Lâu nay trong cuộc sống mọi người có thể đã bắt gặp đâu đó lời khuyên rằng đừng quyết định việc gì khi đang nóng giận, bởi vì khi nóng giận lý trí thường kém sáng suốt.

Ví như trong việc giáo dục con cái hoặc trong mối quan hệ vợ chồng, khi một người đang nóng giận thì hãy kiềm chế đừng nói hay làm gì lúc đấy, bởi nếu không thì người nóng giận thường sẽ cảm thấy hối tiếc về sau.

Và điều này cũng đúng với nỗi sợ hãi. Nếu một người đưa ra quyết định khi đang trong tâm trạng sợ hãi, khi đó quyết định sẽ không được cung cấp bởi những lý do thỏa đáng cho nên khó đảm bảo sự khôn ngoan.

Trong nhiều trường hợp quyết định khi đang sợ hãi sẽ gây ra tổn thương cho chính người quyết định.

Ở đây, việc đừng quyết định một việc gì cũng tương đương với việc đừng đưa ra phán xét, một phán xét hay phán quyết trong khi đang tức giận hoặc sợ hãi sẽ khó đảm bảo được sự đúng đắn.

Tức giận và sợ hãi

Tối ngày 18/12/2024, một người đàn ông tên Cao Văn Hùng, sinh năm 1973, do mâu thuẫn thù tức cá nhân đã mua xăng phóng hỏa một quán cà phê trên đường Phạm Văn Đồng, phường Cổ Nhuế 2, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội. Vụ cháy gây ra thảm nạn khiến 11 người chết.

Ngay sau khi gây án thủ phạm đi tự thú. Trong đoạn video được chia sẻ trên mạng xã hội cho thấy thủ phạm cười nói tại trụ sở công an, tay vung vẩy điếu thuốc lá trong khi kể lại lý do và hành vi gây án của mình. Sự việc khiến đông đảo dư luận vừa sợ hãi và phẫn nộ.

Nhiều người cho rằng cần mau chóng đưa thủ phạm ra xét xử với phán quyết tử hình. Điều tôi nhận thấy là công chúng khi ấy đang trong tâm trạng tức giận và sợ hãi, vậy thì như trên đã chỉ ra, liệu những phán xét như vậy có bị sai ở chỗ nào không?

Nhiều người cho rằng phạt tử hình đối với hành vi đã gây ra cái chết cho 11 người là hoàn toàn thỏa đáng và đó là công lý đích thực. Tôi thấy đây là dịp để thử thách quan điểm về án tử hình và là dịp để nhìn sâu vào nội tâm và tâm lý con người.

Đầu tiên nên lưu ý rằng, những sự tức giận và nỗi sợ hãi chính là những con quái vật nằm trong mỗi người, nó là phần “con” trong mỗi “người” chúng ta, điều cần thiết là phải điều khiển nó để phát tác phục vụ cho những ý định tốt đẹp, thay vì bị sự tức giận và nỗi sợ hãi điều khiển.

Tiếp đến, có một thực tế rằng, cảm thức công lý của một người phụ thuộc vào hiểu biết pháp lý của người đó.

Dù một người đang hoàn toàn tỉnh táo về lý trí khi đưa ra phán xét thì cũng cần hiểu là phán xét bị giới hạn bởi khả năng nhận thức của người đó, bởi vì con người là sản phẩm bị giới hạn, giới hạn bởi sự hiểu biết và kinh nghiệm.

Cũng tức là nếu có một người dành thời gian đủ nhiều suy nghĩ về các vấn đề pháp lý, suy nghĩ đủ nhiều về hình phạt tử hình, đã kinh qua những vụ án có tử tội, có hiểu biết về cách thức mà một nền tư pháp vận hành đem tới an toàn cho mọi người, người đó sẽ có phán xét khác với những người còn lại khi đứng trước một sự việc như Cao Văn Hùng.

Nhiều người có thể nói rằng tôi không phải là luật sư, với toàn bộ sự chân thành thẳng thắn tôi cho rằng bản án tử hình trong trường hợp này là đúng. Theo đó nhiều người hiểu rõ suy nghĩ của bản thân và không hề có sự nghi ngờ gì về phán xét trong trường hợp này.

Thực ra cũng không cần phải là luật sư thì mới có được suy nghĩ rằng không cần thiết phải có án tử hình, ngược lại có thể nhiều luật sư cũng đồng ý với hình phạt tử hình. Việc tạo dựng quan điểm nhìn nhận về án tử hình cần đến sự phổ biến giáo dục pháp lý cùng những câu chuyện giá trị nhân văn.

Đâu đó người ta đã cho rằng thể xác là sản phẩm của những gì thể xác hấp thụ và tinh thần cũng là sản phẩm của những gì mà tinh thần hấp thụ. Theo đó toàn bộ niềm tin hiểu biết của một người có thể được lập trình để đạt được mục tiêu định sẵn.

Nếu một người có nhiều kinh nghiệm hiểu biết về tình yêu thương, lòng khoan dung nhân đạo, được giáo dục dạy dỗ về các giá trị nhân bản, trân quý mạng sống của con người, khi đó đứng trước một sự việc như Cao Văn Hùng sẽ có đủ khả năng tư duy lý trí để thấy rằng sẽ có một hình phạt xứng đáng cho hành vi nhưng không nhất thiết phải là án tử hình.

Hình phạt tử hình trong trường hợp này cuối cùng nhiều khả năng sẽ được đưa ra, nhưng điều đó chỉ cho thấy đó là hình thức “công lý” phù hợp với bầu không khí nhận thức của số đông hiện tại mà thôi.

Cũng có nghĩa là sẽ có thứ công lý khác phù hợp với niềm tin của số đông khác, nếu không thì thử hỏi nhiều nơi đã bỏ án tử hình (mà vẫn có những vụ án gây phẫn nộ) vậy chẳng lẽ ở những nơi đó họ không có công lý hay sao?

Bởi vậy điều nên làm là mọi người nên có thái độ hoài nghi với chính những nhận thức và đánh giá của mình, với những ai còn do dự về án tử hình thì tôi chỉ xin lưu ý rằng việc tôn trọng quyền sống của con người, hoàn toàn và luôn luôn là điều đúng đắn.

Không ai đáng phải chết

Ngày 28/11/2024 tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh đã tuyên tử hình một phụ nữ 40 tuổi về tội giết người và cướp tài sản. Người phụ nữ làm nghề buôn bán rau quả thường ghé gian hàng của nạn nhân để lấy hàng. Một lần thấy nạn nhân đeo nhiều vòng vàng, nhẫn vàng đã nảy sinh ý định cướp của.

Bị cáo giả vờ đặt mua hàng rồi hẹn nạn nhân chở ra chỗ vắng, lợi dụng lúc nạn nhân không để ý bị cáo lấy con dao trong túi áo khoác, từ phía sau cắt cổ rồi rồi đâm nhiều nhát làm nạn nhân tử vong, toàn bộ hành vi đã được một camera an ninh gần đó ghi lại.

Khi theo dõi việc giải quyết vụ án này tôi tự hỏi, không rõ mỗi năm trên cả nước xảy ra bao nhiêu vụ án giết người, nhưng nếu mọi người đồng tình với quan điểm kết án như vụ án này thì có thể hình dung là án tử hình sẽ tương đối nhiều.

Khi đọc bài báo mô tả hành vi của bị cáo ai cũng sẽ trào lên cảm xúc tức giận, ghê sợ, khi đó tâm lý sẽ chi phối nhận thức, rất dễ khiến mọi người đồng tình với án tử.

Là người có kinh nghiệm tôi thấy rằng, trước bất cứ vụ án giết người nào, nếu mọi người quan tâm tới những chi tiết và để ý kỹ từng hành vi thì sẽ đều thấy được tính dã man và tàn bạo, theo luật thì đó là những cơ sở căn cứ pháp lý của án tử.

Điều mọi người nên làm là hãy giữ cho lý trí tỉnh táo khi phán xét, bởi chính sự cộng hưởng từ những tâm lý nhận thức nơi công chúng sẽ là cái tác động đến phán quyết nơi tòa án.

Bởi thế cho nên để thay đổi công lý nơi tòa án thì cần thay đổi nhận thức nơi công chúng.

Đứng trước thông tin về những vụ giết người, mọi người hãy nhớ rằng không ai đáng phải chết, kể cả thủ phạm trong vụ án, và nhớ rằng bản án chung thân, tức giam giữ suốt đời, thực cũng là rất nghiêm khắc rồi.

Luật sư Ngô Ngọc Trai

Bài viết Án tử hình: Đừng quyết định khi đang nóng giận đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Theo đó nhiều người cho rằng cần tháo gỡ các vướng mắc về mặt pháp lý để phê duyệt cấp phép cho những dự án mới hoặc tháo gỡ những rào cản hạn chế về tín dụng để doanh nghiệp đầu tư tiếp cận được với nguồn vốn triển khai dự án.

Đây là luận điểm đã được nhắc lại nhiều năm qua mỗi khi có đề xuất về áp thuế bất động sản, luận điểm này dựa trên căn bản là quy luật thị trường cung cầu cho nên đã thuyết phục được nhiều người trong cơ quan quản lý cùng công chúng xã hội.

Nhưng qua thực tế tôi thấy rằng việc tăng nguồn cung đã không giúp giảm giá bất động sản.
Đầu tiên cần biết là trong thị trường bất động sản người ta phân loại ra hai loại thị trường đó là thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp.

Trong đó thị trường sơ cấp là nơi mua bán những sản phẩm lần đầu được cung ứng ra thị trường, đó là khi doanh nghiệp bất động sản rao bán những căn hộ của một khu đô thị mới hoặc những lô đất nền mới. Những sản phẩm của thị trường sơ cấp chưa từng qua sử dụng hoặc có thể hình dung là vẫn còn đang trong quá trình xây dựng.

Còn thị trường thứ cấp là nơi người ta mua đi bán lại những sản phẩm trước đó đã mua ở thị trường sơ cấp, hoặc có thể hình dung là mọi người mua bán những căn hộ hoặc biệt thự đã qua sử dụng và người mua có thể vào ở ngay.

Thực tế đối với những người có nhu cầu ở thị trường thứ cấp người mua sẽ không hề thấy thiếu nguồn cung. 

Khi một người muốn mua một sản phẩm ví như một căn chung cư, một lô đất nền hoặc một căn biệt thự, chỉ cần search từ khóa trên mạng google hoặc hỏi qua các sàn giao dịch bất động sản là họ sẽ cung cấp cho vô số lựa chọn với đủ loại sản phẩm giá cả khác nhau.

Có thể khẳng định ở thị trường thứ cấp để mua một sản phẩm thì không hề có sự khan hiếm. Nguồn cung không hề thiếu, vậy nhưng thử hỏi giá cả có dễ mua hay không?

Thực tế giá vẫn neo cao cho thấy quy luật cung cầu đã không đúng trong trường hợp này. Giá cao trong khi nguồn cung không thiếu thì đây là một vấn đề bất cập có phần nguyên nhân từ tâm lý xã hội và các thủ thuật thổi giá khiến cho hiện nay cơ quan quản lý phải tìm tới giải pháp là áp thuế bất động sản.

Ngược lại, lâu nay nhiều người cho rằng nguồn cung khan hiếm, sản phẩm nhỏ giọt ra thị trường cho nên giá mới cao thì cần hiểu rằng người ta đang nói ở tâm thế của một người đang đứng trong thị trường sơ cấp, nơi mà rất nhiều nhà đầu tư mong muốn có những dự án mới để có thể mua bán kiếm lời.

Thị trường sơ cấp là nơi thường xuyên thu hút phần lớn những nhà đầu tư chuyên nghiệp, gồm hàng loạt các nhà phân phối, các sàn giao dịch là những ‘tay to’ chiếm lĩnh phân khúc thị trường này.

Nhu cầu ở thị trường sơ cấp luôn cao đến nỗi như mọi người đã biết lâu nay là ngay khi một sản phẩm còn chưa hình thành trên thực tế mới chỉ ở bản vẽ trên giấy mà người ta cũng đã đặt mua rồi.

Mua nhà trên giấy, điều này đã tồn tại ở Việt Nam hơn 20 năm qua, cho thấy thị trường sôi động và sự tăng nóng của bất động sản, nhưng cũng thật ngạc nhiên là các cơ quan vẫn đón nhận điều đó và chưa đưa ra được chính sách hữu hiệu để kiểm soát sự tăng giá của bất động sản, đó là áp thuế.

Trong bài viết ‘Việt Nam nên rút bài học từ ông Lý Quang Diệu khi giá bất động sản tăng nóng’ tôi đã giới thiệu về bài học quản lý bất động sản từ ông lý Quang Diệu, ông đã thừa nhận rằng khi giá bất động sản tăng nóng thay vì áp thuế để giảm lợi nhuận của người bán thì ông lại cho xây thêm nhà mới để đáp ứng nhu cầu cho người mua.

Ông Lý thừa nhận đây là một chính sách sai lầm đã góp phần làm trầm trọng thêm cho Singapore trong đợt khủng hoảng tài chính năm 1997. 

Ở VN trong suốt hơn hai chục năm qua mỗi khi giá bất động sản tăng cao thì nhiều ý kiến lại thúc giục tăng thêm nguồn cung, nhiều dự án mới được phê duyệt, nhưng thực tế bao năm qua giá vẫn không hề giảm. 

Như thế chính thị trường bất động sản của VN bao năm qua cũng là bằng chứng cho thấy đúng như bài học của ông Lý Quang Diệu đã rút ra là tăng cung sẽ không giúp giảm giá.

Một dẫn chứng khác là năm ngoái có chính sách xây thêm một triệu căn nhà ở xã hội, chính sách này hoá ra cũng lại khiến giá cả tăng cao, hàng loạt báo chí đưa tin về sự tăng giá của chung cư trong năm 2024 với những tiêu đề nhấn mạnh về giá cả tăng mạnh, tăng sốc khó quay đầu.

Dù rằng việc xây thêm nhà ở xã hội là cần thiết nhưng một chính sách như vậy đã khiến các nhà đầu tư nghĩ rằng họ đang tham gia vào một lĩnh vực hãy còn nhiều tiềm năng cho nên họ càng lao vào khiến giá cả bị đẩy lên cao. 

Nên có thuế để kìm giá

Tháng 8/2024 Ngân hàng Agribank đăng rao bán tài sản đảm bảo là hai biệt thự thuộc dự án khu đô thị Nam Thăng Long, Hà Nội. Một biệt thự xây trên phần đất 400 mét vuông giá khởi điểm là hơn 204 tỷ đồng, một biệt thự khác trên phần đất 230 mét vuông giá khởi điểm đấu giá là hơn 92 tỷ đồng.

Trước đó vào tháng 7/2024 một dự án bất động sản ở Quận 1, TP Hồ Chí Minh rao bán với giá từ 24 – 68 tỉ đồng cho các căn hộ có diện tích từ 62 – 139m², tính ra giá bán có căn lên đến gần 500 triệu đồng một m2. 

Một dự án khác ở ven sông thành phố Thủ Đức được chủ đầu tư chào bán căn biệt thự với giá lên đến 750 tỉ đồng.

Tại Hà Nội những khu biệt thự ở Dương Nội, Hà Đông xây rồi để hoang có giá hàng chục tỷ đồng mỗi căn. Báo chí cũng đưa tin cho biết giá nhà ở Hà Nội ngang với giá nhà ở thủ đô Kuala Lumpur của Malaysia trong khi thu nhập của người dân Kuala Lumpur cao hơn thu nhập người dân Hà Nội gấp 4 lần.

Với số liệu thực tế như vậy có thể thấy là giá bất động sản ở Việt Nam hiện rất cao so với mức thu nhập bình quân đầu người trong xã hội, vậy nhưng nhà nước lại vẫn chưa áp thuế bất động sản.

Đối với việc sở hữu bất động sản hàng chục tỷ như vậy thì việc áp thuế dù lên tới một tỷ đồng cũng không ảnh hưởng gì đến đời sống của người sở hữu, mọi người vẫn có cuộc sống sung túc.

Trong khi số tiền thuế đó có thể giải quyết rất nhiều vấn đề cho những người bình dân trong xã hội, nguồn thu từ thuế có thể miễn giảm học phí xây thêm trường công để học sinh đỡ áp lực khi thi cử chuyển cấp, hoặc đầu tư cung cấp nước máy cho nhiều vùng nông thôn.

Không áp thuế dù giá bất động sản cao ngất nhưng lại có những lĩnh vực việc áp thuế phí lại rất ngặt, ví như mặt hàng xăng dầu là mặt hàng thiết yếu mà đông đảo người lao động phải dùng đến, giá xăng dầu ảnh hưởng đến giá thành các thứ hàng hóa mà người dân sử dụng hàng ngày, thì lại chịu nhiều khoản thuế phí khiến giá cao.

Bởi vậy thuế bất động sản không chỉ giúp kìm giá làm lành mạnh thị trường bất động sản mà còn là công cụ kinh tế để thúc đẩy công bằng xã hội, việc ban hành thuế theo đó sẽ cho thấy một tầm nhìn về phát triển quốc gia.

Luật sư Ngô Ngọc Trai

Bài viết Nên sớm ban hành thuế bất động sản để kìm giá đất đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Xét một cách công bằng thì mô hình nhà nước kiến tạo phát triển cũng phù hợp với hoàn cảnh ở một giai đoạn đã qua giúp ích cho sự tăng trưởng. Song cũng như nhiều lý thuyết phát triển khác, mỗi mô hình đều chỉ phù hợp với những điều kiện thực tế trong mỗi thời kỳ. Còn khi xã hội đã phát triển biến đổi với những hoàn cảnh yếu tố khác thì lý thuyết mô hình cũ sẽ không còn phù hợp nữa.

Kể từ thời điểm mô hình này còn có những yếu tố phù hợp, cho tới hiện nay, nền kinh tế đã có những sự biến đổi sâu rộng cả về lượng và chất. Bây giờ, khi chính phủ mua sắm tài sản công, trong nhiều trường hợp sẽ phải mở thầu công khai để các nhà cung ứng nước ngoài tham dự, đó là những đòi hỏi theo các hiệp định thương mại tự do EVFTA và CPTPP đã ký kết tham gia.

Thuế suất các mặt hàng cũng tụt giảm mạnh do hàng rào thuế quan bị lược bỏ, nguồn thu ngân sách kém đi khiến cho phạm vi tầm vóc các hoạt động của chính phủ cũng không còn như trước.

Cũng theo các hiệp định thương mại tự do đã ký kết thì chính phủ hoặc chính quyền các địa phương có thể bị doanh nghiệp nước ngoài khởi kiện vì các vi phạm, ngay các vi phạm về thủ tục đăng ký đầu tư cũng có thể bị kiện rồi, tức là chưa đến được giai đoạn ký hợp đồng đã có thể bị kiện, bởi các nước họ phòng ngừa những hàng rào thủ thuật hành chính nhằm cản trở cơ hội kinh tế của các nhà đầu tư.

Cùng với đó là những nguyên tắc về công bằng, không được phân biệt đối xử, những đòi hỏi về cạnh tranh bình đẳng lành mạnh với những chế tài ràng buộc kèm theo, khiến cho không gian hành động của chính phủ giảm đi, không còn dễ dàng cho việc đưa ra các kế hoạch mục tiêu rồi tác động điều chỉnh để đạt đến như của mô hình nhà nước kiến tạo phát triển nữa.

Hiện nay chính phủ vẫn giữ phương châm là chính phủ kiến tạo, thì đó là tinh thần kiến tạo có tính chất phục vụ, tức là tạo lập sân chơi bình đẳng, tạo lập hành lang khuôn khổ pháp luật rõ ràng, bảo hộ cho các hoạt động đối với cả các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài.

Chứ chính phủ kiến tạo ngày nay không mang ý nghĩa là chính phủ chủ động trong các hoạt động can thiệp, mô hình hoạt động của chính phủ kiến tạo theo nghĩa hiện nay sẽ tiệm cận gần gũi với chính phủ của các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore…, chỉ cung cấp sự bảo hộ và tạo lập sân chơi chứ không tích cực chủ động đi làm kinh tế nữa.

“Quốc gia thao túng tiền tệ”

Theo một đạo luật về cạnh tranh và thương mại có từ năm 1988, hàng năm chính phủ Mỹ sẽ có các báo cáo phân tích về chính sách tỷ giá hối đoái của các nước có làm ăn với Mỹ, xem xét các nước này có thao túng tỷ giá hối đoái giữa đồng tiền các nước với đồng đô la Mỹ để đạt được lợi thế cạnh tranh không lành mạnh trong thương mại hay không.

Khi vi phạm một số tiêu chí nhất định và bị dãn nhãn quốc gia thao túng tiền tệ, phía Mỹ sẽ thực hiện những chính sách trả đũa, quốc gia bị gắn mác có thể bị loại trừ khỏi các hợp đồng thương mại của chính phủ Mỹ hoặc bị áp mức thuế cao lên mặt hàng nhập khẩu vào thị trường Mỹ.

Kể từ khi đạo luật được ban hành từ năm 1988, chính phủ Mỹ đã gắn nhãn quốc gia thao túng tiền tệ cho các nước: Hàn Quốc vào năm 1988, Đài Loan vào năm 1988 và một lần tiếp theo vào năm 1992, và Trung Quốc bị ba năm liên tục từ năm 1992 đến năm 1994.

