bị can, vi phạm quy định thời hạn đưa vụ án ra xét xử, vi phạm quyền tham dự phiên tòa công khai…
Hiện nay đảng và nhà nước đang có chủ trương cải cách tư pháp nhằm sắp xếp, căn chỉnh lại việc thực hiện các quyền tư pháp, và xác lập lên những quy trình thủ tục tư pháp mới, hòng giúp cho nền tư pháp đảm bảo được công lý và giúp nền tư pháp đảm đương được vai trò trong quản trị quốc gia.
Giới luật sư hơn ai hết phải gắn bó mật thiết và thúc đẩy cho các chương trình chính sách cải cách tư pháp, song xem ra Liên đoàn luật sư còn bàng quan và chưa nhìn ra những lợi điểm thuận lợi giúp cải thiện môi trường hành nghề cho giới mình.
Liên đoàn lập ra nhiều ban bệ phòng ban chuyên môn nhưng không có ban bệ nào về cải cách tư pháp. Hình như Liên đoàn cũng có một vài luật sư nào đấy thường hay tham gia góp ý cho các chính sách tư pháp của nhà nước, nhưng nhiêu đó là không đủ và không cho thấy Liên đoàn ý thức được tính chất quan trọng của cải cách tư pháp với việc cải thiện môi trường hành nghề luật sư còn nhiều khó khăn.
Liên đoàn luật sư cần chủ động đưa ra các chương trình nghị sự thay vì thụ động góp ý kiến cho các chính sách khi được hỏi.
Liên đoàn luật sư cần tích cực hơn tham gia và thúc đẩy cho cải cách tư pháp bằng nhiều hoạt động, ví như đưa ra các đề xuất sáng kiến cho cải cách tư pháp, tổng hợp trí tuệ tập thể của giới luật sư, đề xuất nội dung phương hướng cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền như Ban chỉ đạo cải cách tư pháp trung ương, Ủy ban tư pháp của quốc hội, các ban ngành tư pháp trung ương…
Đối với những quy định pháp luật tiến bộ đã có như quyền im lặng, ghi âm ghi hình khi hỏi cung, hay luật sư được gặp riêng và gặp sớm bị can đang giam giữ… thì cần làm công tác tuyên truyền phổ biến liên tục rộng rãi cho giới luật sư và cả cộng đồng, để mọi người cùng hiểu rõ và biết cách thực hiện, tránh bị làm méo mó đi.
Vì như trên đã nói, ngay cả các quy định pháp luật rõ ràng mà còn bị các cán bộ tư pháp vi phạm, thì thử hỏi những quy định mới mà việc thực hiện còn mù mờ chưa rõ thế nào thì liệu nếu không thúc đẩy thì việc thực hiện sẽ dễ hay khó cho giới luật sư?
Đối với những bất cập tư pháp còn chưa có quy định pháp luật tháo gỡ, thì cần đặt ra mổ xẻ, hội thảo, rồi đề xuất ý kiến tới các cơ quan làm luật và các ban ngành tư pháp để giảm thiểu tác hại bất cập, và đặt lộ trình cho việc sửa đổi.
Quan sát lâu nay thì thấy từ khi luật hình sự bị hoãn, Liên đoàn luật sư dường như cũng bàng quan không quan tâm lắm đến vấn đề cải cách tư pháp cũng như thúc đẩy cải thiện môi trường hành nghề luật sư.
Bởi vì muốn làm những việc trên cũng không dễ dàng gì vì nó đòi hỏi phải có tinh thần trách nhiệm với tổ chức và tâm huyết với nghề nghiệp mới làm được.