Tháng 12 năm 2020, chính phủ của Tổng thống Donald Trump đã gắn nhãn quốc gia thao túng tiền tệ đối với hai nước là Việt Nam và Thụy Sỹ, cùng với đó là đưa vào diện giám sát 10 quốc gia khác. Rất may là sau đó, khi đã có sự đối thoại giải thích, cuối cùng chính phủ của Tổng thống Donald Trump đã không có những hành động áp thuế lên các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường Mỹ.

Trong khi đó, theo ý kiến ủng hộ mô hình nhà nước kiến tạo phát triển thì mô hình này cổ vũ cho một nhà nước mạnh nắm nhiều quyền tác động điều chỉnh vào nền kinh tế, nhằm đạt đến mục tiêu được định trước. Cũng theo ý kiến ủng hộ thì một điểm đặc trưng của mô hình này là nhà nước thông qua các thiết chế tài chính và các hướng dẫn hành chính để can thiệp vào thị trường.

Điểm đặc trưng này đặt Việt Nam đứng trước nguy cơ rủi ro bị phía Mỹ gắn nhãn quốc gia thao túng tiền tệ, bởi một khi nhà nước thông qua các thiết chế tài chính để can thiệp vào thị trường, ví như mua đồng đô la Mỹ để tác động vào tỷ giá hối đoái tạo ưu thế cho cán cân xuất khẩu, thì đó chính là những hành động bị giám sát chặt bởi đạo luật về cạnh tranh không lành mạnh của Mỹ.

Đây là rủi ro không đáng mong muốn và cần phải tránh. Rủi ro này là có thực, bằng chứng là chính những nước đã từng bị Mỹ gắn nhãn quốc gia thao túng tiền tệ lại cũng là những nước mà ở thời điểm đó họ phát triển theo mô hình nhà nước kiến tạo phát triển. Đó là Hàn Quốc thời điểm năm 1988, Đài Loan vào năm 1988 và năm 1992, và Trung Quốc thời điểm từ năm 1992 đến năm 1994.

Giai đoạn hiện nay, nước Mỹ đang đặt trọng tâm vào việc xử lý tình trạng mất cân đối thương mại với các nước, năm 2019 chính phủ Mỹ cũng gắn nhãn quốc gia thao túng tiền tệ cho Trung Quốc, cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc với những hành động áp thuế suất cao lên mặt hàng của nhau đang gây tác động ảnh hưởng rất lớn tới Việt Nam.

Đứng trước thực tế đó cho thấy hoàn cảnh không gian hành động của mô hình nhà nước kiến tạo đã bị thu hẹp, lý thuyết về mô hình này đã mất đi chỗ đứng, bởi những yếu tố khách quan của giai đoạn hiện nay không còn như trước kia một vài chục năm trước nữa.

Vậy nếu không áp dụng mô hình nhà nước kiến tạo phát triển thì nhà nước hiện nay nên làm gì để tạo ra sự phát triển. Luận giải đầy đủ trong một bài viết thì khó thể hết được, nhưng một số gợi ý việc làm cần thiết đã được nêu ra trong cuốn sách “Giải pháp đột phá cho phát triển kinh tế và Lợi ích sát sườn cho doanh nhân” của tác giả Luật sư Ngô Ngọc Trai.

Theo đó, mục tiêu tăng trưởng kinh tế và công nghiệp hóa đất nước vẫn sẽ được thực hiện và tất yếu sẽ đạt được, nhưng sẽ không phải từ việc áp dụng mô hình nhà nước kiến tạo phát triển, vốn là mô hình đã thất bại trong mục tiêu đưa đất nước phát triển cơ bản trở thành quốc gia công nghiệp hóa vào năm 2020, và lại không còn phù hợp ở thực tế hiện nay.

Bài đã đăng trên Báo điện tử Viettimes tại đây: https://viettimes.vn/nguy-co-gan-nhan-quoc-gia-thao-tung-tien-te-doi-voi-mo-hinh-nha-nuoc-kien-tao-phat-trien-post143206.html

Công ty luật TNHH Công Chính cung cấp dịch vụ pháp lý:

• Cử luật sư tham gia bào chữa cho Bị can, Bị cáo trong vụ án hình sự;
• Cử luật sư tham gia tố tụng bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho Nguyên đơn, Bị đơn trong vụ kiện dân sự;
• Và các dịch vụ pháp lý khác;

Bài viết Nguy cơ gắn nhãn “quốc gia thao túng tiền tệ” đối với mô hình “nhà nước kiến tạo phát triển” đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Nhiều luận điểm đã được đưa ra, nhưng có lẽ nhiều người đưa ý kiến lúc này đã không ý thức được điều hệ lụy do quan điểm ý kiến của mình sẽ mang lại.

Việc ủng hộ hay không trong trường hợp này sẽ cho thấy ý thức của một người muốn có một nhà nước lớn hay nhỏ và cho thấy tình trạng trồi sụt trong những nỗ lực xây dựng nền kinh tế thị trường.

Đầu tiên cần nhận thấy là việc cưỡng chế vi phạm hành chính thuộc phạm vi quan hệ pháp luật hành chính, mối quan hệ giữa nhà nước và người vi phạm hành chính, còn việc sử dụng điện nước là quan hệ thương mại kinh doanh giữa doanh nghiệp bán điện nước và người dân.

Nếu như ở các nước có nền kinh tế thị trường vững mạnh, quyền kinh doanh của doanh nghiệp được tôn trọng bảo đảm, thì có thể hình dung là doanh nghiệp bán điện nước sẽ có xu hướng coi trọng việc giữ cam kết phục vụ khách hàng.

Còn ở Việt Nam hiện nay, doanh nghiệp bán điện nước cơ bản cũng là doanh nghiệp độc quyền nhà nước, chịu sự quản lý chi phối của ủy ban nhân dân, do vậy việc sai khiến ngành này nằm trong khả năng tầm tay của cơ quan cưỡng chế, cho nên họ có xu hướng sử dụng phục vụ cho công việc của họ.

Song thực tế mọi sự đang thay đổi, từ lâu nay nhà nước đã tiến hành chính sách cổ phần hóa, thu hẹp phạm vi hoạt động của nhà nước, dành phần không gian rộng mở cho thị trường.

Hiện Chính phủ đang thúc giục Tập đoàn điện lực Việt Nam EVN thực hiện các hoạt động thoái vốn, cổ phần hóa, tái cơ cấu, chuyển dần một phần giá trị doanh nghiệp sang tư nhân. Thị trường cung cấp nước sạch từ nhiều năm nay đã mở cửa cho các nhà đầu tư tư nhân, nhà đầu tư nước ngoài tham gia mở các nhà máy xử lý nước và bán nước sạch.

Vừa mới đây, tháng 6/2020 Quốc hội đã thông qua Luật doanh nghiệp mới, với một tinh thần tôn trọng cao nhất dành cho khối chủ thể tạo ra của cải cho xã hội. Tại Điều 5 Luật doanh nghiệp đã quy định một luận điểm khái quát: “Nhà nước công nhận và bảo hộ quyền sở hữu tài sản, vốn đầu tư, thu nhập, quyền và lợi ích hợp pháp khác của doanh nghiệp và chủ sở hữu doanh nghiệp”.

Trước đó năm 2017, Ban chấp hành Trung ương ban hành Nghị quyết số 10 về phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế, với một mong muốn không gì hơn là coi trọng các hoạt động kinh doanh. Nghị quyết số 10 cũng đã chỉ ra: “Việc triển khai thực hiện các chủ trương, chính sách về khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân còn hạn chế, yếu kém. Hệ thống pháp luật, các cơ chế, chính sách khuyến khích kinh tế tư nhân phát triển còn nhiều bất cập, thiếu đồng bộ”.

Như thế, nếu Luật xử lý vi phạm hành chính hiện nay lại chấp nhận cho phép cơ quan cưỡng chế hành chính được quyền yêu cầu doanh nghiệp điện nước tuân theo yêu cầu của mình, thì chúng ta đang gửi đi những thông điệp mâu thuẫn, thiếu nhất quán trong việc tôn trọng bảo hộ hoạt động của doanh nghiệp. Hệ thống pháp luật theo đó tạo ra thêm sự thiếu đồng bộ.

Luật xử lý vi phạm hành chính trước đây thì không quy định nhưng giờ cơ quan soạn thảo lại đưa vào, không biết hoàn cảnh thực tế cấp kíp nào khiến đưa đến như vậy. Còn qua thực tế kinh nghiệm hành nghề luật sư thì tôi thấy, khi chính quyền tổ chức việc cưỡng chế thì có người dân nào mà chống đỡ được? Quyền lực chuyên chính của các cấp còn chưa đủ hay sao?

Thực tế khi tiến hành cưỡng chế, nếu có người chống đối thì sẽ bị bắt giữ ngay về tội chống người thi hành công vụ hoặc gây rối trật tự công cộng. Còn trường hợp nào dù đã bị cưỡng chế phá dỡ mà người dân lại tiếp tục xây dựng thì cần làm rõ, họ có được bật đèn xanh tiếp tay của cán bộ cơ sở không.

Nếu không thì trước nguy cơ sẽ bị cưỡng chế lại, gây tổn thất kinh tế, vì sao người dân vẫn chấp nhận như vậy, lúc này cần xem xét lại tính đúng đắn xác đáng của quyết định xử phạt hành chính.

Thực tế là như vậy cho nên cần cân nhắc kỹ việc bổ sung này. Cắt điện nước không chỉ xâm hại quan hệ dân sự thương mại, đi ngược lại những nỗ lực coi trọng hoạt động doanh nghiệp, mà còn làm hư cán bộ, vì đã tạo ra sự dễ dàng tùy tiện cho cấp cơ sở.

Họ nghĩ rằng cứ cắt điện nước là người vi phạm không làm gì được thì đỡ phải vất vả cưỡng chế, họ sẽ được nhàn thân và không chịu trau dồi kiến thức đảm bảo tính xác đáng của việc xử phạt hành chính cũng như khả năng vận động thuyết phục.

Cuối cùng thì cần nhìn ra rộng hơn, nếu tôi là một người giàu có sở hữu nhiều tài sản, hoặc một đại biểu quốc hội, thì tôi sẽ ủng hộ xu hướng về một nhà nước gọn nhỏ. Bởi như một tổng thống Mỹ đã nói “một chính quyền đủ lớn để đem đến cho ta mọi điều ta muốn thì đó cũng đủ lớn để lấy đi của ta mọi điều ta có”.

Giúp mở rộng quyền cho cơ quan cưỡng chế hành chính trong trường hợp này, ích lợi mang lại không bõ gì với những rủi ro do bởi khuynh hướng nhà nước lớn mang lại cho nền kinh tế.

Bài đã đăng trên Báo điện tử Viettimes tại đây: https://viettimes.vn/can-nhat-quan-trong-viec-ton-trong-bao-ho-hoat-dong-doanh-nghiep-post139916.html

Bài viết Cần nhất quán trong việc tôn trọng bảo hộ hoạt động doanh nghiệp đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Trong trường hợp như vậy việc quyết định thế nào không thể dựa vào những lý do khơi khơi trên bề mặt, bởi như thế là không chặt chẽ vững chắc, mà cần căn cứ vào những số liệu tính toán thống kê cụ thể chi tiết về ích lợi kinh tế cũng như thiệt hại gây ra cho xã hội của loại hình dịch vụ này.

Khi bàn về sửa đổi vấn đề này đúng ra phải có thống kê báo cáo về số vụ phạm tội do những hành vi đòi nợ thuê gây ra, những vụ tạt chất bẩn vào nhà, số đơn thư trình báo về việc bị đe dọa tính mạng hay tấn công có liên quan đến đòi nợ thuê.

Cần thống kê xem trên cả nước mỗi năm xảy ra bao nhiêu vụ án, mấy năm qua xảy ra bao nhiêu vụ việc kể từ khi có ngành nghề này ra đời? Số liệu có thể lấy từ bên công an và ủy ban nhân dân các cấp.

Hoặc cơ quan soạn thảo cũng phải có số liệu về mức thuế đã đóng góp của các công ty loại này là bao nhiêu, số việc làm theo hợp đồng lao động có đóng bảo hiểm xã hội là bao nhiêu, số liệu lấy từ bên cơ quan thuế và bảo hiểm xã hội.

Phải có số liệu như thế sẽ cho ra bức tranh cụ thể rõ ràng để từ đó biết được là nên để hay nên cấm.

Không quản được thì cấm?

Có ý kiến cho rằng cần duy trì loại hình dịch vụ đòi nợ thuê bởi lẽ chúng ta đang phát triển kinh tế thị trường, việc cấm đoán kinh doanh là trái đường lối và không phù hợp. Theo đó ý kiến nên để lại cho rằng đây là vấn đề quản lý, chỉ cần tăng cường các điều kiện quản lý chặt chẽ là được.

Tôi cho rằng đây không phải là vấn đề quản lý mà bản thân việc cho phép ra đời loại hình dịch vụ đòi nợ thuê này đã sai ngay từ gốc.

Bình thường trong đời sống chúng ta đi thuê dịch vụ thường do bận bịu thời gian không tự làm được công việc, hoặc do không làm được việc nặng nhọc, không chịu được mất vệ sinh nên phải đi thuê.

Hoặc công việc đòi hỏi kỹ thuật, mua sắm công cụ phương tiện tốn kém mà xét thấy đi thuê có lợi hơn là tự làm.

Còn trong trường hợp đòi nợ thuê, nếu hiểu đúng việc đòi nợ chỉ gồm có việc liên hệ với con nợ nhắc nhở phải trả, nếu không trả thì khởi kiện ra tòa và nhờ cơ quan cưỡng chế nhà nước thu hồi tiền, thì thường là người ta làm được.

Trong thực tế, có thể nhận định là mọi vụ đòi nợ con nợ đã bị yêu cầu trả rồi nhưng không trả, do không có tiền hoặc có tiền nhưng không chịu trả, khi đó người đi nhờ dịch vụ đòi nợ thuê cái mà họ nghĩ đến là những hành vi bạo lực hay các thủ đoạn xấu mà người ta hy vọng qua đó sẽ ép được bên kia trả nợ.

Như thế quan hệ pháp luật được xác lập trong giao dịch này thực chất là quan hệ nhờ vả bạo lực sai trái, đó là cái thực sự tồn tại trong ý chí nhận thức của bên đi nhờ và bên cung cấp dịch vụ, và đó là quan hệ pháp luật sai trái không được phép.

Cho nên cần khẳng định rõ rằng dịch vụ đòi nợ thuê là quan hệ pháp luật sai ngay từ bản chất.

Trước kia khi cấp phép cho loại hình dịch vụ này các cơ quan đã nhận định thiếu sót về bản chất dịch vụ đòi nợ thuê, họ quên rằng việc đòi nợ bản thân là một hành vi pháp lý, liên quan đến quyền và nghĩa vụ, về số tiền gốc, lãi suất, thời điểm thanh toán, tài sản thế chấp .v.v.

Đó là rất nhiều vấn đề liên quan đòi hỏi việc đòi nợ cần được thực hiện theo luật bởi những người am hiểu luật, nếu là dịch vụ thì đó cơ bản sẽ là một loại hình dịch vụ về pháp lý.

Thực tế hiện nay cũng có nhiều khách hàng tìm đến luật sư nhờ đòi các khoản nợ theo pháp luật. Luật sư sau khi liên hệ làm việc với bên nợ mà không đạt hiệu quả sẽ xúc tiến việc khởi kiện ra tòa án, hoặc nếu có dấu hiệu phạm tội hình sự thì trình báo cơ quan điều tra, đối với khoản nợ của doanh nghiệp thì có thể đệ đơn yêu cầu phá sản doanh nghiệp.

Mặc dù cách làm như vậy gây mất thời gian hơn so với thuê xã hội đen, nhưng đó là do sự hạn chế năng lực của ngành tư pháp, nhưng đó vẫn là cách làm đúng trong việc đòi nợ.

Cho nên nhìn lại thực tế như báo cáo tổng hợp của Bộ kế hoạch đầu tư hiện cả nước có 217 doanh nghiệp nhưng không đơn vị nào hoạt động lành mạnh, thì có thể khẳng định sự không lành mạnh ở tâm lý người đi nhờ là một lý do cần phải cấm hoạt động đòi nợ thuê. Đây không phải là do lỗi quản lý, vì nếu là do công tác quản lý thì đáng nhẽ ít nhất cũng phải có vài ba đơn vị hoạt động cho ra hồn, đằng này tất cả 217 đơn vị đều hoạt động có vấn đề như thế thì chỉ có thể là sai từ gốc mà thôi.

Để việc làm luật được chặt chẽ các cơ quan cũng có thể làm một thăm dò khảo sát xem những người nhờ đòi nợ thuê cái họ nghĩ đến là đòi hợp pháp hay là nhờ những hành vi bao lực phi pháp. Kết quả sẽ cho thấy rõ bản chất sự việc.

Bài đã đăng trên Tạp chí điện tử Viettimes tại đây: https://viettimes.vn/dich-vu-doi-no-thue-la-quan-he-phap-luat-sai-ngay-tu-ban-chat-386759.html

Bài viết Dịch vụ đòi nợ thuê là quan hệ pháp luật sai ngay từ bản chất đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Sự bí cẩn của tư bản

Trong cuốn sách của tác giả Hernando de Soto người Peru xuất bản năm 2000, đã được dịch phát hành ở Việt Nam có tiêu đề Sự bí ẩn của vốn, tác giả đã đặt câu hỏi rằng Vì sao chủ nghĩa tư bản thành công ở Phương Tây và thất bại ở mọi nơi khác?

Khi nghiên cứu về các nước kém phát triển ở thế giới thứ ba, tác giả đặt câu hỏi cái gì đã ngăn các nước này đạt được sự thịnh vượng giống như đã có ở phương Tây?

Tác giả cho rằng: Chướng ngại chính ngăn phần còn lại của thế giới không được hưởng lợi từ chủ nghĩa tư bản là sự bất lực của nó trong việc tạo ra tư bản (vốn).

Với những con số thực tế mà nhóm nghiên cứu đã thu thập được, từ lô đất này sang lô đất khác và từ trang trại này sang trang trại khác của Châu Á, Châu Phi, Trung Đông và Mỹ Latin, tác giả đã chỉ ra rằng hầu hết những người nghèo đã có rồi các tài sản mà họ cần để thành công trong chủ nghĩa tư bản.

Tác giả cho biết: Ngay cả ở các nước nghèo nhất, giá trị các khoản tài sản mà họ tiết kiệm được thực ra là khổng lồ, bằng bốn mươi lần của tất cả các khoản viện trợ nước ngoài đã được nhận trên khắp thế giới kể từ năm 1945.

Thí dụ, ở Ai Cập của cải mà những người nghèo nắm giữ lớn gấp năm mươi lần toàn bộ tổng số đầu tư nước ngoài đã được ghi chép ở nước này, kể cả kênh đào Suez lẫn Đập Aswan.

Ở Haiti, quốc gia nghèo nhất Mỹ Latin, tổng tài sản của những người nghèo lớn hơn 150 lần tổng số các khoản đầu tư nước ngoài ở đây kể từ khi Haiti độc lập khỏi Pháp từ năm 1804.

Và giả sử nếu nước Mỹ mà tăng ngân sách viện trợ nước ngoài lên mức mà Liên Hợp Quốc khuyết nghị là 0,7% GDP thì nước giàu nhất trái đất này cũng cần đến 150 năm để chuyển cho người nghèo trên thế giới các nguồn lực bằng với số mà họ đã có rồi.

Tuy nhiên, tác giả chỉ ra rằng: Những người nghèo ở các nước đang nắm giữ tài sản ở dạng có khiếm khuyết, các ngôi nhà được xây trên những mảnh đất mà quyền sở hữu không có hồ sơ thỏa đáng. Và do các quyền sở hữu này không có giấy tờ rõ ràng cho nên các tài sản không thể chuyển thành tư bản được, không thể bán ra ngoài địa phương hạn hẹp nơi người dân biết nhau, và không thể dùng làm vật thế chấp cho một khoản vay.

Ở Phương Tây, trái lại, mọi ngôi nhà, mọi mảnh đất, mọi lượng hàng trong kho đều được trình bày trong một hồ sơ sở hữu tài sản, có thể nhận thấy được trong một mạng lưới rộng lớn bao la gắn kết tất cả các tài sản này với phần còn lại của nền kinh tế. Nhờ có quá trình biểu diễn này các tài sản có một đời sống vô hình song hành cùng với sự tồn tại vật chất của chúng.

Dân cư ở các nước nghèo có các thứ nhưng chúng thiếu quá trình để biểu diễn tài sản của họ thành hồ sơ để tạo ra tư bản lưu chuyển trong nền kinh tế. Và không có cái đại diện, không có cái biểu diễn, tài sản của họ chỉ là tư bản chết.

Câu chuyện đất đai

Thời điểm cuốn sách được xuất bản cũng là giai đoạn mà Việt Nam thuộc về các nước kém phát triển của thế giới thứ ba, và cũng xảy ra tình trạng thiếu chứng từ về sở hữu tài sản.

Không chỉ thiếu giấy tờ rõ ràng, vấn đề có thể được quy lỗi cho năng lực thực hiện, mà tệ hơn có thời kỳ ở Việt Nam còn không có cả quy định pháp lý về sở hữu đất đai.

Do xuất phát từ lý thuyết đất đai thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước thống nhất quản lý, cho nên có thời kỳ người ta không đặt ra vấn đề trao quyền sở hữu đất đai cho người dân.

Chỉ bắt đầu từ khi thực hiện chính sách mở cửa nền kinh tế năm 1986 và sang năm 1987 ban hành Luật đất đai đầu tiên thì khi đó lần đầu tiên pháp luật mới có quy định về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân.

Nhưng pháp luật lúc đó vẫn nghiêm cấm mua bán đất đai dưới mọi hình thức. Và chỉ cho tới khi ban hành Luật đất đai năm 1993 thì pháp luật mới bắt đầu cho phép người dân được chuyển nhượng quyền sử dụng đất.

Như vậy, từ việc đóng băng ban đầu cho tới khi nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và cho phép chuyển nhượng lưu thông, biến đất đai trở thành một dạng hàng hóa “khiếm khuyết”, thì đó cũng đã là một tiến bộ lớn.

Vậy thì hãy thử hình dung rằng trước đó khi đa số các mảnh đất không có giấy tờ, thì mức độ đóng góp tạo ra tư bản từ đất đai cho nền kinh tế như phân tích của ông Hernando de Soto sẽ ra sao?

Sẽ không lạ nếu nền kinh tế Việt Nam từng là một đất nước rất kém phát triển.

Nhưng cho đến nay sau khoảng thời gian hơn 30 năm kể từ đổi mới, suốt thời gian đó Chính phủ Việt Nam đã thực hiện một nỗ lực có hệ thống trong việc thiết lập hồ sơ quản lý đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Theo thống kê từ Tổng cục Quản lý đất đai – Bộ tài nguyên và môi trường thì tính đến tháng 9/2018 tỷ lệ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu trên cả nước đã đạt trên 96,9% tổng diện tích các loại đất cần cấp.

Tức là hầu hết các mảnh đất trên trên toàn lãnh thổ đều đã được cấp giấy chứng nhận cho chủ sử dụng. Chỉ một số nhỏ còn lại chưa được cấp giấy chứng nhận lần đầu là do còn đang tranh chấp vướng mắc về pháp lý chưa phân định quyền sử dụng hoặc vì lý do nào đây.

Còn theo thống kê của Sở tài nguyên môi trường Hà Nội tính đến tháng 3/2018 toàn thành phố đã cơ bản hoàn tất việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ gia đình. Đã có khoảng 1 triệu 400 nghìn thửa đất đủ điều kiện được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đạt gần 99%.

Tư bản khiếm khuyết

Việc cơ bản hoàn thành cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu cho mỗi mảnh đất là một tiến bộ lớn. Nhưng đó chỉ là một bước ban đầu trong rất nhiều việc phải làm để biến đất đai thành nguồn lực tư bản cho nền kinh tế.

Thực tế hiện nay mặc dù đất đai là thứ có giá trị nhất trong mỗi gia đình, chiếm một lượng giá trị lớn trong tổng tài sản toàn xã hội, nhưng nó vẫn không là nguồn lực tư bản hữu hiệu.

Lý do là hàng ngày có biết bao sự kiện mới phát sinh làm thay đổi biến động về quyền sử dụng đất, nhưng hồ sơ giấy tờ không phản ánh kịp, không phản ánh đúng hiện trạng sử dụng đất.

Trong gia đình, khi một người cha hoặc mẹ chết đi đều phát sinh nhu cầu phân chia di sản thừa kế cho các con, hoặc khi một người con lấy vợ lấy chồng thì cha mẹ cho đất làm nhà phát sinh nhu cầu tách thửa.

Những sự việc đó xảy ra hàng ngày với số lượng lớn trong đời sống, dẫn đến số lượng những đầu việc cần xử lý liên quan đến đất đai tương ứng với số giấy chứng nhận cần được cấp mới lớn hơn con số hàng triệu giấy chứng nhận được cấp lần đầu.

Nhưng thói quan liêu nhũng nhiễu trong cơ chế hành chính tư pháp hiện nay khiến cho người dân e ngại và thường bỏ mặc rất nhiều mảnh đất ở vào tình trạng lai tạp không được phân định rõ ràng về chủ quyền sử dụng, khiến cho nguồn lực đất đai vẫn bị chìm trong dạng tư bản khiếm khuyết không thể hữu dụng đưa vào lưu thông trong nền kinh tế.

Trong khi đây là nguồn lực khổng lồ có giá trị lớn hơn rất nhiều con số 500 tấn vàng trong dân mà Chính phủ đang nhìn ngó đến.

Bài đã đăng trên Vietnamnet tại đây: https://vietnamnet.vn/vn/tuanvietnam/tieudiem/tai-san-trong-dan-dau-chi-co-500-tan-vang-499062.html

Bài viết Tài sản trong dân đâu chỉ có 500 tấn vàng? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Vì chỉ còn 2 năm nữa là đến mốc thời hạn cuối cùng nhưng theo số liệu báo cáo của Tổng cục thống kê mới đây về tình hình doanh nghiệp thì tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trong nền kinh tế tính đến thời điểm 31/12/2017 mới chỉ đạt 561.064 doanh nghiệp.

Trong 9 tháng đầu năm 2018 số doanh nghiệp đăng ký thành lập mới đạt 96.611 doanh ngiệp, số doanh nghiệp quay trở lại hoạt động là 22.897 doanh nghiệp, số doanh nghiệp đăng ký tạm ngừng kinh doanh là 23.053 doanh nghiệp.

Số doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động không đăng ký hoặc chờ giải thể là 50.050 doanh nghiệp, số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể là 11.536 doanh nghiệp. Đến hết tháng 9/2018 số lượng doanh nghiệp đang hoạt động trong toàn bộ nền kinh tế đạt khoảng 595.933 doanh nghiệp.

Vậy làm thế nào để gia tăng số lượng doanh nghiệp hoạt động cho nền kinh tế? Tôi xin đưa ra một gợi ý giải pháp mà nếu được thực hiện thì cũng sẽ giúp gia tăng số lượng doanh nghiệp và nâng cao chất lượng của nền kinh tế.

Không thấy “phá sản”

Trong các số liệu của Tổng cục thống kê nêu trên được thể hiện trong báo cáo của Ủy ban kinh tế của Quốc hội tại kỳ họp thứ 6 không thấy có số liệu về doanh nghiệp phá sản.

Trong khi báo cáo có các số liệu cập nhật rất đầy đủ về doanh nghiệp giải thể, doanh nghiệp ngừng hoạt động có đăng ký và không đăng ký, doanh nghiệp chờ giải thể.

Theo luật hiện nay giải thể là hình thức chấm dứt hoạt động của doanh nghiệp trong khi vẫn đủ khả năng trả hết các khoản nợ. Còn phá sản là thủ tục chấm dứt hoạt động của doanh nghiệp khi đã mất khả năng thanh toán.

Như vậy đối với số doanh nghiệp giải thể thì có thể lạc quan là vấn đề nợ đọng của doanh nghiệp vẫn được đảm bảo và hy vọng về khả năng quay trở lại của doanh nghiệp hãy vẫn còn.

Nhưng còn đối với doanh nghiệp phá sản thì sự vắng bóng của số liệu phải chăng do người ta không muốn làm tối màu bức tranh kinh tế?

Tôi cho rằng có khi muốn cũng chẳng có số liệu để mà báo cáo.

Vì sao như vậy?

Mặc dù không có số liệu về doanh nghiệp phá sản nhưng làm phép loại suy chúng ta vẫn có thể hình dung ra được con số.

Theo số liệu thống kê thì số doanh nghiệp ngừng hoạt động có đăng ký đã có, số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể đã có, còn lại là số doanh nghiệp ngừng hoạt động không đăng ký hoặc đang chờ giải thể là 50.050 doanh nghiệp.

Nếu vẫn còn khả năng trả nợ thì có khó gì đâu cho doanh nghiệp làm thủ tục giải thể? Do vậy những doanh nghiệp ngừng hoạt động không đăng ký mà cũng không làm thủ tục giải thể thì có thể quy cho là lâm vào tình trạng mất khả năng trả nợ.

Như vậy có thể nhận định số doanh nghiệp thực chất lâm vào tình trạng phá sản là một phần nào đó nằm trong con số 50.050 doanh nghiệp ngừng hoạt động không đăng ký hoặc đang chờ giải thể này.

Và đây mới chỉ là con số của 9 tháng đầu năm 2018, nếu tính cộng số liệu trong nhiều năm thì con số doanh nghiệp thực chất lâm vào tình trạng phá sản sẽ còn cao hơn nữa.

Vậy nếu chúng ta có cơ chế giúp giải quyết nhanh chóng số doanh nghiệp này, tất toán các khoản công nợ và kết thúc mọi nghĩa vụ cho chủ doanh nghiệp thì sao?

Thì khi đó chúng ta sẽ mở ra cơ hội cho sự quay trở lại của một số lượng rất lớn doanh nhân có kinh nghiệm. Và đó chính là mấu chốt của vấn đề giúp gia tăng số lượng để đạt đến mục tiêu 1 triệu doanh nghiệp.

Phá sản giúp giải thoát khỏi nợ nần

Vậy vì sao lâu nay số lượng doanh nghiệp thực hiện thủ tục phá sản lại ít đến nỗi chẳng có số liệu để mà báo cáo?

Nguyên nhân một phần là do nhận thức, một phần là do năng lực thực thi.

Về nhận thức thì hiện tại nhiều người vẫn chưa hiểu hết về phá sản doanh nghiệp và thường hay đánh đồng phá sản với tội phạm trốn nợ.

Trong khi chỉ một số nhất định doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản do chủ doanh nghiệp làm việc gì đó vi phạm pháp luật.

Còn lại rất nhiều trường hợp tình trạng mất khả năng trả nợ đơn thuần là do vấn đề năng lực quản trị, kế hoạch kinh doanh, nghị lực vươn lên, hoặc những biến động thị trường.

Khi đó việc mất khả năng trả nợ chỉ đơn thuần là quan hệ pháp luật dân sự.

Mà trong quan hệ pháp luật dân sự thì khi hết tài sản không còn gì nữa thì con nợ cũng được giải thoát khỏi trách nhiệm trả nợ.

Giống như trong rất nhiều bản án dân sự do tòa án tuyên buộc bên này phải trả tiền cho bên kia, nhưng nếu không có tiền để thi hành án thì cũng thôi chứ có làm gì được bên có nghĩa vụ nữa đâu.

Trong các doanh nghiệp như cổ đông góp vốn trong công ty cổ phần hay thành viên góp vốn trong công ty Trách nhiệm hữu hạn thì những người này cũng chỉ chịu trách nhiệm tương tứng với phần vốn góp của họ.

Khi đó thủ tục phá sản thực ra là quy trình pháp lý giúp tất toán các hợp đồng, kết thúc một chu kỳ quan hệ về quyền lợi nghĩa vụ dân sự.

Sau khi xác định các khoản nợ và mức độ tài sản hiện còn của doanh nghiệp, thủ tục phá sản sẽ được thực hiện. Khối tài sản ít ỏi còn lại sẽ được dùng để chi trả cho các khoản nghĩa vụ lần lượt được xác định. Sẽ có những khoản nợ không được hoàn trả vì tài sản doanh nghiệp đã hết. Và khi đó chủ nợ cũng đành phải chấp nhận.

Khi đó thủ tục phá sản chính là cách để giải thoát trách nhiệm cho các doanh nhân khỏi các vướng mắc pháp lý, làm sạch bản thân để từ đó có thể có một khởi đầu mới.

Theo Luật phá sản năm 2014 đang có hiệu lực thi hành thì chế tài cuối cùng mà một chủ doanh nghiệp có thể phải chịu đó là bị cấm thành lập doanh nghiệp hoặc tham gia quản lý doanh nghiệp trong thời hạn 3 năm.

Nhưng chế tài đó cũng chỉ áp dụng cho những người đã có hành vi bất hợp tác chống đối trong quá trình xử lý thủ tục phá sản. Còn lại hầu như không có vấn đề gì đối với một chủ doanh nghiệp thực hiện thủ tục phá sản.

Ích lợi như thế mà lâu nay rất ít doanh nghiệp thực hiện cho xong thủ tục phá sản một doanh nghiệp.

Và điều đáng buồn là tình trạng này lại một lần nữa làm lộ ra vấn đề năng lực của ngành Tư pháp Việt Nam.

Bởi lẽ thủ tục phá sản là một quy trình tư pháp được thực hiện bởi Tòa án. Quyết định về phá sản doanh nghiệp có hiệu lực thực thi tương tự như bản án.

Song những thủ tục tư pháp nhiêu khê và năng lực thực thi yếu kém đang là nguyên nhân khiến cho rất ít doanh nghiệp thực hiện thủ tục phá sản, ít đến nỗi không cả có số liệu thống kê về phá sản.

Nay để gia tăng số lượng doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế, các ban ngành cần phải giải quyết cho thông suốt vấn đề doanh nghiệp phá sản.

Bài đã đăng trên BBC News Tiếng Việt tại đây: Google Search ‘Giải pháp nào cho mục tiêu 1 triệu doanh nghiệp?’

Bài viết Giải pháp nào cho mục tiêu 1 triệu doanh nghiệp? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Trong bối cảnh tăng trưởng phát triển chậm, ngân sách cạn kiệt, nợ công ngập trần thì kinh tế tư nhân được nhìn ra như là một động lực cho phát triển kinh tế.

Đây là một điểm tiến bộ về nhận thức khi trong quá khứ nhiều người chỉ coi trọng kinh tế nhà nước mà có thời còn xóa bỏ kinh tế tư nhân.

Nhưng để đạt mục tiêu phát triển kinh tế thì một nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân là chưa đủ, để phát triển nền kinh tế cần nhìn ra những động lực khác nữa. Và tôi với tư cách một luật sư còn nhìn ra một động lực khác cho nền kinh tế đó là vai trò của nền tư pháp.

Ít người nhìn ra

Theo dõi báo chí lâu nay thì thấy các giải pháp đưa ra nhằm phát triển kinh tế quay đi quay lại vẫn chỉ mấy vấn đề cũ, như cải cách thủ tục hành chính mời gọi đầu tư nước ngoài, tháo gỡ vướng mắc khó khăn cho doanh nghiệp, loại bỏ những rào cản danh mục điều kiện ngành nghề kinh doanh, tiến hành cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước… và mới đây là chính sách về kinh tế tư nhân.

Đó đều là những vấn đề mang tư duy nhận thức thuần tính kinh tế, còn thì chưa thấy ai chỉ ra vai trò tác dụng của nền tư pháp đối với nền kinh tế. Không thấy ai chỉ ra xem nền kinh tế phát triển lớn mạnh nhanh chậm thế nào, có nguyên nhân ảnh hưởng từ nền tư pháp ra sao.

Để hiểu rõ hơn thì xem xét vấn đề thế này.

Lâu nay người ta bàn nhiều đến các vấn đề như nợ xấu ngân hàng, dự án đắp chiếu, doanh nghiệp phá sản mà không nhìn ra bản chất trong đó là các hợp đồng kinh tế bị vi phạm.

Rõ ràng là trong các khoản nợ xấu ngân hàng, dự án đắp chiếu hay doanh nghiệp phá sản đã tồn tại các bản hợp đồng được ký kết giữa các bên, và bên nào đó đã vi phạm khiến dẫn đến đổ vỡ quan hệ hợp đồng.

Chưa cần bàn xem vì sao các bên vi phạm cam kết, nhưng rõ ràng bên bị vi phạm có quyền khởi kiện để giải quyết yêu cầu đền bù thiệt hại. Nếu việc này được thực hiện nhanh chóng khẩn trương nhờ một cơ chế tư pháp hiệu quả, thì vấn đề sẽ sớm được giải quyết, phạm vi hậu quả kinh tế đã được thu hẹp, không để bị tồn đọng thành các khối hậu quả lớn.

Vậy trên thực tế tồn tại các khoản nợ xấu lớn hoặc các dự án đình trệ nhiều năm, rõ ràng là bên bị thiệt hại đã không tìm nhờ đến tòa án để giải quyết để bảo vệ quyền lợi.

Nền tư pháp đã không được doanh nghiệp tín nhiệm. Hệ quả là các vi phạm hợp đồng bị để đó không được giải quyết, khiến cho các mối quyền lợi nghĩa vụ bị ùn ứ thành đống lớn.

Để khai thông dòng chảy về các quyền, nghĩa vụ và tài sản thì cần đến vai trò của nền tư pháp. Một nền tư pháp đủ tính năng hiệu quả sẽ giúp tạo ra sự rõ ràng minh bạch về các quyền, nghĩa vụ và tài sản, từ đó tạo chất lượng nguồn lực cho phát triển kinh tế.

Thiếu luật chi tiết

Một nguyên nhân khiến cho tòa án kém giải quyết các vấn đề kinh tế là do còn thiếu luật chi tiết về hợp đồng.

Nền kinh tế ở Việt Nam lâu nay được chăm lo phát triển qua mấy chục năm nhưng mới chỉ ở góc độ vĩ mô, phát triển theo chiều rộng. Đã đến lúc các ban ngành cần phát triển kinh tế theo chiều sâu, tạo ra sự bền vững cho kinh tế.

Việt Nam đã xây dựng luật về đầu tư, luật về thương mại, luật về doanh nghiệp, nhưng lại chưa có luật về hợp đồng. Trong khi hợp đồng là yếu tố pháp lý căn bản của mọi hoạt động đầu tư, thương mại hay doanh nghiệp.

Đó là một lỗ hổng và điều này rõ ràng ảnh hưởng đến khả năng thực thi các cam kết hợp đồng, cũng như ảnh hưởng đến khả năng giải quyết các tranh chấp, mà do vậy ảnh hưởng xấu đến nền kinh tế.

Đừng quên rằng phương Tây họ đã phát triển thương mại và hợp đồng từ hàng mấy trăm năm trước. Việc các nước phương Tây đô hộ các vùng đất châu Á như nước Anh quản lý Hồng Kong, Bồ Đào Nha quản lý Macao thực tế cũng bằng các bản khế ước hợp đồng.

Hợp đồng là yếu tố nền tảng căn bản cho các hoạt động của kinh tế, luật về hợp đồng là văn bản pháp lý quan trọng cho phát triển kinh tế, thiếu nó nền kinh tế kém đi chiều sâu bền vững. Mặc dù quy định về hợp đồng đã được thể hiện trong Bộ luật dân sự, nhưng tính quan trọng của nó đòi hỏi cần phải có hẳn một luật về hợp đồng.

Sự kém coi trọng vấn đề hợp đồng cũng tương tự như trong hệ thống pháp luật hình sự hiện nay mặc dù đã có luật về điều tra, luật về tội phạm hình sự, luật về tố tụng hình sự, nhưng lại không có luật về chứng cứ, trong khi vấn đề chứng cứ cũng lại là yếu tố căn bản của toàn bộ hệ thống pháp luật về hình sự.

Toàn bộ hoạt động điều tra đều chỉ xoay quanh vấn đề thu thập tìm kiếm chứng cứ, toàn bộ hoạt động truy tố và xét xử cũng chỉ xoay quanh vấn đề xem xét đánh giá chứng cứ.

Kém coi trọng và thiếu hẳn một luật về chứng cứ là nguyên nhân đã dẫn đến một loạt các vấn đề nổi cộm lâu nay như bức cung nhục hình và oan sai, mà chỉ cho tới gần đây vấn đề chứng cứ mới được bù đắp phần nào giúp củng cố chặt chẽ thêm khi bộ luật tố tụng hình sự đã bổ sung thêm quy định về quyền im lặng và buộc ghi âm ghi hình khi hỏi cung.

Dẫn ra như thế để so sánh thấy được việc thiếu những luật điều chỉnh các vấn đề căn bản quan trọng bộc lộ một lối quan điểm nhận thức trong xây dựng hệ thống thiếu chiều sâu nền tảng, chỉ ‘ăn xổi ở thì’ với những giải pháp trước mắt đáp ứng cho cái khát vọng tối thiểu thô sơ kiểu ‘no cơm ấm áo’.

Vai trò của tư pháp

Nền tư pháp rất quan trọng đối với nền kinh tế ở chỗ nó giải phóng và cung cấp các nguồn lực cho phát triển kinh tế.

Thực tế lâu nay luôn tồn đọng một khối lượng lớn tài sản bị gim giữ trong nền tư pháp do quá trình giải quyết các vụ tranh chấp kéo dài, tài sản chậm được phân định rõ ràng về chủ quyền sở hữu, chậm được đưa vào lưu thông để tạo ra hiệu quả kinh tế.

Không chỉ vậy, lâu nay còn tồn đọng một khối tài sản lớn có tranh chấp trong nhân dân nhưng không được các bên đưa ra giải quyết bởi tòa án vì người ta không tín nhiệm vào tòa án.

Những thủ tục tư pháp nhiêu khê, thời gian giải quyết quá dài, sự nhũng nhiễu, nạn tham nhũng khiến cho giải pháp tư pháp kém hấp dẫn, nó tệ đến mức người ta bỏ mặc khối tài sản có tranh chấp thay vì nhờ đến tư pháp. Từ đó gây hậu quả xấu cho nền kinh tế.

Tầng lớp doanh nhân với kỹ năng và khát vọng làm giàu cũng là một nguồn lực cho phát triển kinh tế. Nhưng nguồn lực này lâu nay kém chất lượng, lý do không phải là vấn đề trình độ tri thức, mà bởi vì họ bị bủa vây vướng mắc trói buộc bởi các tranh chấp về tài sản và quyền lợi không được giải quyết, khiến cho khả năng hành động của họ giảm đi, làm kém đóng góp cho nền kinh tế.

Nền tư pháp yếu kém còn khuyến khích vi phạm hợp đồng, vì kẻ vi phạm hiểu rằng bên kia sẽ tốn kém khi theo đòi quyền lợi công bằng.