Ý kiến đã đăng trên facebook tại Đây: https://www.facebook.com/ngongoctrai.ngo/posts/827570430716754

Bài viết Liên đoàn luật sư có thụ động trước chính sách cải cách tư pháp? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Bộ luật hình sự hoãn kéo theo hoãn Bộ luật tố tụng hình sự, Luật thi hành tạm giữ tạm giam và Luật tổ chức điều tra hình sự đều bị hoãn. Trong khi các văn bản luật mới này chứa đựng các quy định mới tiến bộ thuận lợi cho luật sư hành nghề.
Ví như theo luật mới bị can phạm tội có khung hình phạt từ 15 năm tù trở lên phải có luật sư bào chữa, nếu bị can không mời thì cơ quan tư pháp phải chỉ định luật sư bào chữa (trong khi trước đây chỉ bị can chịu khung hình phạt chung thân tử hình mới thuộc diện được chỉ định)
Hoặc quy định cho phép luật sư tham gia vào giai đoạn tiền tố tụng, tức là người bị tố giác phạm tội mà chưa bị khởi tố được mời luật sư tham gia tư vấn và làm việc cùng trong các buổi làm việc với cơ quan điều tra.
Các quy định mới về quyền im lặng, ghi âm ghi hình khi hỏi cung cũng tạo cơ chế tư pháp mới mà theo đó vai trò của luật sư bào chữa được nâng cao, coi trọng hơn.
Tựu chung lại khi luật bị hoãn khiến cho giới luật sư bị ảnh hưởng xấu trong hành nghề, vậy Liên đoàn luật sư và Đoàn luật sư các tỉnh đã làm gì?
Tôi cho rằng Ban lãnh đạo Liên đoàn luật sư và Đoàn luật sư các tỉnh còn làm rất ít việc. Nhiều việc cần thiết phải làm để giảm thiểu thua thiệt cho giới luật sư khi luật bị hoãn nhưng không thấy làm?
Hình như Liên đoàn cũng tổ chức hội thảo góp ý sửa đổi Bộ luật hình sự và gửi công văn tới Quốc hội nêu một vài ý kiến của giới luật sư gì đó. Nhưng nhiêu đó là không đủ để bảo vệ quyền lợi cho giới luật sư.
Ngay như các bị can thì họ cũng đã được áp dụng ngay một số quy định chính sách mới trong khi luật bị hoãn. Còn giới luật sư thì mang tiếng là người bảo vệ quyền lợi thì làm gì để bảo vệ quyền lợi cho giới mình?
Liên đoàn và Đoàn luật sư các địa phương còn bàng quan thờ ơ với quyền lợi của tổ chức. Các vị cần tổ chức các hội thảo, đánh giá xem giới luật sư bị ảnh hưởng ra sao khi hoãn luật, những chế định pháp lý nào liên quan đến luật sư có thể làm ngay, gửi ý kiến tới các ban ngành tư pháp trung ương và quốc hội.
Các chế định mới ích lợi cho luật sư như quyền im lặng, đây là quy định mới mẻ lạ lẫm, vậy phải hiểu và thực hiện như nào cho đúng? Liên đoàn luật sư cần hội thảo xác lập thống nhất cách hiểu và thực hiện, gửi văn bản ý kiến tới các ban ngành tư pháp liên quan.
Để ngay khi luật có hiệu lực, giới luật sư không mất thêm thời gian để tìm hiểu và loay hoay không biết thực hiện thế nào, hoặc bị các cơ quan tư pháp áp đặt cách thức thực hiện.
Còn nhiều vấn đề khác nữa, nhưng xem ra Ban lãnh đạo liên đoàn luật sư hầu hết là các vị đã có uy tín và có vẻ như không bị áp lực lắm trong việc tìm kiếm khách hàng và kiếm tiền trong môi trường cơ chế tư pháp như hiện tại. Cho nên đã không làm nhiều việc cần thiết phải làm để thúc đẩy tháo gỡ phục vụ cho các luật sư thành viên.
Tôi đề nghị các vị dành nhiều thời gian tâm huyết và trí tuệ cho các vấn đề của giới luật sư, quan tâm xử lý thúc đẩy các vấn đề bức thiết thực chất. Để đem lại lợi ích thiết thực cho các luật sư hành nghề.

Ý kiến đăng trên facebook tại Đây: https://www.facebook.com/ngongoctrai.ngo/posts/826396327500831

Bài viết Luật hình sự hoãn, luật sư thua thiệt, Liên đoàn luật sư đã làm gì? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.