Đó là những tác hại tiềm ẩn ảnh hưởng xấu đến nền kinh tế mà lâu ai ít ai nhận ra, muốn nhìn ra được thì phải có tư duy tư pháp mới nhìn ra được, thay vì chỉ nhìn vấn đề thuần theo tính kinh tế.

Bài đã đăng trên BBC Tiếng Việt tại đây: Google Search: ‘Nền tư pháp là nút thắt cản trở kinh tế’

Bài viết Nền tư pháp là nút thắt cản trở kinh tế? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Đây là chính sách cải tạo nông nghiệp theo đường hướng xây dựng kinh tế tập thể xã hội chủ nghĩa.

Đến năm 1988 Bộ chính trị Trung ương đảng cộng sản đã ban hành một nghị quyết số 10 về đổi mới quản lý kinh tế trong nông nghiệp, về sau thường được gọi là chính sách khoán 10. Trong đó có ý chính là khôi phục lại kinh tế hộ gia đình, giao khoán sản phẩm nông nghiệp cho hộ nông dân.

Theo đó nhà nước sẽ giao lại đất canh tác cho các hộ và sẽ nhận lại một phần thành quả lao động, phần còn lại các hộ gia đình được sử dụng và bán đổi ra thị trường.

Đến năm 1993 khi đã thấy được hiệu quả canh tác của hộ gia đình, nhà nước đã tiến hành chia toàn bộ ruộng của các hợp tác xã nông nghiệp cho người dân theo đầu nhân khẩu, ở các tỉnh thuộc đồng bằng sông Hồng, bình quân mỗi đầu người được chia từ 1,5 sào đến 2 sào, mỗi sào Bắc Bộ 360 mét vuông.

Các hợp tác xã tuy vẫn còn nhưng không còn kiểu làm chung và chia sản phẩm như trước nữa, hợp tác xã nông nghiệp chuyển sang vai trò cung ứng các vật tư nông nghiệp cho nông dân và bao tiêu sản phẩm.

Thời hạn giao đất nông nghiệp theo Nghị định 64 năm 1993 của Chính phủ chỉ có thời hạn là 20 năm, đến năm 2013 là hết thời hạn, đúng ra người dân phải giao trả lại ruộng cho nhà nước. Nhưng sau khi cân nhắc tính toán, thấy việc thu về để rồi phân chia lại sẽ gây xáo trộn mất ổn định lớn, cho nên Nhà nước quyết định giữ nguyên hiện trạng sử dụng đất và kéo dài thời gian sử dụng cho người dân lên 50 năm. Luật đất đai năm 2013 đã ấn định chính sách này cho cả nước.

Quá trình chia ruộng trước đây, để đảm bảo công bằng cho nên mỗi gia đình được phân chia một khoảnh nhỏ tại mỗi xứ đồng khác nhau theo từng đơn vị thôn xóm, dẫn đến manh mún, nhỏ lẻ không thuận lợi cho việc canh tác.

Từ dăm bảy năm trở lại đây nhiều nơi trên cả nước đã tiến hành dồn điền đổi thửa, dồn ô đổi ruộng, để tập trung ruộng đất mỗi hộ gia đình thành một khoảnh lớn, tạo cơ cấu đồng đất thuận lợi cho việc canh tác.

Bất cập hiện nay

Chính sách đất đai trong nông nghiệp đã trải qua nhiều biến chuyển, phản ánh sự thay đổi nhận thức qua các thời kỳ. Nhiều việc làm ban đầu bị cho là sai nhưng sau hóa ra lại đúng, quy định chính sách bất cập được sửa đổi, và bây giờ nhìn lại mới thấy các chính sách trước đây thật là không phù hợp.

Đó là một tiền đề tốt để suy xét rằng, vậy liệu các các quy định chính sách hiện nay thì sao? Liệu đã đúng đắn hợp lý chưa, hay là vẫn còn tồn tại những quy định phi lý sai trái mà tương lai khi nhìn lại thì sẽ thấy quy định hiện tại đầy phi lý mâu thuẫn?

Tôi cho rằng thực tế đang tồn tại một quy định chính sách quản lý đất đai sai trái, trói buộc sức sản xuất của nông dân, đang âm ỉ đốt lên những ngọn lửa bất đồng phản kháng ở nông thôn. Tôi xin chỉ ra như sau.

Sau hơn 30 năm đất nước đổi mới kinh tế (tính từ năm 1986), đời sống nông thôn đã có những bước cải thiện. Có thể hình dung là người dân đã tích lũy được một số vốn liếng mà theo đó họ sẽ có xu hướng thay đổi cái cơ cấu trồng cấy manh mún kém hiệu quả năng suất xưa nay.

Nhờ những tiến bộ kinh tế nên các trang thiết bị máy móc cơ khí hóa nông nghiệp như máy bơm, máy cày, máy bừa, máy gặt, hệ thống đường điện đã phổ biến khắp nơi.

Các loại máy móc cơ giới, xây dựng như công nông, xe tải nhỏ, máy xúc, máy ủi, máy cắt, máy khoan cũng được phổ biến tạo ra khả năng mới cho người dân, và họ sẽ áp dụng cái khả năng mới đó vào trong canh tác nông nghiệp.

Kinh tế thị trường cũng giúp tạo ra thị trường tiêu thụ cho các mặt hàng nông sản, lúa gạo không còn là cây lương thực tạo ra giá trị kinh tế chủ đạo nữa, nhiều nơi trồng hoa màu, rau củ các loại hoặc cây ăn quả, chăn nuôi thả các loại gia cầm, gia súc, cá tôm lại cho hiệu quả kinh tế tính theo diện tích cao hơn cấy lúa.

Những điều đó phát triển như một sự tất yếu khách quan. Tất nhiên cũng không phải mọi vùng nông thôn với hàng chục triệu nông dân đều có được môi trường tích tụ các yếu tố tương thích đồng thời nảy sinh như trên.

Nhưng có lẽ là hàng trăm nghìn hộ gia đình đâu đó trên cả nước đã ở vào cái bối cảnh trạng thái của sự chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi trong nông nghiệp.

Cấm chuyển đổi mục đích sử dụng đất

Sự phát triển theo chiều hướng tất yếu mở ra cơ hội khả năng mới cho hàng trăm nghìn hộ gia đình, nhưng họ đang vấp phải một chướng ngại lớn, đó là người dân không được tự ý chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp.

Việc chuyển mục đích từ trồng lúa sang trồng cây ăn quả, hay chuyển đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp xây chuồng trại chăn nuôi và làm nhà đều phải xin phép. Nhưng sự cho phép lại phụ thuộc vào các vấn đề quy hoạch quan liêu, thiếu hợp lý khoa học nên đang là một rào cản, khiến người dân khó thể làm đúng pháp luật mà đạt được mục đích của mình.

Do những thôi thúc kinh tế nên người dân nhiều nơi đã vượt rào, tự gỡ mình thoát ra khỏi những trói buộc pháp luật bất cập, họ đã trồng cây ăn quả trên đất lúa và làm chuồng trại chăn nuôi, làm nhà ở trên đất nông nghiệp.

Họ đã vượt rào giống như sự vượt rào đã xảy ra trước đây trong công cuộc chuyển đổi mô hình canh tác theo hợp tác xã kém năng suất chuyển sang mô hình kinh tế hộ gia đình, làm tiền đề cho chính sách khoán 10.

Giống như trước đây, nhận thức của cơ quan quản lý trong trường hợp này đã không theo kịp với sự biến chuyển từ thực tiễn đời sống. Chính quyền nhiều nơi lên kế hoạch xử lý vì cho rằng người dân chuyển mục đích sử dụng đất trái phép. Sự mẫn cán của các địa phương trong trường hợp này lại mang đến hệ quả xấu, tạo ra tình thế chống đối, gây xáo trộn đổ vỡ sự bình yên ở nông thôn.

Những nhận thức quan liêu cứng nhắc và sự lười biếng trong quản lý đất đai, khiến cho người ta không nhận ra cái lẽ tất yếu rằng, đất thuộc quyền sử dụng của các hộ dân, bắt họ phải sử dụng vào mục đích mà họ không muốn thì hiệu quả sẽ ra sao?

Việc cưỡng chế với ý muốn khôi phục lại hiện trạng như trước kia, nhưng thực tế cũng chỉ làm được cái việc có tính chất phá phách là phá dỡ mà chẳng làm được gì hơn. Vậy thì thực chất nhà nước đem lại lợi ích gì trong hoạt động công vụ này?

Việc xử lý xây dựng trái phép thường được cho là để giữ nghiêm kỷ cương, giữ nghiêm pháp luật. Nhưng thử hỏi rằng vì sao mà người dân xây dựng, có phải họ rỗi rãi làm điều xằng bậy đâu.

Người dân tích cóp bao năm mới có được chút tiền làm cái nhà, xây được cái chuồng chăn nuôi. Để tiến tới quyết định làm việc này họ đã bao đêm trằn trọc suy nghĩ tính toán. Người dân đâu có xằng bậy làm càn?

Để đảm bảo sự nghiêm minh của pháp luật mà dân phải sống trong khốn khó nghèo nàn thì pháp luật có ý nghĩa gì? Chính người dân họ biết sử dụng đất vào việc gì để mảnh đất có giá trị nhất với họ, gia tăng giá trị cho họ cũng là gia tăng giá trị cho xã hội. Đất của mỗi gia đình, họ tự biết cách trân trọng để tạo ra hiệu quả kinh tế, không bao giờ có việc người dân vô trách nhiệm đối với tài sản của chính mình.

Cho nên cái quan điểm “kiên quyết phá bỏ những công trình xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp” ở nhiều địa phương là hệ quả của nhận thức ấu trĩ, lầm lạc, phản ánh tư duy dễ dãi giản đơn, cẩu thả trong quản lý đất đai, coi thường tính phức tạp của thực tiễn, vô trách nhiệm trước sự phát triển mà thôi.

Việc ngăn cấm người dân chuyển đổi mục đích sử đụng đất đang là bất cập lớn nhất trong chính sách quản lý đất đai hiện nay, và đây đang là rào cản lớn trói buộc kìm hãm sức sản xuất trong nông nghiệp.

Bài đã đăng trên BBC Tiếng Việt tại đây: Google search: ‘Điều gì đang diễn ra ở nông thôn Việt Nam?’

Bài viết Điều gì đang diễn ra ở nông thôn Việt Nam? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Thông tin mới đây cho biết phía chủ đầu tư có đề xuất hiến tặng cho nhà nước phần không gian xây dựng vượt quá so với giấy phép, thay vì phải phá bỏ đi mà chi phí phá dỡ lên đến hàng chục tỷ đồng.

Trả lời báo chí bên hành lang Quốc hội ngày hôm qua 23.11, người được giao phụ trách Đảng bộ thành phố Hà Nội, ông Phạm Quang Nghị, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội Hà Nội đã cho biết (theo bài trên báo Tiền phong) rằng không chấp nhận đề xuất hiến phần xây dựng vi phạm cho nhà nước.

Tòa án ở đâu?

Trong sự việc này, thiệt hại nhãn tiền cho phía chủ đầu tư, thực ra cũng là tổn hại cho kinh tế xã hội, đó là tốn kém không biết bao nhiêu tiền của trong việc xây dựng phần vượt quá để rồi phải đập bỏ đi.

Đây là ví dụ cho thấy tổn hại của hệ quả luật pháp không nghiêm đối với nền kinh tế là không hề nhỏ.

Qua để ý theo dõi thì thấy mặc dù có rất nhiều tin bài về vụ tòa nhà 8B Lê Trực nhưng không hề có tin bài nào nhắc đến Tòa án như là thiết chế có khả năng giải quyết vụ việc đem lại công bằng cho chủ đầu tư.

Đây thực sự là điều đáng phải quan tâm suy nghĩ.

Vì tòa án vốn dĩ là thiết chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người dân và doanh nghiệp, vậy tại sao trong vụ việc này, với phần tài sản bị ảnh hưởng nghiêm trọng, chủ đầu tư không tìm đến tòa án để được bênh vực bảo vệ?

Phải chăng người ta đã hoàn toàn không hy vọng gì ở khả năng của tòa án? Hoặc cũng có thể hành vi sai phạm đã quá rõ ràng, cho nên chủ đầu tư đã hoàn toàn cam chịu chấp nhận mà không khiếu nại hay khởi kiện đến tòa án.

Nếu điều này là đúng thì tại sao ngay từ ban đầu chủ đầu tư lại chủ quan vi phạm pháp luật ngang nhiên như vậy?

Và lâu nay cỗ máy tư pháp đã vận hành như thế nào mà góp phần tạo nên sự mất nhận thức vào pháp luật nghiêm minh như thế?

Tư pháp yếu cản trở kinh tế

Lâu nay để tìm cách thúc đẩy phát triển nền kinh tế nhiều người chỉ nghĩ đến các khoản tiền vốn đầu tư, như đầu tư ODA, đầu tư FDI hay các khoản vốn vay trái phiếu Chính phủ, vay Ngân hàng quốc tế để thực hiện các dự án đầu tư trong nước.

Đã có sự ít quan tâm hơn trong việc tìm kiếm thúc đẩy phát triển kinh tế bằng cách khơi dậy sức dân, khai phá tiềm lực trong nhân dân, kêu gọi người dân mạnh dạn đầu tư sản xuất kinh doanh. Hoặc là cũng có chủ trương muốn vậy nhưng không biết làm cách nào để thúc người dân bỏ tiền ra đầu tư kinh doanh thay vì cất giữ trong nhà.

Một điều quan trọng cần được hiểu là trong thời đại ngày nay nguy cơ xâm hại tới tài sản của người dân và doanh nghiệp không phải là từ giặc giã chiến tranh, mà nguy cơ đến từ sự vi phạm cam kết của chính những bạn hàng đối tác.

Do vậy để người dân và doanh nghiệp yên tâm làm ăn, cần phải minh chứng cho họ thấy được là quyền lợi hợp pháp và tài sản của họ sẽ được bảo vệ nhanh chóng hiệu quả, và điều này chính là muốn nói đến vai trò trách nhiệm của nền tư pháp.

Nền tư pháp phải đủ mạnh, đủ hiệu quả để đảm bảo tài sản của các bên được bênh vực bảo vệ thay vì bị giải quyết dây dưa kéo dài hoặc bỏ mặc.

Trong nền tư pháp thì Tòa án là thiết chế trung tâm, Tòa án cần trở thành nơi mà mọi người tìm đến để cậy nhờ bảo vệ, thay vì là thứ người ta ngao ngán chẳng thèm nghĩ đến. Một khi tòa án không chứng minh được khả năng đảm bảo công bằng nó sẽ triệt tiêu đi động lực cố gắng trong mỗi người.

Khi đó tiền vàng sẽ nằm im trong két sắt gia đình thay vì được đưa vào lưu thông, theo đó nguồn vốn đầu tư của xã hội sẽ bị vơi cạn. Mà tiền trong dân thì nhiều ít không biết thế nào nhưng có lẽ cũng không ít hơn bao nhiêu so với các khoản vay quốc tế.

Cho nên để tìm đường hướng phát triển kinh tế, thay vì chỉ chú tâm kiếm tìm các khoản vốn đầu tư nước ngoài, thì hãy quan tâm cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh trong nước, để khơi dậy và khai phá tiềm lực trong nhân dân. Môi trường đầu tư kinh doanh ở đây không chỉ gói gọn trong phạm vi các quy định thủ tục hành chính đầu tư kinh doanh như lâu nay vẫn được nhắc đến, mà nó còn đòi hỏi ở cả môi trường tư pháp hiệu quả nghiêm minh.

Tư pháp tốt thúc đẩy kinh doanh

Nền tư pháp hiện tại còn nhiều yếu kém và chưa được coi trọng, một trong những nguyên nhân là nhiều người còn chưa nhìn ra vai trò tác dụng của nó trong việc khuyết khích thúc đẩy hay là kìm hãm phát triển nền kinh tế.

Sau mấy chục năm hội nhập kinh tế, nhiều người đã thống nhất nhận thức rằng một nền kinh tế thị trường phải đi đôi với một hệ thống pháp luật minh bạch rõ ràng (đây là điều mà các chuyên gia tư vấn quốc tế vẫn thường nói đến). Và thực tế là ở Việt Nam lâu nay người ta cũng đã quan tâm đến khâu làm luật của Chính phủ và Quốc hội nhằm cải thiện các vấn đề pháp luật đầu tư kinh doanh.

Song nhiều người vẫn chưa nhận ra một nền kinh tế thị trường phải song hành với một nền tư pháp đủ tính năng hiệu quả.

Vì dù cho các quy định thủ tục hành chính liên quan đến đầu tư kinh doanh đã rõ ràng minh bạch, nhưng người ta vẫn chưa yên tâm bỏ tiền ra nếu vẫn còn những lo ngại rằng những tranh chấp vướng mắc trong quá trình làm ăn sẽ không được xử lý nhanh chóng chính xác.

Tức là lâu nay nhiều người mới chỉ chú trọng các vấn đề đầu vào như các vấn đề tìm kiếm nguồn vốn đầu tư, khai thông vướng mắc cho thành lập doanh nghiệp, trong khi lại chưa coi trọng các vấn đề về sau.

Ví như thủ tục thành lập doanh nghiệp đã được cải thiện nhanh gọn mau chóng, trong khi thủ tục phá sản doanh nghiệp thì vẫn nhiêu khê phức tạp rối rắm (và trở thành điểm tắc nghẽn).

Hoặc sau khi doanh nghiệp đã bỏ vốn đầu tư rồi thì lại không lo giúp đỡ xử lý giải quyết các tranh chấp vướng mắc trong quá trình kinh doanh (bằng việc để tồn tại một nền tư pháp còn thiếu tính năng hiệu quả).

Quyền và nghĩa vụ pháp lý

Điều này tạo ra sự mắc nghẽn của dòng chảy các quyền và nghĩa vụ pháp lý, mà khơi thông nó chính là vai trò tác dụng của nền tư pháp.

Nhiều người không nhận ra sự tồn tại và tính quan trọng của sự lưu thông dòng chảy các quyền và nghĩa vụ pháp lý.

Tôi cho rằng sự lưu thông của dòng chảy các quyền và nghĩa vụ pháp lý quan trọng chẳng kém gì sự lưu thông dòng chảy tài chính tiền tệ trong môi trường kinh tế.

Một khi dòng chảy các quyền và nghĩa vụ pháp lý bị tắc nghẽn do khâu tư pháp yếu kém, nó sẽ cản trở sự minh bạch rõ ràng về tài sản và quyền lợi, cản trở tính năng hữu dụng của các nguồn lực dành cho phát triển kinh tế.

Tư pháp yếu kém cũng biểu hiện ở chỗ thời gian giải quyết các vụ án thường bị kéo dài. Và khi phán quyết đã có rồi thì khâu thi hành án cũng tồn tại những nhiêu khê khiến nó trở thành điểm nghẽn trong việc phân định tài sản, khiến cho tài sản chậm được phân định rõ ràng về chủ quyền sở hữu, từ đó chậm được đưa vào lưu thông để tạo ra hiệu quả kinh tế (xem lại bài Tòa án Việt Nam gây tác hại cho nền kinh tế).

Cho nên một nền kinh tế thị trường đòi hỏi một nền tư pháp mạnh.

Khi nền tư pháp yếu, không chứng tỏ được luật pháp nghiêm minh, sẽ tạo ra môi trường pháp lý mơ hồ khiến người dân và doanh nghiệp nhận thức phán đoán sai về các tín hiệu, dẫn đến các suy tính quyết định sai lầm, ví như vụ việc sai phạm diễn ra ở công trình đầu tư số 8B phố Lê Trực nêu trên.

Để tránh những thiệt hại cho nền kinh tế cần thúc đẩy nâng cao tính năng hiệu quả của nền tư pháp, để tư pháp trở thành điểm đột phá cho phát triển kinh tế, thay vì là điểm tắc nghẽn gây cản trở cho sự phát triển kinh tế như hiện nay.

Bài đã đăng trên BBC Tiếng Việt tại đây: Google search: ‘Tòa án Việt Nam làm tốt sẽ thúc đẩy kinh tế’

Bài viết Tòa án Việt Nam làm tốt sẽ thúc đẩy kinh tế đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Tòa án Nhân dân Tối cao là cơ quan chủ trì soạn thảo Bộ luật Tố tụng Dân sự sửa đổi, việc lắng nghe ý kiến góp ý của cộng đồng doanh nghiệp chứng tỏ sự cầu thị tiến bộ.

Có chịu tiếp thu?

Bộ luật Tố tụng Dân sự là văn bản pháp lý quan trọng có ảnh hưởng sâu rộng, nếu các vấn đề được sửa đổi mà trúng và đúng thì sẽ tạo hiệu quả chuyển biến tích cực lớn.

Tuy vậy có lý do để nghi ngờ chất lượng của hoạt động sửa đổi luật, vì lẽ Bộ luật Tố tụng Dân sự mới được sửa đổi năm 2011 có hiệu lực từ ngày 1/1/2012 tới nay mới chỉ ba năm, tình hình thực tiễn đời sống chưa thay đổi nhiều mà đã lại sửa đổi.

Xung quanh việc sửa đổi này liệu có xảy ra tình trạng từ chối tiếp thu những ý kiến góp ý xác đáng không?

Điều này liên quan đến tính hợp lý trong quy trình công tác tổ chức sửa đổi luật.

Có hợp lý không khi cơ quan chịu ảnh hưởng chính từ những thay đổi của luật lại là cơ quan chủ trì việc soạn thảo? Liệu có việc từ chối tiếp thu những đề xuất sửa đổi tiến bộ để giữ quyền lợi ích kỷ cho ngành mình không?

Ví như Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao là cơ quan chủ trì soạn thảo Bộ luật Tố tụng Hình sự sửa đổi, cơ quan này đã từ chối tiếp thu đề xuất quy định bố trí chỗ ngồi ngang hàng giữa kiểm sát viên buộc tội và luật sư gỡ tội.

Đấy là ví dụ để công luận thấy được tính công tâm vô tư của các cơ quan chủ trì soạn thảo sửa đổi các văn bản pháp luật có liên quan đến ngành lĩnh vực của mình: có thể xảy ra tình trạng từ chối tiếp thu những ý kiến xác đáng.

Đặc biệt trong trường hợp này cơ quan chủ trì soạn thảo lại là các cơ quan tư pháp mà sự công tâm khách quan là thuộc tính nghề nghiệp quan trọng. Nếu thiếu công tâm khách quan thì công luận sẽ nhìn vào đánh giá như thế nào?

Thời gian tố tụng quá dài

Một thực trạng xấu đối với tố tụng dân sự lâu nay là thời gian giải quyết các vụ án bị kéo dài. Hầu hết các vụ án thường bị mất thời gian để giải quyết lâu hơn cần thiết.

Thực tế hành nghề thì thấy hầu như vụ án dân sự nào cũng có thể được giải quyết nhanh hơn so với thực tế đã diễn ra.

Bản thân tôi lâu nay khi đến liên hệ với cán bộ tòa án làm việc thì không hề thấy tình trạng tất bật bận rộn.

Thực tế lâu nay các vụ án bị kéo dài thời gian giải quyết khiến người dân và doanh nghiệp mất nhiều thời gian công sức, một trong những nguyên nhân của vấn đề là mức lương của cán bộ tòa án hiện còn thấp.

Muốn nâng cao tinh thần trách nhiệm cho cán bộ tòa án thì cần nâng cao mức lương cho họ.

Bởi một khi còn phải vướng bận lo toan cho các chi tiêu đời sống gia đình, họ sẽ không thể vô tư, thay vào đó họ cài gắn lợi ích của mình vào việc giải quyết các vụ án.

Ngân sách nhà nước cần cân đối các khoản chi, dành một mức cao hơn cho ngành tư pháp.

Bằng cách rút bớt khoản chi cho các hội đoàn hoạt động không rõ tính thiết thực, hoặc dừng việc chi tiêu đầu tư cho các dự án công trình chưa thực sự cấp thiết.

Cần rút ngắn thời gian tố tụng

Báo điện tử Đảng cộng sản Việt Nam có bài ‘Cần thiết quy định thủ tục rút gọn trong giải quyết các vụ án dân sự’, theo đó một vấn đề mới được ngành tòa án đưa ra là thủ tục rút gọn trong việc giải quyết các vụ án dân sự có giá trị tài sản tranh chấp dưới 100 triệu đồng.

Như thế xem ra ngành tòa án cũng đã nhận thức được tệ trạng giải quyết án kéo dài và đã chịu sức ép phê phán bất bình cho nên đã đưa ra chế định về thủ tục rút gọn.

Nhưng cũng theo bài báo trên thì đại diện một số ngân hàng đã có ý kiến phản đối. Họ cho rằng chỉ áp dụng thủ tục rút gọn đối với mức tài sản tranh chấp 100 triệu đồng thì số tiền thu về không xứng đáng với thời gian và công sức bỏ ra để theo đuổi vụ kiện.

Lâu nay các doanh nghiệp và ngân hàng chịu rất nhiều thiệt hại từ tệ trạng giải quyết án kéo dài và họ muốn rút ngắn thời gian giải quyết các vụ án xuống áp dụng đối với mọi vụ án mà không giới hạn về giá trị tài sản tranh chấp.

Tuy vậy việc rút ngắn thời gian tố tụng hẳn sẽ tạo ra áp lực không mong muốn đối với ngành tòa án.

Tại sao lại rút ngắn để phải chịu áp lực thay vì thong dong như lâu nay?

Cho nên vấn đề tuy chính đáng đấy, khả năng có thể đáp ứng đấy, nhưng chưa chắc ý kiến góp ý đã được ngành Tòa án chủ trì soạn thảo tiếp thu.

Tài sản lưu thông mới tạo ra giá trị

Việc kéo dài thời gian giải quyết các vụ án dân sự dẫn đến những thiệt hại lớn cho nền kinh tế mà lâu nay chưa được nhận ra và tính toán thống kê.

Một cuốn sách đã lưu hành rộng trên thế giới và đã được dịch xuất bản ở Việt Nam có tiêu đề ‘Sự bí ẩn của tư bản’, tiêu đề phụ là Vì sao chủ nghĩa tư bản thành công ở Phương Tây và thất bại ở mọi nơi khác?

Tác giả cuốn sách đã nhận định rằng: Sự thành công của các nền kinh tế tư bản Phương Tây là do khả năng xác lập rõ ràng minh bạch chứng từ về tài sản rồi đưa vào lưu thông.

Tài sản khi không được lưu thông sẽ không tạo ra giá trị, khiến cho nền kinh tế không thể phát triển.

Mà tài sản chỉ có thể được đưa vào lưu thông khi nó được chứng từ hóa, tức là có thông số dữ liệu biểu đạt, ví như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy chứng nhận sở hữu nhà, xe ô tô, hoặc cổ phiếu.

Khi tài sản được biểu đạt qua những chứng từ đó sẽ giúp nó có hồ sơ như hồ sơ cá nhân, có thể đưa vào cầm cố thế chấp hoặc chuyển nhượng. Tạo ra sự lưu thông rộng khắp của tài sản.

Muốn được như vậy thì tài sản cần được xác lập rõ ràng về chủ quyền sở hữu, xem ai sở hữu tài sản gì. Khi tài sản chậm được xác lập rõ ràng về chủ quyền sở hữu thì đương nhiên sẽ bị hạn chế ở khâu lưu thông.

Từ luận điểm trên đối chiếu với thực tế Việt Nam thì thấy:

Ở Việt Nam lâu nay luôn tồn tại một khối lượng rất lớn tài sản chậm được phân định rõ ràng về chủ quyền sở hữu và do đó chậm được đưa vào lưu thông vì lý do nó còn nằm trong giai đoạn tố tụng dân sự giải quyết tranh chấp ở tòa án.

Rất nhiều tài sản được cầm cố, thế chấp hoặc tiền vay lẫn nhau, vay ngân hàng, hoặc các khối tài sản tranh chấp giữa những người dân và doanh nghiệp, đã rất chậm trễ trong việc phân định rõ ràng chủ quyền sở hữu.

Lý do như trên đã chỉ ra đó là thời gian giải quyết một vụ án dân sự thường bị kéo dài. Nhiều dự án sản xuất kinh doanh bị ngưng trệ vì phải đợi tòa án phân định về chủ quyền sở hữu tài sản.

Sự chậm trễ ở khâu tòa án là chướng ngại lớn cho việc bạch hóa về chủ quyền sở hữu, khiến tài sản chậm được đưa vào lưu thông.

Và tài sản không được lưu thông thì không tạo ra giá trị, ảnh hưởng xấu đến nền kinh tế.

Đây là vấn đề nghiêm trọng đối với nền kinh tế mà lâu nay đã không được nhận ra và tính toán thống kê thiệt hại.

Bài đã đăng trên BBC Tiếng Việt tại đây: Google search: ‘Tòa án VN gây tác hại cho nền kinh tế’

Bài viết Tòa án VN gây tác hại cho nền kinh tế? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Ngoài việc đưa tin có tính thời sự, bài báo cung cấp một thông tin pháp lý đáng chú ý, đó là ở Hàn Quốc tòa án có quyền bác đề nghị bắt giữ của cơ quan công tố.

Theo bài báo thì tòa án bác bỏ việc bắt là Tòa án quận trung tâm Seoul, quyết định được đưa ra với lý do việc bắt giữ để phục vụ điều tra là không cần thiết.

Một tin khác cũng từ Hàn Quốc liên quan đến việc bắt giữ cựu Phó Chủ tịch hãng hàng không Korean Air, con gái của ông chủ tập đoàn hàng không Korean, bị cáo buộc vi phạm an toàn hàng không khi cô này mắng nhiếc một nữ tiếp viên trên máy bay.

Theo bài ‘Hàn Quốc phát lệnh bắt giữ cựu Phó Chủ tịch Korean Air’ trên báo điện tử Hà Nội mới thì lệnh bắt giữ cũng do tòa án ban hành.

Đây là những sự kiện diễn ra trong đời sống thực, cho thấy tòa án Hàn Quốc nắm giữ đầy đủ thẩm quyền định đoạt việc bắt hay không bắt. Tìm hiểu thêm thì thấy đây là kết quả thực thi quy định từ Hiến pháp nước này.

Liên quan đến việc bắt giữ Hiến pháp Hàn Quốc quy định: Trong trường hợp bắt, giam giữ, tịch thu tài sản hoặc khám xét thì cần phải có lệnh của thẩm phán thông qua các thủ tục luật định và trên cơ sở phải có yêu cầu của một công tố viên, trừ trường hợp một nghi phạm hình sự bị bắt quả tang.

Theo quy định này thì không chỉ việc bắt mà cả việc khám xét hay tịch thu tài sản đều phải có quyết định của tòa án, ngoài ra không cơ quan nào khác có quyền.

Nhật Bản thì sao?

Tương tự như Hàn Quốc, chỉ khác nhau về cách hành văn, Hiến pháp nước Nhật quy định: ‘Không ai bị bắt bớ mà không có sự cho phép của tòa án trong đó chỉ rõ hành vi phạm tội trừ trường hợp đương sự bị bắt quả tang’.

Và ‘Nếu không có sự cho phép của toà án trình bày lí do, thông báo về chỗ khám xét, đồ vật bị tịch thu thì mọi thư từ, đồ vật, nhà ở đều được pháp luật bảo vệ. Mọi lệnh khám xét, tịch thu đều phải có sự cho phép của Thẩm phán’.

Hiến pháp Nhật Bản giống với Hàn Quốc đều quy định tập trung trong tay tòa án thẩm quyền quyết định các việc bắt giữ, khám xét hay thu giữ đồ vật. Cần lưu ý, đây đều là những hoạt động điều tra quan trọng có nguy cơ xâm hại tới quyền công dân.

Trong khi đó ở Việt Nam lại quy định khác.

Hiến pháp Việt Nam năm 2013 quy định: Không ai bị bắt nếu không có quyết định của Tòa án nhân dân, quyết định hoặc phê chuẩn của Viện kiểm sát nhân dân, trừ trường hợp phạm tội quả tang.

Quy định như vậy cho phép ngoài tòa án thì cơ quan điều tra hay viện kiểm sát đều có quyền bắt giữ (trường hợp cơ quan điều tra bắt sau đó phải có phê chuẩn của viện kiểm sát).

Cũng theo quy định này tòa án không có quyền can thiệp hay ngăn cản quyết định của hai cơ quan kia.

Về việc khám xét hay thu giữ đồ vật, Bộ luật tố tụng hình sự quy định cả ba cơ quan đều có quyền quyết định và tòa án cũng không có quyền can thiệp hay bác bỏ.

Như thế có thể thấy tòa án ở Việt Nam hoàn toàn kém quyền so với tòa án Hàn Quốc hoặc Nhật Bản. Ở hai nước kia thiết chế tòa án nắm thẩm quyền lớn chi phối và trở thành trung tâm của các hoạt động tư pháp.

Bảo vệ quyền con người

Ở Nhật Bản và Hàn Quốc tòa án được tập trung nhiều quyền, còn ở Việt Nam tòa án lại bị chia quyền với cơ quan khác, vậy cách quy định nào hợp lý và bảo vệ quyền con người tốt hơn?

Chúng ra hiểu rằng việc bắt giữ, khám xét hay thu giữ đồ vật đều là những hoạt động xâm hại tới quyền con người, trong khi quyền con người lại chính là mục đích quan trọng được bảo vệ bởi các định chế tư pháp.

Hiến pháp năm 2013 đã quy định: Mọi người đều có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư và bí mật cá nhân, quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở.

Quy định là vậy nhưng trong quá trình điều tra xử lý tội phạm lại phát sinh nhu cầu đòi hỏi buộc phải hạn chế một số quyền công dân của một đối tượng nhất định nhằm đảm bảo ngăn ngừa nguy hại.

Ở các nước với tinh thần đề cao quyền con người, họ đòi hỏi việc hạn chế quyền công dân phải thật sự vì những lý do xác đáng. Họ nhận định rằng chỉ có tòa án được thiết lập và định nghĩa gắn liền với thuộc tính vô tư khách quan mới đủ tư cách để phán xét điều gì là xác đáng hay cần thiết.

Các cơ quan khác như điều tra hay công tố thì chức năng, trách nhiệm của họ là phát hiện xử lý tội phạm nên những yếu tố vô tư công tâm không đủ đầy như tòa án.

Từ nhận thức như vậy cho nên người ta mới dành cho tòa án quyền quyết định những việc như bắt giữ, khám xét hay thu giữ đồ vật, bằng cách đó nhằm đảm bảo môi trường pháp lý an toàn nhất cho các quyền con người.

Trong khi đó ở Việt Nam luật quy định nhiều cơ quan đều được ra lệnh, bản chất là mở rộng phạm vi chủ thể có khả năng tước bỏ quyền con người, điều này thể hiện nhận thức coi trọng việc trấn áp xử lý tội phạm mà xem nhẹ quyền con người.

Tiếp thu những nguyên lý

Từ lâu nay tòa án yếu kém không đáp ứng được kỳ vọng của người dân, thẩm quyền của tòa án không đủ mạnh để có thể bảo trợ các quyền con người.

Trước thực trạng như vậy nhiều người đã nhận ra nhu cầu phải cải cách, song hễ đưa ra một đề xuất nào mới thì hay gặp ý kiến bác bỏ với lý do rằng mô hình hệ thống tư pháp ở ta khác với các nước nên không quy định thế.

Nhiều người do thiếu chiều sâu nhận thức nên hay lấy lý do có sự khác biệt về mô hình hệ thống nên khước từ tiếp nhận đổi mới, tạo chướng ngại cho cải cách.

Nếu cầu thị tiến bộ và thực tâm khát vọng xây dựng một nền tư pháp vận hành đảm bảo công lý thì thay vì bác bỏ mô hình này nọ hãy học hỏi từ các nước những nguyên lý nền tảng.

Những nguyên lý nào đã giúp các nước xây dựng lên các thiết chế với những mối tương quan quyền hạn trách nhiệm như vậy?

Chúng ta có giống họ ở những nguyên lý mong muốn đó không, nếu có thì để đạt hiệu quả chúng ta cũng phải học họ cách thức thiết lập quy trình thủ tục.

Vì khi con người giống nhau ở những mong muốn, như ngăn ngừa việc làm sai hay khích lệ điều làm đúng, thì cách thức tác động điều chỉnh cũng phải như nhau.

Để rõ hơn hãy lấy ví dụ về quyền im lặng.

Xuất phát từ nguyên lý rằng tính mạng, sức khỏe, danh dự con người được bảo đảm (cái này ta và họ giống nhau), cho nên trong tố tụng hình sự phải nghiêm cấm mọi hình thức truy bức, nhục hình.

Sau khi nghiên cứu kỹ người ta thấy rằng để đảm bảo mọi lời khai là tự nguyện, thì cách tốt nhất là cho bị can được quyền giữ im lặng. Một khi bị can đã được quyền im lặng thì có thể yên tâm nếu khai báo đó sẽ là sự tự nguyện. Để đảm bảo thêm cho điều này các nước quy định việc lấy lời khai phải có sự tham gia của luật sư, hoặc quá trình lấy lời khai phải được ghi âm ghi hình lại.

Đó là ví dụ cho thấy từ những nguyên lý nền tảng đã giúp định hình xây dựng lên các thiết chế hòng đạt được hiệu quả mục đích.

Yếu do bị chia quyền

Nếu coi tòa án là thiết chế bảo trợ cho các quyền con người thì khi xây dựng phải đảm bảo sao cho có đủ thẩm quyền khả năng để làm việc đó.

Thực tế lâu nay tòa án yếu quyền do bị chia quyền nên không là công cụ thiết chế đủ mạnh để bảo trợ cho quyền con người, không bênh vực bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp cho công dân.

Điều này biểu hiện thấy ngay trong thực tế đời sống.

Trong tranh chấp dân sự người dân chỉ nghĩ đến tòa án như là giải pháp lựa chọn cuối cùng, đã có thống kê xã hội học cho thấy nhiều người tìm nhờ xã hội đen đòi nợ thuê có hiệu quả hơn con đường tòa án.

Trong tố tụng hình sự bị can e ngại quyền hạn của cơ quan điều tra chứ không sợ phán quyết của tòa, vì họ biết rằng những gì diễn ra trong giai đoạn điều tra mới quan trọng thực chất và mang tính quyết định về hình phạt, chứ không phải ở việc làm của tòa án.

Nhiều trường hợp người dân hay doanh nghiệp gánh chịu nỗi bất công từ những chủ thể lớn quyền hơn tòa án nên họ không có hy vọng gì ở tòa án.

Thực trạng này cần phải thay đổi, nay cần thiết kế bố trí lại các quyền cho tòa án.

Cần học tập các nước như Nhật Bản và Hàn Quốc, sửa đổi Bộ luật tố tụng hình sự, thiết lập tòa án thành thiết chế trung tâm có khả năng kiểm soát các hoạt động tư pháp, tập trung nắm giữ các quyền về bắt giữ, khám xét và thu giữ đồ vật, không để bị chia quyền với các chủ thể khác.

Bài đã đăng trên BBC Tiếng Việt tại đây: Google search: ‘Tòa án Việt Nam Yếu vì bị chia quyền’

Bài viết Tòa án Việt Nam yếu vì bị chia quyền? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Đây là vụ án oan sai đặc biệt nghiêm trọng sau những vụ án oan của các ông Nguyễn Thanh Chấn cũng ở Bắc Giang và vụ ông Huỳnh Văn Nén ở tỉnh Bình Thuận.

Điểm khác biệt có tính chất bước ngoặt trong vụ án Hàn Đức Long là người ta chưa tìm ra được hung thủ gây án thực sự, không giống như với hai vụ án kia.

Đây thực sự là điểm khác biệt rất đáng lưu tâm, vì nó đã vượt qua được những thành kiến sai lạc hẹp hòi vốn đã khép lại cánh cửa kêu oan của nhiều người.

Bản thân tôi trong quá trình kêu oan 6 năm trời cho tử tù Hàn Đức Long đã chia sẻ câu chuyện với nhiều người. Và sau khi đã trao đổi phân tích về mọi khía cạnh của vụ án, người đối thoại đều nói đến một câu có tính mấu chốt đó là vụ này chưa tìm ra được hung thủ.

Họ bảo những ý kiến của tôi hay thật đấy, nhưng chưa tìm ra được hung thủ thì làm sao minh oan được. Trong nhận thức của nhiều luật sư và cán bộ tư pháp đều mặc định một điều rằng phải tìm ra được hung thủ thì mới minh oan được cho bị cáo.

Đây là quan điểm sai trái, nhưng thực tế có nhiều dẫn chứng cho thấy họ đúng. Vì những vụ như Nguyễn Thanh Chấn, Huỳnh Văn Nén chỉ được minh oan sau khi đã tìm ra được hung thủ. Còn những vụ kêu oan nhưng chưa tìm ra được hung thủ khác như Lê Bá Mai, Nguyễn Văn Chưởng, Hồ Duy Hải, Lê Văn Mạnh thì có ai được minh oan đâu.

Cho nên việc ông Hàn Đức Long được minh oan trong khi chưa tìm ra được hung thủ là một sự kiện có tính bước ngoặt, có tính đột phá.

Luật đã sửa

Ở một diễn biến khác Bộ luật tố tụng hình sự ban hành năm 2015 (chưa có hiệu lực) đã hoàn thiện hơn về quy trình thủ tục xét xử được kỳ vọng sẽ giúp giảm tránh án oan.

Một trong số nhiều điểm mới đáng chú ý có nội dung quy định tại Điều 13 rằng khi không đủ và không thể làm sáng tỏ căn cứ để buộc tội theo trình tự, thủ tục luật định thì cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải kết luận người bị buộc tội không có tội.

Quy định mới này mở ra hy vọng lối thoát cho những vụ án kêu oan lâu nay.

Theo nội dung trên, việc ‘không thể làm sáng tỏ căn cứ để buộc tội’ tức là vụ án còn tồn tại những điểm mù mờ không rõ ràng dẫn đến nghi ngờ thì khi đó phải kết luận người bị buộc tội không có tội.

Nội dung này về bản chất là sự tiếp thu triển khai nguyên tắc pháp lý ‘nghi ngờ hợp lý’, một nguyên tắc khoa học tiến bộ đã được nhiều nước trên thế giới áp dụng.

Nội dung căn bản của nguyên tắc này là chỉ được kết luận có tội khi vụ án không còn điểm nghi ngờ hợp lý nào nữa, ngược lại khi còn tồn tại một điểm nghi ngờ hợp lý chưa được làm rõ thì không được kết luận có tội.

Nguyên tắc này là một đảm bảo phòng ngừa rất tốt phòng tránh oan sai, vì nó đặt ra yêu cầu cao về cơ sở kết tội.

Trước đây luật tố tụng hình sự Việt Nam chưa tiếp thu triển khai, thế rồi như một hệ quả tất yếu, thực tiễn xét xử đã xảy ra nhiều vụ án kêu oan như Hàn Đức Long, Lê Bá Mai, Nguyễn Văn Chưởng, Hồ Duy Hải, Lê Văn Mạnh … với mức án tử hình.

Có một điểm chung trong các vụ án này là đều tồn tại một hoặc nhiều căn cứ kết tội chưa được làm rõ, tức tồn tại những điểm mâu thuẫn vô lý, song họ vẫn bị kết tội vì các cơ quan tiến hành tố tụng thường cho rằng căn cứ vào các tài liệu bằng chứng khác có trong hồ sơ thì vẫn có đủ cơ sở để kết tội.

Kiểu phán xét định án như vậy đã gây ra những vụ án kêu oan kéo dài vì phía bị cáo và luật sư bào chữa căn cứ vào những điểm mâu thuẫn vô lý chưa được làm rõ có trong hồ sơ để đeo đuổi việc kêu oan.

Từ đó khiến cho các vụ án lâm vào tình trạng dằng dai kéo dài, mà vì hành lang pháp lý không có lối ra cho nên mặc dù đã điều tra đi điều tra lại nhiều lần những điểm mù mờ vẫn không được làm rõ, tòa án không thể tuyên vô tội và vụ án cũng không thể khép lại.

Vụ án Hàn Đức Long

Để thấy rõ hơn về giá trị ý nghĩa của nguyên tắc ‘nghi ngờ hợp lý’ hãy tham khảo vụ án Hàn Đức Long.

Năm 2005 ở huyện Tân Yên thuộc tỉnh Bắc Giang xảy ra vụ án một cháu bé 5 tuổi bị hiếp rồi giết vứt xác ở cánh đồng.

Chập tối hôm đó một cặp vợ chồng đi làm đồng về muộn không thấy con gái đâu mới đổ xô đi tìm. Sáng hôm sau người đi làm đồng sớm phát hiện xác cháu bé tại mương nước cánh đồng, khám nghiệm tử thi cho thấy cháu bị hiếp rồi giết chết.

Cơ quan điều tra xác định thời điểm chết của cháu, căn cứ vào lượng thức ăn đã nhuyễn còn trong dạ dày họ giám định kết luận cháu bé chết sau bữa ăn cuối cùng từ 4 đến 6 tiếng. Hỏi cha mẹ cháu bé thì được biết cháu ăn bữa cuối cùng lúc 12 giờ trưa cùng ngày.

Từ điểm ấy suy ra cháu bé chết trong khoảng thời gian từ 4 đến 6 giờ chiều.

Nhưng ngày xảy ra vụ án là ngày 26/6/2005 là một ngày mùa hè nóng nực, khoảng thời gian từ 4 đến 6 giờ chiều trời còn sáng rõ. Cánh đồng khi đó ruộng vừa mới cấy không gian thông thoáng, trời còn sáng nhiều người còn ở ngoài đồng, ngay như bố mẹ cháu bé cũng đi làm đồng đến tối muộn mới về.

Vậy liệu tội phạm có dám gây án trong khoảng thời gian đó không, liệu có kẻ nào dám bắt bế cháu bé ra giữa cánh đồng thanh thiên bạch nhật để hiếp rồi giết không? Đây là điểm vô lý trong căn cứ kết tội mà nhiều năm qua mặc dù đã điều tra lại nhiều lần vẫn không lý giải được.

Hồ sơ vụ án cũng mô tả thủ phạm Hàn Đức Long sau khi hiếp đã bế cháu bé ra đoạn bờ mương đất đặt cháu ngồi trên bờ, khi thấy cháu không cử động gì thì đẩy cháu ngã xuống mương nước rồi bỏ chạy về.

Như thế kết quả điều tra xác định cháu bé chết do đuối nước.

Nhưng khi cơ quan điều tra khám nghiệm hiện trường thì thấy lòng mương có nhiều cỏ và khoai nước, độ sâu 35cm. Trong khi đó cháu bé năm tuổi có chiều cao 1,07m. Với mực nước mương chỉ hơn một gang tay thì khó có thể làm chết đuối cháu bé có chiều cao thế được, chỉ cần cháu ngồi là đã cao hơn mực nước.

Khi mổ tử thi thì thấy trong phổi và phế quản cháu bé có dị vật lẫn bùn đất, điều này chứng tỏ cháu đã hít thở mạnh khi ở dưới nước, vì phải hít thở mạnh thì dị vật lẫn bùn đất mới chui được vào trong phổi và phế quản. Như vậy khả năng là cháu đã bị dìm cho chết sặc chứ không phải do bị đẩy ngã đuối nước.

Do vậy kết quả điều tra cho rằng thủ phạm Hàn Đức Long đẩy cháu bé ngã đuối nước khiến cháu chết không phù hợp với kết quả khám nghiệm tử thi và kết quả khám nghiệm mực nước ở hiện trường.

Những nội dung này tạo ra nghi ngờ hợp lý về việc oan sai, và sau nhiều năm ròng rã phản ánh kêu cầu, thì tới nay ông Hàn Đức Long mới được trả tự do minh oan.

Giáp pháp cho án oan

Vụ án Hàn Đức Long cũng như nhiều vụ án kêu oan khác đều tồn tại những điểm nghi ngờ hợp lý không được làm rõ.

Do luật tố tụng cũ chưa tiếp thu triển khai nguyên tắc nghi ngờ hợp lý nên án vẫn được tuyên, nhưng từ trong sâu thẳm nội tâm con người thẩm phán đã do dự hồ nghi về cơ sở kết tội, và với hành lang pháp lý trong hiện tại họ chỉ có thể làm được việc là hủy án yêu cầu điều tra lại. Điều này khiến cho các vụ án kêu oan đều ở trong tình trạng giải quyết kéo dài.

Nay Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 đã tiếp thu nguyên tắc nghi ngờ hợp lý đã mở ra cơ hội lối thoát cho các vụ án kêu oan. Nó sẽ giúp chấm dứt quá trình tranh cãi bất tận giữa các quan điểm buộc tội và gỡ tội.

Nó tạo ra sự thắng thế cho một phía, cái phía mà lâu nay hay ở thế yếu, theo đó khi còn tồn tại một điểm chưa được làm rõ trong căn cứ kết tội thì phải kết luận không có tội thay vì bỏ mặc nó và vẫn tuyên có tội như lâu nay.

Việc xử lý minh oan cho vụ án Hàn Đức Long chính là một bước đi sớm trong thực hiện luật. Luật đã có quy định và thực tế đã xử lý án như thế thì đó sẽ là tiền đề, kiến tạo ra môi trường hành lang pháp lý thuận lợi cho các vụ án kêu oan.

Bài đã đăng trên BBC Tiếng Việt tại đây: Google search: ‘Đã có giải pháp cho nhiều án oan’

Bài viết Đã có giải pháp cho nhiều án oan đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Samsung là nhà đầu tư lớn vào Việt Nam, có mặt từ năm 1996 đến nay đã hơn hai mươi năm, Samsung đã đầu tư hàng chục tỷ USD và tạo ra hàng trăm nghìn công ăn việc làm. Với hai nhà máy lớn ở Bắc Ninh và Thái Nguyên, giá trị hàng xuất khẩu của Samsung đóng góp lớn cho tăng trưởng GDP của Việt Nam.

Sự việc được báo chí Việt Nam đưa tin rộng rãi và phần nhiều được quan tâm do những ảnh hưởng kinh tế, nhưng nhìn theo góc độ tư pháp sự việc sẽ cho thấy nhiều điều.

Bắt giữ do Tòa án

Đầu tiên có thể thấy là Viện công tố Hàn Quốc tuy nắm quyền điều tra nhưng lại không được ra lệnh bắt giữ mà phải đề nghị tòa án ra lệnh bắt, và nếu tòa án bác bỏ thì việc bắt giữ không thành. Khác với Việt Nam, pháp luật cho phép cả Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát đều được quyền ra lệnh bắt mà không phải xin phép Tòa án.

Việc Tòa án Seoul từ chối bắt giữ đã giúp Samsung tránh được một cuộc khủng hoảng gây hại cho doanh nghiệp. Tòa án từ chối bắt giữ không phải vì lo lắng cho lợi ích kinh tế của Samsung mà đó là sự cân nhắc dựa trên các căn cứ cơ sở pháp lý.

Nhưng Viện công tố hẳn cũng đã có những cơ sở thích đáng cho đề nghị bắt giữ, và nếu quyền nằm trong tay họ thì họ đã bắt rồi.

Là một luật sư có hơn mười năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực hình sự, điểm tôi thấy thấy rõ nhất trong trường hợp này là nền tư pháp Hàn Quốc đã vận hành theo hướng có lợi cho doanh nhân và doanh nghiệp.

Nếu trường hợp này không phải là cá biệt, nếu Tòa án không hề ưu ái và đó chỉ là sự thực thi dựa trên cơ sở các quy định pháp luật và bản chất vụ việc, thì có thể nhận định là với cơ chế tư pháp như vậy các doanh nghiệp sẽ được bảo vệ tốt.

Một trường hợp khác là hồi tháng 5/2015 Tòa án quận trung tâm Seoul cũng bác bỏ đề nghị bắt giữ của Viện công tố đối với một Phó chủ tịch tập đoàn POSCO, hay như hồi tháng 9/2016 cũng tòa án này đã bác bỏ đề nghị bắt giữ của Viện công tố đối với Chủ tịch tập đoàn Lotte.

Đó là ba trường hợp Tòa án đã không bắt trong khi Viện công tố muốn bắt, và đó chỉ là ba vụ việc lớn được báo chí Việt Nam đưa tin trong tổng số hàng nghìn hàng vạn vụ việc xảy ra mỗi năm ở Hàn Quốc có liên quan đến doanh nhân và doanh nghiệp.

Như vậy hãy hình dung là nếu Viện công tố được quyền bắt thì họ đã bắt và với hàng nghìn trường hợp tương tự thì khả năng tỉ lệ bị bắt giữ là rất cao.

Khi đó môi trường tư pháp thực sự là một thảm họa đen tối cho cộng đồng doanh nghiệp và doanh nhân.

Việt Nam thì sao?

Dường như môi trường đen tối mà cộng đồng doanh nghiệp và doanh nhân Hàn Quốc tránh được lại là cái đang tồn tại ở Việt Nam. Pháp luật Việt Nam hiện tại cho phép cả cơ quan điều tra và viện kiểm sát đều được ra lệnh bắt mà không phải xin lệnh tòa án.

Từ lâu nay biết bao giám đốc doanh nghiệp đã bị bắt giữ bởi cơ quan điều tra và viện kiểm sát mà chẳng ai phản đối về vấn đề thẩm quyền. Liệu sẽ có bao nhiêu người đáng ra đã không bị bắt nếu thẩm quyền chỉ nằm trong tay tòa án? Chẳng ai biết được là nếu pháp luật quy định khác đi thì số phận của biết bao doanh nghiệp và doanh nhân hẳn cũng đã khác đi rồi.

Các doanh nghiệp và doanh nhân ở Việt Nam đã không được Tòa án bảo hộ như pháp luật Hàn Quốc, và điều này có mối liên hệ gì với tình trạng còi cọc yếu kém của tầng lớp doanh nhân và doanh nghiệp Việt Nam? Tôi cho rằng nền tư pháp đã không kiến tạo ra được môi trường pháp lý an toàn thân thiện cho hoạt động của doanh nhân và doanh nghiệp.

Việc quy định cho phép ba thay vì chỉ một cơ quan được quyền ra lệnh bắt giữ đã làm tăng nguy cơ xấu cho các quyền công dân, trong khi theo Hiến pháp và các văn bản pháp luật hiện tại thì chỉ có Tòa án mới có chức năng bảo vệ Công lý, còn cơ quan điều tra và viện kiểm sát thì không.

Số phận pháp lý của doanh nhân và doanh nghiệp sẽ tốt đẹp hơn nếu họ được định đoạt bởi Tòa án là cơ quan có thẩm quyền thực thi công lý thay vì nằm trong tay những cơ quan không có thẩm quyền.

Kém bảo vệ

Cơ chế tư pháp về việc bắt giữ như hiện tại gây hại cho các quyền công dân nói chung và đặc biệt gây hại cho tầng lớp doanh nhân.

Vì tầng lớp doanh nhân được xem là thành phần có tiền sẽ không thoát khỏi con mắt soi mói của đủ các thành phần, doanh nhân lại không chịu được lối sống khổ như các tội phạm về trật tự xã hội khác.

Cho nên muốn không bị bắt hoặc môi trường sống giam giữ thế nào tùy thuộc vào sự ‘biết điều’ của nghi phạm.

Tức là quy định bất cập của pháp luật cộng với tình trạng tham nhũng trong lĩnh vực tư pháp tạo ra tình thế rất bất lợi cho tầng lớp doanh nhân.

Có thể nói không ngoa rằng cả nền tư pháp chống lại giới doanh nhân. Người doanh nhân bị bủa vây bởi mạng lưới của lạm quyền và tham nhũng, họ sẽ bị làm cho kiệt quệ.

Nay đứng trước bài toán tìm cách thúc đẩy phát triển nền kinh tế, Chính phủ và các ban ngành cần nhìn ra vấn đề và giải pháp.

Nếu muốn nền kinh tế phát triển, muốn doanh nghiệp và tầng lớp doanh nhân lớn mạnh được như Hàn Quốc thì cần xây dựng thiết lập một cơ chế tư pháp giống họ để vừa có thể xử lý được tội phạm, mà vẫn bảo vệ được doanh nghiệp và doanh nhân

Bài đã đăng trên BBC Tiếng Việt tại đây: Google Search ‘Tư pháp Việt Nam kém bảo vệ doanh nhân’

Bài viết Tư pháp Việt Nam kém bảo vệ doanh nhân? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Từ khoảng chục năm trở lại đây, do những mâu thuẫn bất công trong thực hiện dồn điền đổi thửa và nhiều sai phạm trong quản lý đất đai, hai nơi này đã trở thành những điểm nóng về khiếu tố kéo dài.

Sự việc người dân ở Đồng Tâm bắt nhốt cảnh sát cơ động liên quan đến giải quyết khiếu kiện đất đai đang nhận được sự quan tâm chú ý của dư luận. Để hiểu thêm về vụ này tôi xin cung cấp thông tin về vụ ở Xuân Dương mà trực tiếp tôi tham gia để mọi người tham khảo.

Nhiều điểm giống nhau

Nguyên nhân chính dẫn đến khiếu tố kéo dài ở Xuân Dương là việc người dân bị bất công trong phân chia ruộng. Những vi phạm trong quản lý sử dụng đất đai mà huyện Thanh Oai đã có kết luận thanh tra chỉ ra một loạt sai phạm giao cấp đất trái thẩm quyền của xã Xuân Dương.

Việc xử lý sai phạm sau thanh tra không rõ ràng cộng với thái độ quan liêu hách dịch cửa quyền của tầng lớp cán bộ các cấp, sự yếu kém năng lực và kém đạo đức công vụ khiến cho nguyện vọng chính đáng của người dân không được đáp ứng.

Cũng đã xảy ra vụ án chống người thi hành công vụ mà ba người dân bị xử tù do đã có hành vi xô đẩy níu kéo nhân viên công an xã và huyện. Nhiều vụ người dân tập trung đông người đòi quyền lợi thì bị quy cho là gây rối trật tự công cộng. Những vấn đề này y hệt với những gì xảy ra trong sự việc ở Đồng Tâm.

Ý kiến người dân

Một yêu cầu của người dân là được giao đủ diện tích đất cho mỗi hộ gia đình bằng với mức đất canh tác của họ trước khi dồn điền đổi thửa, thay vì bị trừ đi mỗi sào 20,5 mét vuông để làm giao thông thủy lợi nội đồng.

Họ đưa ra ý kiến rằng trước dồn điền đổi thửa cánh đồng cũng có bờ lớn bờ nhỏ, xe máy công nông vẫn đi được, nay dồn ô đổi thửa số ruộng ít đi thì diện tích bờ cũ thừa đủ cho làm bờ mới, sao còn lấy đất ruộng của dân? Theo số liệu do xã và huyện cung cấp thì diện tích đất ruộng bị lấy vào làm giao thông thủy lợi dao động từ 85 nghìn đến 100 nghìn m2 tức là khoảng từ 8,5ha đến 10 ha, đây là con số không hề nhỏ.

Họ cũng cho rằng việc tranh thủ lấy bớt đất của dân khi dồn điền đổi thửa là nhằm tạo lập quỹ đất công do chính quyền quản lý và hưởng lợi với nhau ở đó. Nếu lấy đất ruộng làm giao thông nội đồng thì xin hỏi diện tích đất bờ cũ, diện tích đất giao thông nội đồng cũ được đem đi đâu, dùng làm gì?

Đất không có chân nên không chạy đi đâu được, mà nó chỉ chuyển mục đích sử dụng và chuyển chủ thể nắm quyền sử dụng. Lấy đất ruộng do người dân sử dụng ra làm bờ là chuyển đất tư thành đất công, lấy ra không bồi thường người dân không chịu.

Nếu nhà nước thu hồi vì bất cứ mục đích gì như an ninh quốc phòng hay phát triển kinh tế xã hội cũng đều phải bồi thường. Tài sản gắn liền với lợi ích của người dân, với truyền thống cần kiệm người dân hoàn toàn chính đáng khi giữ gìn bảo vệ khối tài sản của mình. Thử hỏi tài sản của mình có ai lại dễ để người khác lấy đi không?

Người dân cho rằng chính sách dồn điền đổi thửa là một chính sách lớn, nhằm tạo lập một cơ cấu đồng đất thuận lợi để gia tăng hiệu quả canh tác, người dân hoàn toàn ủng hộ. Vấn đề là cách làm ra sao?

Đây là chính sách lớn động chạm quyền lợi rộng khắp, cho nên nhà nước hẳn thận trọng và cân nhắc trong việc thực thi sao cho đạt thành công mà tránh những hệ quả phát sinh từ quá trình thực hiện. Do vậy hẳn nhà nước không có ý tranh thủ lấy bớt đất của dân thông qua dồn điền đổi thửa.

Nếu nhà nước có ngầm ý lấy bớt đất của dân thông qua dồn điền đổi thửa, hành vi này dù được đưa ra vì bất cứ mục đích lý do gì (như làm giao thông nội đồng) cũng sẽ không lọt qua được tai mắt của ngàn vạn người dân, chính sách này sẽ bị phản đối, sẽ thất bại giống như thất bại đã xảy ra tại xã Xuân Dương, huyện Thanh Oai.

Người dân cho rằng nhà nước không vì ham lợi nhỏ mà làm hỏng đi chính sách lớn, cho nên xác định rằng việc lấy bớt đất ruộng của người dân với lý do làm giao thông nội đồng là toan tính lợi ích có tính địa phương của xã Xuân Dương và huyện Thanh Oai chứ không phải là chủ trương của nhà nước trung ương.

Họ cho rằng đây là toan tính thủ lợi thiển cận hẹp hòi của chính quyền địa phương, việc làm đó không vì lợi ích chung của nhà nước, không vì thành tựu chung của chính sách dồn điền đổi thửa. Xã Xuân Dương và huyện Thanh Oai coi trọng tính toán quyền lợi của mình hơn là sự thành công chung của chính sách quốc gia.

Ý kiến luật sư

Tôi được bà con cho biết họ đang canh tác trên phần diện tích đất nông nghiệp mà địa phương dự định phân chia cho họ khi gắp thăm nhận ruộng, nhưng vì còn đang khiếu tố cho nên mấy chục hộ dân cùng nhau canh tác tập thể.

Trong điều kiện hiện tại thì đó cũng là một giải pháp tạm thời chấp nhận được nhưng về lâu dài thì không đảm bảo lợi ích tốt nhất cho các hộ dân vì không được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất riêng cho mỗi hộ gia đình.

Từ thực tế đó tôi đề nghị các cấp chính quyền cân nhắc tiếp tục thực hiện hoàn tất việc phân chia ruộng cho các hộ nhưng giao đủ mà không lấy bớt đất để làm giao thông thủy lợi nội đồng. Tính toán xem với diện tích quỹ đất còn lại có thể giao đủ ruộng cho các hộ không, nếu không thì giữ nguyên hiện trạng để bà con canh tác tập thể, tránh làm xấu hơn tình trạng hiện nay.

Đánh giá về người dân tôi thấy trước khi xảy ra việc dồn điền đổi thửa họ đều là những người dân lao động chăm chỉ, vốn không có vi phạm pháp luật. Với hơn 80 hộ dân và vài trăm nhân khẩu, đó là một số lượng công dân đông đảo mà chính quyền có trách nhiệm chăm lo đảm bảo đời sống an sinh, nếu không sẽ gây ra các vấn đề xã hội lớn cho địa phương.

Tôi cũng thấy các hộ dân đã cứng cỏi khi chịu đựng gian khó đấu tranh khiếu nại kéo dài, họ là những người không dễ khuất phục bằng bạo lực. Họ đòi hỏi lẽ phải và sự công bằng, ý kiến của họ xứng đáng được lắng nghe tiếp thu.

Đánh giá về chính quyền thì tôi thấy, địa phương cũng có cái sai như trong kết luận thanh tra đã nêu. Trong công vụ thì do hạn chế trình độ năng lực cán bộ nên làm công tác dân vận không tốt, không thuyết phục được người dân. Trong giải quyết công việc thì còn quan liêu cứng nhắc, không được khôn khéo uyển chuyển, từ đó khiến cho chính quyền và người dân ngày càng xa nhau không tìm được tiếng nói chung.

Tôi khuyến cáo rằng nên nhớ trong cộng đồng dân chúng với hàng nghìn hàng vạn con người thì không phải ai cũng như ai, mà sẽ có những người vượt trội hơn lên nhờ năng lực tri thức hiểu biết và sự quả cảm. Khi đó trước những thay đổi do chính sách sẽ dẫn đến có những lối cư xử khác nhau, có người cam chịu chấp nhận, có người kiên cường chống đối.

Đó là điều tất yếu về quần chúng mà những người làm chính sách và thực thi công vụ cần tính lường đến để ứng xử cho phù hợp. Trong sự việc của bà con ở thôn Trường Xuân, tuy người khiếu nại cho tới nay chỉ là thiểu số ít ỏi nhưng với những gì họ đã cho thấy thì họ xứng đáng được một cách đối xử khác.

Tôi khuyến nghị chính quyền các cấp nên cầu thị khiêm nhường, cần nhìn ra những điểm còn thiếu khuyết của mình, để từ đó biết lắng nghe hơn, lùi bước chấp nhận những yêu cầu chính đáng của người dân.

Tuy vậy, rốt cuộc bỏ qua sự thiệt chí chân thành, xã và huyện vẫn tìm đủ mọi cách bất chấp để cô lập phân hóa buộc người dân phải tuân theo chính sách của họ.

Bài đã đăng trên BBC Tiếng Việt tại đây: Google search: ‘Để hiểu vụ Đồng Tâm, hãy xem lại vụ Xuân Dương’

Bài viết Để hiểu vụ Đồng Tâm, hãy xem lại vụ Xuân Dương đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Năm ngoái một người ông gần nhà lên mổ nội soi ở bệnh viện Bạch Mai Hà Nội, bệnh của ông liên quan gì đó đến đường tiết niệu. Thương và buồn cho ông mà không dám nói ra, một trong những nguyên nhân gây bệnh cho ông là tình trạng không được thỏa mãn tình dục kéo dài.

Giống như nhiều người có tuổi khác mà tôi biết, họ đều có nhu cầu tình dục và khát khao những cô gái trẻ, nhưng vì nhiều lý do họ đã không thể. Mặc dù người già nhu cầu tình dục giảm sút không như người trẻ, nhưng với đời sống an nhàn nhiều dinh dưỡng hiện nay thì người ngoài 70 tuổi vẫn có khả năng và nhu cầu tình dục.

Bi kịch là khi người vợ do nhàm chán hoặc đã không còn khả năng đáp ứng khiến người chồng sống trong chịu đựng. Với quãng đời còn dài phía trước, nếu cứ nín nhịn kìm nén để giữ yên ấm thì đó quả là một cuộc sống buồn tẻ, dễ cáu giận và âm ủ bệnh tật.

Để vui sống và giữ gìn sức khỏe thì tìm kiếm thỏa mãn sinh lý là nhu cầu chính đáng, ai làm điều đó là người khôn ngoan, thể hiện sự tự chủ mạnh mẽ và có ý thức chăm lo đời sống sức khỏe cá nhân. Nhưng nó lại dễ bị quy là sa đọa về đạo đức lối sống.

Theo khoa học thì mức độ khát vọng tình dục có nguyên nhân từ cấu tạo thể trạng sinh học trong mỗi người, việc thỏa mãn nhu cầu sẽ giúp bộ máy cơ thể vận hành đúng công suất nhịp độ chức năng, đó là cách để đảm bảo cho bất kỳ bộ máy nào được bền lâu.

Chướng ngại còn lại là những thành kiến về đạo đức, tuy nhiên đây cũng không phải là thành trì kiên cố khó phá mà thực ra cũng dễ bị xô đổ bởi thông tin kiến thức. Kiến thức khi được lưu chuyển sẽ giúp giảm bớt những quan niệm khe khắt, tạo lập thái độ cởi mở khoan dung về vấn đề tình dục.

Ngày nay chúng ta cần cổ vũ lối sống lành mạnh cho người già, theo đó cần có lối thoát cho nhu cầu sinh lý chứ không nên cổ súy cho lối sống khắc khổ chịu đựng, che giấu những khát khao thầm kín để rồi suy kiệt về sức khỏe, tinh thần.

Thực trạng mại dâm

Theo bài báo ‘63 tỉnh báo cáo mại dâm: Đồ Sơn, Quất Lâm không có?’ trên báo Đất Việt, các cơ quan quản lý cho biết tính đến cuối năm 2014 cả nước có 11.240 người bán dâm có hồ sơ quản lý. Theo nhận định của bài báo thì trên thực tế thì số lượng người bán dâm còn cao hơn nhiều có thể lên đến 30 nghìn.

Bài báo cho biết theo số liệu từ Bộ công an, đã tổ chức triệt phá 11.676 tổ chức hoạt động mại dâm, bắt hơn 47 ngàn đối tượng (không rõ tính trong khoảng thời gian nào?).

Con số trên cho thấy số lượng người bán dâm và những người liên quan đến nó như môi giới hay chứa chấp là rất lớn, và đó mới chỉ là số liệu thống kê những vụ việc đã xử lý, còn những trường hợp chưa xử lý chắc chắn còn cao hơn nữa.

Những người này đều là công dân sống trong cộng đồng xã hội, việc chúng ta nhìn nhận và đối xử với họ như thế nào sẽ dẫn tới mức độ ý thức trách nhiệm trong công việc họ làm.

Với số lượng đông đảo có khả năng gây ảnh hưởng lớn, tùy vào vai trò được xác định trong cộng đồng họ có thể thúc đẩy hoặc là nguồn tiêu hao các nguồn lực và khiến kéo lùi bước tiến xã hội.

Vậy lâu nay cộng đồng nhìn nhận và đối xử về vấn đề mại dâm như thế nào? Hãy nhìn vào thực trạng hoạt động của họ thì biết. Mặc cho số liệu về mại dâm là rất lớn, trên thực tế chắc chắn đã diễn ra tình trạng giới chức ngó lơ để cho nhiều trường hợp hoạt động.

Vì nếu muốn xử lý tất cả những trường hợp sai phạm thì có thể xử lý liên tục hàng loạt ở các khu du lịch nghỉ mát, mà nhiều nơi đã trở thành những tụ điểm công khai mọi người biết tiếng như bãi biển Quất Lâm ở Nam Định, bãi biển Đồ Sơn ở Hải Phòng và nhiều nơi khác.

Việc quy kết hành vi môi giới và chứa mại dâm là tội phạm trong khi thực tế có nơi, có lúc lại dung túng không xử lý làm mất đi tính nghiêm minh của pháp luật, hoặc tạo môi trường phi pháp cho tình trạng bảo kê kiếm chác trên cơ thể chị em.

Bộ luật hình sự

Khi sống trong cộng đồng chúng ta đồng thời bị ràng buộc bởi những chuẩn mực đạo đức và bị điều chỉnh bởi khuôn khổ luật pháp. Đôi khi thành kiến đạo đức hẹp hòi làm cho đời sống cá nhân khắc khổ (ví như trong vấn đề tình dục), khi đó pháp luật có thể bổ khuyết giúp bớt đi sự nghiệt ngã bằng những quy định thông thoáng của luật (ví như nới lỏng cho tình trạng mại dâm).

Bộ luật hình sự hiện đang được rà soát sửa đổi, văn bản dự thảo đang được trình ra lấy ý kiến nhân dân, mọi tội danh trong Bộ luật hình sự hiện đang trong trạng thái sẵn sàng được đặt ra luận bàn hiệu chỉnh.

Tôi cho rằng cần bỏ đi tội môi giới và tội chứa mại dâm, thay vì xử lý hình sự những đối tượng này thì nên thông qua họ mà thực hiện các hoạt động phối hợp, giúp kiểm soát quản lý hoạt động mại dâm, giữ trật tự và ngăn ngừa bệnh tật.

Việc bỏ hai tội danh này thực ra chỉ là sự xác nhận cái thực tế đã diễn ra (vì lâu nay đã dung túng cho tồn tại).

Không chỉ thế, nhìn theo cách khác đó còn là quyết sách khôn ngoan theo chủ nghĩa dân túy, tìm cách lấy lòng dân chúng trong tình cảnh chính quyền giảm sút uy tín tìm cách góp nhặt sự ủng hộ.

Chăm lo sức khỏe người già

Tôi cho rằng sức khỏe của người già có liên quan chặt chẽ tới việc có được thỏa mãn tình dục hay không. Như tôi hiểu thì ở phương Tây người già sống thọ và sống khỏe vì họ có niềm vui thú tuổi già, họ không gặp nhiều khó khăn để thỏa mãn sinh lý như ở Việt Nam.

Đừng tưởng rằng người già ít nhu cầu nên vấn đề đáp ứng tình dục cho họ không phải vấn đề quan trọng cho xã hội, hãy hình dung với số lượng người già trên cả nước ở mỗi thời điểm lên tới hàng triệu thì sẽ thấy lượng ‘nhu cầu’ sẽ không còn là nhỏ nữa. Và việc đáp ứng lượng nhu cầu này ra sao sẽ đem lại nhiều hệ lụy cho xã hội.

Tôi cho rằng sự nín nhịn chịu đựng và không được thỏa mãn về tình dục có liên quan đến căn bệnh tim mạch và huyết áp của người trung tuổi và cao tuổi ở Việt Nam.

Theo bài báo ‘Bệnh tim mạch chiếm ¼ số người chết ở Việt Nam’ trên báo điện tử Vietnamnet thì tại Việt Nam, cứ 3 người trưởng thành có 1 người có nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Mỗi năm, các bệnh lý về tim mạch cướp đi khoảng 200.000 người, chiếm 1/4 tổng số trường hợp tử vong tại Việt Nam.

Số người chết do bệnh tim và đột qụy nhiều hơn cả ung thư, lao, sốt rét và HIV cộng lại.

Đây là vấn đề đặc biệt nghiêm trọng và theo tôi cần nghiêm túc nghiên cứu đánh giá về mối quan hệ giữa việc không được thỏa mãn về tình dục với căn bệnh tim mạch và huyết áp, từ đó tìm ra giải pháp cho căn bệnh tử thần này.

Quay lại vấn đề mại dâm thì thấy, người già muốn được sống lâu và sống vui, trong khi họ có tiền thì tại sao lại ngăn cấm họ tìm một cô gái trẻ?

Về phía những cô gái, họ đã tự nguyện lựa chọn công việc để có thu nhập thì tại sao lại không để họ chăm sóc sức khỏe cho người già? Xã hội nên có cái nhìn khai phóng về vấn đề này.

Giữ gìn trật tự xã hội

Vấn đề mại dâm không chỉ giúp cho người già mà còn giúp tháo gỡ các vấn nạn xã hội do người trẻ gây ra. Lâu nay nhiều người đã cảnh báo về tình trạng bạo lực ở lứa tuổi thanh niên, đây hẳn có một phần nguyên nhân từ sự thiếu vắng tình dục.

Chúng ta biết rằng ở lứa tuổi thanh niên, khi không quan hệ tình dục thì con người dễ ở vào trạng thái kích động ưa bạo lực. Cứ để ý sẽ thấy những thanh niên có quan hệ tình dục thường có tính cách thuần hơn.

Thanh niên có nhu cầu tình dục là điều rất rõ ràng, trong khi không phải mọi thanh niên đều có bạn tình và cũng không thể bắt chúng chịu nhịn cho tới khi có vợ. Chúng ta nên cho chúng một lối thoát để thỏa mãn.

Những cô gái bán dâm tự nguyện lựa chọn nghề nghiệp sẽ biết cách giúp thỏa mãn mà vẫn giữ được an toàn khỏe mạnh cho cả hai, từ đó giúp giảm tránh những hành vi tội phạm bột phát do sự thiếu vắng thỏa mãn tình dục gây ra.

Khoan dung cho vấn đề mại dâm tức là giúp giảm bớt mức độ mặc cảm tội lỗi khi mua dâm, điều này tạo ra lối thoát cho những bức bối về tình dục, giúp giảm tránh tội phạm hiếp dâm.

Như thế, chính quyền cần nhìn ra các vấn đề xã hội và tìm giải pháp đúng đắn để tháo gỡ, nếu khác đi thì sẽ khiến xã hội chậm phát triển. Vấn đề mại dâm hãy nhìn thấy nó như là giải pháp thay vì nhìn nó như một tệ nạn.

Tất nhiên đây là vấn đề dễ gây tranh cãi, vì thật khó tưởng tượng các bà vợ lại đồng tình cho người chồng tìm kiếm thỏa mãn tình dục bên ngoài.

Nhưng xét cho cùng thì phi hình sự mại dâm không phải là cổ súy cho lối sống trụy lạc, mà nó chỉ không ngăn cản tìm kiếm thỏa mãn về tình dục. Theo thời gian từ những thay đổi của luật pháp sẽ dẫn đến thay đổi trong việc làm thói quen, sẽ phát sinh ra những bàn luận, nâng cao và thay đổi nhận thức của cộng đồng.

Nhiều nước trên thế giới cũng đã trải qua những giai đoạn tranh cãi về vấn đề mại dâm, song sớm hay muộn các xã hội đều dần khoan dung cởi mở cho vấn đề tình dục và dần chấp nhận mại dâm như một hoạt động hợp pháp trong xã hội.

Trong bối cảnh xã hội Việt Nam hiện nay đang bị coi là mất dân chủ, đời sống ngột ngạt bí bách thiếu tự do, khi đó phi hình sự mại dâm sẽ giúp tăng hàm lượng tự do dân chủ trong đời sống xã hội.

Việc này nếu làm cũng không ảnh hưởng gì đến quyền lực chính trị của lãnh đạo chính quyền. Ngược lại sẽ nhận được sự ngầm thuận từ người dân và sự tán dương từ cộng đồng quốc tế vốn soi xét từng động thái dân chủ của giới chức trong nước.

Bài đã đăng trên BBC Tiếng Việt tại đây: Google search: ‘Mại dâm là tệ nạn hay giải pháp’

Bài viết Mại dâm là tệ nạn hay giải pháp? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Hai vụ án oan nghiêm trọng đặt ra nghi vấn về chất lượng của nền tư pháp, nhiều giải pháp được đưa ra để ngăn ngừa cán bộ tiến hành tố tụng làm sai.

Nhưng ngoài những nguyên nhân từ người thực thi pháp luật thì bản thân các quy định pháp luật đã hợp lý đúng đắn hay chưa? Phải chăng còn tồn tại những quy định sai lệch khiến dẫn đến án oan?

Vấn đề chứng cứ

Hai vụ án oan của ông Nén và ông Chấn người ta đều đã bắt được hung thủ gây án thực sự.

Như thế đã rõ ràng là ông Nén ông Chấn không phải thủ phạm, và như vậy đương nhiên không có chứng cứ chứng minh họ phạm tội.

Nhưng thực tế họ đã vẫn bị kết tội, vậy tòa án và các cơ quan tiến hành tố tụng đã căn cứ vào đâu?

Có một mối mâu thuẫn phi lý xung quanh vấn đề này.

Một mặt ông Nén, ông Chấn không phải là hung thủ cho nên không có chứng cứ kết tội họ.

Mặt khác tòa án kết tội hẳn phải dựa vào chứng cứ, chẳng lẽ tòa án cấp tỉnh và tòa án cấp tối cao lại xử án không có căn cứ?

Ngoài ra thì cơ quan điều tra và viện kiểm sát cấp tỉnh, viện kiểm sát tối cao với những cán bộ tư pháp cao cấp đâu dễ làm sai?

Như vậy, một điều phi lý là một hệ thống tư pháp gồm nhiều cơ quan như vậy mà lại cùng sai lầm trong đánh giá chứng cứ và làm oan người ta, và sự sai lầm có hệ thống đó lại xảy ra ở nhiều tỉnh thành khác nhau, vậy nguyên nhân là gì, điều gì đã che mắt họ?

Nguyên nhân sâu xa được chỉ ra dưới đây xuất phát từ nhận thức sai lệch của những nhà soạn luật về khoa học pháp lý, từ đó dẫn đến quy định pháp luật sai trái để rồi cán bộ tư pháp hàng ngày thực thi áp dụng mà vẫn xem là thường.

‘Trọng chứng hơn trọng cung’

Không rõ từ khi nào trong lịch sử tố tụng hình sự xuất hiện câu nói trọng chứng hơn trọng cung, có ý nghĩa như một sự nhắc nhở trong việc xét xử tội phạm cần coi trọng chứng cứ hơn những lời cung khai.

Mặc dù vậy thực tế câu nói này thực ra cũng ít thấy được nhắc đến. Phải chăng vì nó không còn quan trọng do nội dung không còn phù hợp với môi trường pháp lý và quan điểm xét xử hiện nay? Trong bối cảnh giai đoạn hiện nay, khi mà vấn đề án oan sai đang nổi cộm đòi hỏi cần tìm ra nguyên nhân giải pháp khắc phục, thì xem ra câu nói lại cung cấp một ‘mã khóa’ quan trọng.

Tìm hiểu kỹ thì thấy, câu nói quan trọng ở chỗ đó là ở thời điểm hình thành câu nói thì trong nhận thức người ta đã phân biệt sự khác nhau giữa chứng cứ và lời khai. Chứng cứ và lời khai cùng được sử dụng trong việc tìm kiếm sự thật vụ án, nhưng chứng cứ lại được đánh giá quan trọng hơn lời khai, và chính sự so sánh quan trọng hơn cho thấy tồn tại sự phân biệt khác nhau.

Vì nếu đánh đồng giống nhau thì đã không phân biệt, ví như nhân chứng và vật chứng cùng là chứng cứ và cùng quan trọng cho nên không có sự phân biệt. Không có sự phân biệt giữa nhân chứng và vật chứng, nhưng lại phân biệt giữa chứng cứ và lời khai, như vậy đã xác lập sự khác nhau giữa chứng cứ và lời khai. Vậy sự phân biệt khác nhau có ý nghĩa gì và tại sao câu nói lại quan trọng ở giai đoạn hiện nay?

Là vì theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự hiện tại thì thay vì phân biệt khác nhau, nhà làm luật đã đánh đồng trộn lẫn chứng cứ với lời khai khi quy định lời khai cũng chính là chứng cứ.

Cụ thể Điều 64 Bộ luật hình sự quy định: Điều 64. Chứng cứ: 1. Chứng cứ là những gì có thật, được thu thập theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định mà Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Toà án dùng làm căn cứ để xác định có hay không có hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội cũng như những tình tiết khác cần thiết cho việc giải quyết đúng đắn vụ án.

2. Chứng cứ được xác định bằng: A) Vật chứng; B) Lời khai của người làm chứng, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án, người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo; C) Kết luận giám định; D) Biên bản về hoạt động điều tra, xét xử và các tài liệu, đồ vật khác.

Không nhắc ‘nhân chứng’

Theo quy định trên thì lời khai cũng được xác định là chứng cứ và được xem xét đánh giá ngang hàng với vật chứng, trong khi rất lạ điều luật về chứng cứ lại không nhắc đến ‘nhân chứng’ như một phần tương ứng với ‘vật chứng’.

Thay vì nêu ra ‘nhân chứng’ điều luật lại quy định về ‘lời khai của người làm chứng’ trong khi đây là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau.

Một đằng là ‘nhân chứng’ nói về chủ thể con người, còn đằng kia ‘lời khai’ là nói về một dạng thức biểu đạt của chủ thể trong môi trường hồ sơ pháp lý.

Tại sao nhà làm luật lại lẫn lộn giữa chủ thể và một dạng thức biểu đạt của nó?

Sự nhầm lẫn xem ra không phải là vô ý mà có mục đích, vì khi quy định như vậy và bằng cách tương tự nhà làm luật đã có thể đánh đồng trộn lẫn lời khai của người làm chứng và lời khai của bị can bị cáo để cùng được coi là chứng cứ.

Mục đích là nhằm sử dụng được cái có sẵn trong các vụ án đó là lời khai của bị can bị cáo.

Trong khi bị can vì đã là nghi phạm rồi thì không thể coi là nhân chứng được nữa (một chủ thể không ở hai tư cách), song khi tách bị can ra khỏi dạng thức biểu đạt là lời khai thì lại có thể sử dụng lời khai để kết tội.

Bằng cách đó nhà làm luật đã xác lập bổ sung thêm một loại chứng cứ mới là lời khai ngoài cái nguyên gốc chỉ bao gồm nhân chứng và vật chứng.
Điều này trái ngược với các nguyên lý khoa học tư pháp, làm giảm sút sự chính xác trong việc phán đoán, từ đó dẫn đến nhầm lẫn oan sai.

Và do pháp luật quy định như vậy cho nên các cán bộ tư pháp hàng ngày vận dụng điều luật mà không thấy được đó là nguyên nhân gây ra oan sai.

Nguyên nhân gây oan giống nhau

Trên thực tế nhiều vụ án thực chất không hề có nhân chứng vật chứng nhưng người ta vẫn kết tội được do sử dụng lời khai. Trong các bản án tòa án thường viện dẫn các bút lục lời khai của bị can bị cáo làm cơ sở bằng chứng để kết tội.

Khi đó tòa án không những không thực hiện theo lời khuyến cáo trọng chứng hơn trọng cung mà thực chất chỉ sử dụng lời cung vì không có chứng cứ.

Một ví dụ đó là vụ án giết người và hiếp dâm trẻ em xảy ra ở Bắc Giang hồi năm 2005 bị can là Hàn Đức Long, ông Long bị kết án tử hình mà không hề có nhân chứng, vật chứng và tới nay 10 năm tròn ông Long kêu oan.

Khi tội phạm xảy ra không có ai nhìn thấy, tức là vụ án không có nhân chứng. Ngoài ra cơ quan điều tra thu thập được ở hiện trường một số lông, tóc, tinh trùng, nhưng giám định không cho ra được kết quả do chất lượng mẫu dấu vết kém, như vậy vụ án cũng không có vật chứng.

Không có nhân chứng, vật chứng, đúng ra không thể kết tội được ai, nhưng thực tế người ta vẫn kết tội được nhờ dựa vào lời khai, và bởi vì pháp luật quy định lời khai cũng là chứng cứ.

Những vụ như ông Nén, ông Chấn việc kết tội gây oan cũng vì những nguyên do tương tự.

Cho nên một trong những nguyên nhân gây ra oan sai đó là nhận thức sai của nhà làm luật đã quy định đánh đồng trộn lẫn lời khai với chứng cứ.
Dó đó, để giảm tránh oai sai cần thay đổi nhận thức và xác lập lại điều luật về chứng cứ.

Bài đã đăng trên BBC Tiếng Việt tại đây: Google search: ‘Pháp luật lệch lạc dẫn đến án oan’

Bài viết Pháp luật lệch lạc dẫn đến án oan? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Theo đó người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo có quyền trình bày lời khai, trình bày ý kiến, không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội.

Đây là quy định diễn giải ra từ quyền im lặng. Đúng ra pháp luật phải được quy định ngay thẳng rõ ràng, quyền im lặng là quyền được im lặng hoặc quyền từ chối khai báo để mọi người hiểu đúng, làm đúng.

Song vì phải dung hòa với những ý kiến phản đối nên thay vì diễn giải trực diện dễ hiểu luật lại viết theo nghĩa việc khai báo là một quyền chứ không phải là nghĩa vụ.

Nay để thực hiện quy định này được chính xác đầy đủ, giúp bảo vệ người dân khi lâm vào vòng lao lý, tránh bị bất lợi thua thiệt hay bị lừa gạt, mọi người cần được hướng dẫn và thống nhất cách thực hiện.

Không phải mới

Việc quy định khai báo là một quyền không phải là quy định mới của lần sửa đổi này, mà ngay từ khi ban hành bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 đã có quy định người bị bắt giữ, bị can, bị cáo được quyền trình bày lời khai. Tức là việc khai báo là quyền chứ không phải nghĩa vụ.

Nhưng cách quy định không rõ ràng và không gian áp dụng điều luật thường trong môi trường giam giữ thiếu vắng kiểm soát, nên hàng chục năm qua hàng triệu con người dính dáng đến điều tra hình sự mà không biết ý nghĩa về quyền của mình để vận dụng bảo vệ.

Tệ hơn nữa chính những người làm việc trong lĩnh vực tư pháp được xem là hiểu luật cũng không làm việc cần làm để giúp thực hiện đúng quyền cho bị can bị cáo.

Mọi người không hiểu một điều rằng, nếu khai báo là một thứ quyền thì người ta có thể từ chối không thực hiện quyền này. Cơ quan điều tra không thể ép buộc người ta thực hiện quyền của họ, vì đó không phải là nghĩa vụ.

Ví như bị can có quyền mời luật sư bào chữa, nhưng bao nhiêu năm qua có bao giờ điều tra viên ép bị can phải thực hiện quyền mời luật sư bào chữa đâu?

Việc mời luật sư bào chữa hay trình bày lời khai đều là quyền của bị can. Trong rất nhiều trường hợp bị can không thực hiện quyền mời luật sư bào chữa mà chẳng ai cho là sai, vậy nếu họ không thực hiện quyền trình bày lời khai thì có gì là sai?

Cho nên cần khẳng định lại rằng, việc mời luật sư bào chữa và việc trình bày lời khai đều là quyền của bị can, nếu bị can không thực hiện quyền này cũng không có gì là sai cả.

Cái lý luận đơn giản như vậy nhưng hàng chục năm qua đã không được làm rõ khiến cho hàng triệu con người vẫn lầm tưởng việc khai báo là một nghĩa vụ đương nhiên. Điều này giống như một sự lừa gạt rộng lớn trong thực thi áp dụng pháp luật.

Nhiều người đã không nhận ra ý nghĩa của việc quy định khai báo là quyền. Nhưng không không loại trừ có những người nhận ra thấy được khả năng áp dụng điều luật có lợi cho bị can bị cáo. Ví như những người soạn luật hoặc các chuyên gia tư pháp song họ lại không có động lực để giải thích cho bị can hiểu đúng và thực hiện cho đúng cái quyền của mình.

Lý do là tồn tại nhận thức chung coi trọng việc xử lý tội phạm hơn là bảo vệ quyền công dân, từ đó dẫn đến tâm lý chẳng ai thương xót kẻ tội phạm, nên không ai thèm vẽ đường cho hươu chạy.

Lá chắn bảo vệ

Lâu nay tồn tại nhận thức sai lầm rằng đã là bị can bị cáo thì phải khai báo tội trạng, kẻ nào không chịu khai báo là ngoan cố chống đối sẽ bị nghiêm trị. Nhận thức này cần phải thay đổi.

Vì lẽ rằng bản thân việc điều tra xử lý tội phạm xét cho cùng đó cũng chỉ là một hoạt động phương tiện nhằm bảo vệ các quyền công dân, đem lại đời sống bình an hạnh phúc cho con người.

Nhận thức được điều đó, trên tiến trình tranh đấu lâu dài cho các quyền con người, lịch sử tư pháp thế giới đã đúc rút ra những nguyên lý giá trị đòi hỏi các hoạt động tố tụng điều tra phải tuân theo để bảo vệ nhân quyền, trong đó có quy định về quyền im lặng.

Quyền im lặng trở thành tấm lá chắn giúp bảo vệ công dân tránh khỏi sự xâm hại của quyền hành bạo ngược.

Quyền im lặng hay quyền không khai báo đã trở thành một phần của luật pháp quốc tế phổ quát, đã được quy định trong Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị của Liên Hợp Quốc năm 1966 mà Việt Nam ký kết tham gia năm 1982.

Theo đó nội dung công ước quốc tế quy định: Trong các vụ hình sự, tất cả các bị cáo đều được hưởng đồng đều những bảo đảm tối thiểu sau đây, được quyền không khai, để khỏi phải tự buộc tội mình, hay khỏi phải thú nhận tội trạng.

Cách thực hiện quyền im lặng

Nay pháp luật Việt Nam cũng đã có quy định về quyền im lặng, tuy không viết rõ bị can được quyền im lặng hoặc quyền không khai báo luật cũng đã quy định việc trình bày lời khai là quyền chứ không phải nghĩa vụ.

Nay tôi hướng dẫn cho mọi người cách thực hiện quyền im lặng như sau, để khi chẳng may lâm vào vòng lao lý thì biết cách tự bảo vệ.

Đầu tiên, khi bị bắt giữ ngồi trước cán bộ điều tra và chuẩn bị hỏi cung, bạn sẽ được thông báo và giải thích về các quyền của mình.

Nhiều quyền mà bạn có như quyền được mời luật sư bào chữa, quyền được đưa ra yêu cầu, quyền được trình bày lời khai, quyền được khiếu nại việc làm của cán bộ điều tra, quyền được đề nghị thay đổi cán bộ điều tra.

Nếu bạn không thấy cán bộ nói cho mình về các quyền, bạn hãy nhắc họ là đề nghị anh thông báo và giải thích cho tôi về các quyền, nếu cán bộ điều tra không làm là vi phạm pháp luật.

Sau khi đã được nghe thông báo và giải thích về các quyền, bạn hãy hỏi rõ: Việc tôi khai báo đó là nghĩa vụ hay là QUYỀN ? Nếu là QUYỀN và theo như tôi biết đó là QUYỀN thì tôi từ chối thực hiện quyền trình bày lời khai của mình và muốn mời luật sư.

Nếu cán bộ điều tra là người biết tuân thủ pháp luật thì họ sẽ phải chấp nhận yêu cầu của bạn.

Nếu bạn chứng tỏ được mình là người cứng cỏi có hiểu biết thì điều tra viên sẽ đối xử lại với bạn như những người có hiểu biết.

Trường hợp là bị can bị cáo trong vụ án hình sự, bạn nên biết rằng cán bộ quản giáo nơi giam giữ có trách nhiệm bảo vệ tính mạng, sức khỏe cho bạn. Còn cán bộ điều tra thuộc ngạch khác, việc lấy lời khai của họ cũng chịu sự giám sát của quản giáo nhằm tránh việc đánh đập (tới đây sẽ còn lắp camera ở các phòng hỏi cung).

Cho nên nếu bạn không muốn khai báo để khỏi tự buộc tội mình, hãy mạnh dạn thực hiện quyền im lặng. (Lưu ý là người ta sẽ sử dụng lời khai của bạn để kết tội bạn).

Theo đó khẩu ngữ bạn cần nhớ là TÔI THỰC HIỆN QUYỀN IM LẶNG VÀ MUỐN MỜI LUẬT SƯ.

Tốt hơn nữa bạn có thể nêu tên cụ thể một luật sư mình biết, điều đó sẽ cho thấy bạn là người có ý thức bảo vệ mình trước các vấn đề pháp lý (cho nên mới quen biết luật sư từ trước).

Thông qua việc bày tỏ ý kiến như vậy, các bạn sẽ được đối xử tốt nhất có thể, vì mặc dù luật quy định như vậy nhưng việc tuân thủ pháp luật hiện nay cũng còn nhiều vấn đề, trong bối cảnh bị bắt giam giữ mà dám nói lên câu từ chối khai báo hẳn cũng cần đến sự dũng cảm.

Vậy để việc thực hiện quyền im lặng được thuận lợi, biến vấn đề mới lạ trở thành lề lối làm việc chuẩn mực hợp pháp văn minh, ngay từ bây giờ mọi người hãy phổ biến cho nhau cách thức thực hiện quyền im lặng.

Khi càng đông người biết và thực hiện thì mỗi hành vi việc làm sẽ như một sợi chỉ mảnh giúp đan kết làm nên tấm áo giáp bảo vệ cho chúng ta.

Bài đã đăng trên BBC Tiếng Việt tại đây: Google search: ‘Quyền im lặng, biết mà phòng thân’

Bài viết Quyền im lặng, biết mà phòng thân đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Lý do là một số bà con ở thôn Trường Xuân, xã Xuân Dương, huyện Thanh Oai từ vài năm nay đang khiếu nại việc thực hiện dồn điền đổi thửa ở địa phương. Bà con không đồng tình với việc chính quyền địa phương lấy bớt đất của các hộ dân để làm giao thông thủy lợi nội đồng.

Trong khi chờ đợi việc giải quyết đáp ứng nguyện vọng khoảng 80 hộ dân đã bảo nhau tiến hành canh tác tập thể trên phần diện tích cánh đồng vốn dự định chia ruộng cho các hộ.

Nay bà con hỏi xuất phát từ việc khiếu nại và bất bình với chính quyền như thế, nay không muốn đi bầu cử thì có gì sai trái vi phạm pháp luật không?

Bầu cử là Quyền

Thắc mắc của người dân nơi đây hẳn cũng là nỗi băn khoăn của nhiều người. Có người vì bất bình với các cấp chính quyền vì việc này việc nọ nên bất hợp tác không muốn đi bầu, hoặc cũng có người tuy không có khúc mắc mâu thuẫn gì nhưng cũng không rõ nếu không đi bầu thì có gì vi phạm không?

Nay tôi trả lời như sau để mọi người cùng tham khảo: Việc bầu cử là quyền chứ không phải nghĩa vụ, cho nên thực hiện hay không tùy thuộc vào ý chí tự quyết của mọi người.

Hiến pháp năm 2013 quy định công dân đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử. Còn Luật bầu cử Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp năm 2015 trong toàn nội dung văn bản cũng đều chỉ quy định công dân có quyền bầu cử chứ không có nghĩa vụ.

Khi kiểm tra tìm kiếm từ khóa ‘nghĩa vụ’ thì thấy trong toàn văn Luật bầu cử không có một chữ ‘nghĩa vụ’ nào. Điều này phần nào giúp củng cố thêm rằng xung quanh việc bầu cử người dân chỉ có quyền chứ không có nghĩa vụ.

Vì là quyền, không phải là nghĩa vụ, cho nên công dân không bị buộc phải thực hiện. Do vậy người dân được toàn quyền tự quyết định xem có đi bầu hay không.

Rà soát các văn bản pháp luật hiện tại tôi không thấy bất cứ một quy định chế tài nào đối với người không đi bầu.

Tất nhiên trên thực tế người không đi bầu có thể bị cơ quan đơn vị nơi học tập hoặc làm việc hạch sách theo hình thức này nọ, ví như nhà trường trừ điểm của sinh viên, song nên nhớ những việc làm này là bất hợp pháp.

Khai thông nhận thức

Lâu nay khi tuyên truyền cho bầu cử các cơ quan ban ngành thường hay nói gộp bầu cử là quyền và nghĩa vụ công dân. Các băng rôn khẩu hiệu chăng nhiều ở những không gian công cộng thể hiện cho thấy điều đó.

Điều đó cho thấy có vấn đề về nhận thức, các cơ quan đã lầm lẫn không phân biệt được bầu cử là quyền chứ không phải nghĩa vụ công dân.

Xưa nay cũng chưa thấy ai phát biểu chỉ ra cho cộng đồng hiểu bầu cử là quyền chứ không phải nghĩa vụ. Song có thể có người biết nhưng lại cố ý duy trì sự lập lờ lầm lẫn nhằm đạt được mục đích nào đó.

Để thấy rõ hơn về sự cố ý gây nhầm lẫn nhằm đạt động cơ mục đích hãy nhìn sang lĩnh vực tư pháp.

Trong lĩnh vực tư pháp có một quyền là quyền trình bày lời khai. Pháp luật quy định người bị bắt, bị can được quyền trình bày lời khai, nhưng lâu nay không thấy bất cứ cán bộ tư pháp nào giải thích cho người bị bắt, bị can biết vì đó là quyền cho nên anh không có nghĩa vụ phải thực hiện.

Do không được khai thông nhận thức cho nên lâu nay người bị bắt, bị can vẫn phải khai báo như một nghĩa vụ đương nhiên. Điều này giúp ích nhiều cho việc điều tra giải quyết án, cho nên sự lầm lẫn vẫn được duy trì bất chấp tệ trạng song trùng với nó là vấn đề bức cung nhục hình xảy ra rộng khắp.

Một quyền khác của người bị bắt, bị can mà lâu nay cũng bị cố ý làm cho lập lờ không rõ ràng nhằm đạt động cơ mục đích đó là quyền đưa ra tài liệu đồ vật yêu cầu.

Luật quy định người bị bắt, bị can có quyền đưa ra tài liệu đồ vật, vậy lâu nay việc thực hiện hoạt động này cho thấy đó là quyền hay nghĩa vụ?

Nhìn vào cách ép buộc phải giao nộp tài liệu chứng cứ, nhìn vào thái độ cam chịu bất lực chấp nhận do không mong muốn sẽ thấy được việc thực hiện là nghĩa vụ chứ chẳng phải quyền.

Vì nếu là quyền thì việc thực hiện phải được tự nguyện dựa trên sự lựa chọn. Còn lâu nay người bị bắt và bị can đã bị buộc phải giao nộp tài liệu chứng cứ để từ đó người ta sử dụng để kết tội chính mình.

Từ đó có thể thấy trong việc thực thi các quyền dân sự và chính trị lâu nay đã xảy ra tình trạng cố ý gây nhầm lẫn để đạt động cơ chủ đích.

Trong tư pháp người ta coi trọng việc trấn áp xử lý tội phạm hơn là bảo vệ quyền công dân, còn trong chính trị thì người ta muốn lèo lái dắt mũi đám đông mà không từ một biện pháp thủ đoạn nào.

Đi bầu hay không?

Cần xác quyết một lần cho rõ ràng, việc đi bầu là quyền chứ không phải nghĩa vụ, vì là quyền nên người dân được toàn quyền tự quyết định việc thực hiện, theo đó có thể không đi bầu mà không bị xử lý trách nhiệm vì đó không phải là nghĩa vụ.

Trong bối cảnh thực trạng chính trị xã hội Việt Nam hiện nay cũng cần nhận thấy việc không đi bầu cũng là thông điệp giá trị có tác dụng tốt.

Đầu tiên, việc không đi bầu là một cách biểu thị bày tỏ dân nguyện cho thấy Quốc hội đã không tạo được niềm tin là cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của dân chúng. Nhiều người cho rằng đi bầu hay không cũng vậy thôi vì kết quả được định trước hết rồi, tức là việc tổ chức bầu cử không tạo được sự tin tưởng về tính thực chất ở kết quả phụ thuộc vào lựa chọn của cử tri.

Ngoài ra việc không đi bầu sẽ là một phản ứng thông điệp gửi tới, để Quốc hội phải nhìn lại vai trò năng lực của mình, từ đó thúc đẩy nâng cao chất lượng hiệu quả hoạt động của Quốc hội, giúp cho việc làm luật và giám sát được tốt hơn.

Cho nên đi bầu hay không đi bầu đều mang thông điệp chính trị tích cực, và sẽ là tốt nhất nếu người dân được cung cấp thông tin kiến thức đầy đủ và tự quyết định dựa trên nhận thức hiểu biết về các quyền công dân của mình.

Bài đã đăng trên BBC Tiếng Việt tại đây: Google search: ‘Không đi bầu có vi phạm pháp luật’

Bài viết Không đi bầu có vi phạm pháp luật? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Ngay sau khi bắt cơ quan điều tra tiến hành lấy lời khai, người dân cả nước ngóng tin xem kẻ bị bắt có thừa nhận không và nguyên nhân động cơ mục đích nào khiến chúng ra tay tàn sát như vậy?

Tâm trạng người dân

Trong bối cảnh đó, khi mà người dân đang nôn nóng đợi thông tin từ lời khai của nghi phạm, nếu ai mà nêu ra vấn đề quyền giữ im lặng thì sẽ nhận được sự tức giận chán ghét của cộng đồng.

Ngay tới lúc này khi mà sức nóng của vụ án đã nguôi bớt, việc nêu ra vấn đề quyền im lặng gắn với hai vụ trọng án nhiều người chết cũng khiến người dân cảm thấy nghi ngờ khó hiểu với cái gọi là chế định pháp lý văn minh tiến bộ này.

Sự kiện bùng nổ thông tin về hai vụ trọng án và tâm trạng nhận thức của người dân như thế, không khỏi làm nhiều người dao động xét lại về vấn đề quyền im lặng.

Vậy chẳng lẽ quyền im lặng chỉ áp dụng đối với những vụ ít nghiêm trọng, còn những nghi phạm giết nhiều người thì không được quyền im lặng?

Điều này đương nhiên là không đúng nhưng luận giải ra sao, tính khoa học và sức thuyết phục đến đâu sẽ giúp cộng đồng hiểu và đồng tình về quyền im lặng. Đây rõ ràng là thử thách lớn cần đối mặt và có lẽ là thử thách cuối cùng phải vượt qua đối với những ai ủng hộ quyền im lặng.

Do hiểu sai vấn đề

Vụ án 6 người chết ở Bình Phước xảy ra vào sáng ngày mùng 7 tháng 7, chỉ trong vòng 3 ngày, đến ngày 10 tháng 7 thì bắt được hai nghi phạm. Vụ án ở Nghệ An mất nhiều thời gian hơn, từ khi được phát hiện vào ngày mùng 2 tháng 7, hai tuần sau đến ngày 19 tháng 7 thì bắt được nghi phạm.

Ngay sau khi bắt cơ quan điều tra tiến hành lấy lời khai, mục đích xem nghi phạm có thừa nhận không và nguyên nhân động cơ mục đích nào dẫn đến phạm tội.

Vậy để xem nghi phạm có được quyền im lặng không ta hãy xét xem cái mục đích nêu trên có xác đáng không, từ đó xem việc lấy lời khai có phải là việc phải làm không thể thiếu được khi giải quyết một vụ án không?

Thứ nhất, về vấn đề lấy lời khai để xác định nguyên nhân động cơ mục đích phạm tội. Tôi cho rằng đang tồn tại một cách hiểu sai xung quanh vấn đề này và cách hiểu sai này tồn tại trong chính giới cán bộ tư pháp bao gồm cả luật sư và cộng đồng xã hội.

Tôi cho rằng việc xác định nguyên nhân động cơ mục đích gây án, đó là sự suy nghiệm của cán bộ điều tra nhằm mục đích khoanh vùng và xác định nghi phạm.

Cán bộ điều tra đứng trước hiện trường và các manh mối dấu vết, họ hình dung nhận định về nguyên nhân động cơ mục đích gây án để từ đó lần theo nghi phạm.

Ví như trong vụ án ở Bình Phước việc giết người từ ở ngoài cổng, ở tầng một lẫn phòng ngủ tầng hai (không phải nơi chứa tiền) cho thấy động cơ gây án vượt quá mục đích nhằm lấy tài sản. Việc giết hại hết những người có khả năng nhận diện hung thủ cho thấy có thể là người quen.

Việc đoán định nguyên nhân động cơ gây án như vậy cộng với các nguồn dữ liệu thông tin khác sẽ giúp cơ quan điều tra xác định nghi phạm.

Như thế, việc xác định nguyên nhân động cơ mục đích gây án có ý nghĩa ở giai đoạn trước khi bắt được nghi phạm chứ không phải là bắt được rồi mới hỏi xem nguyên nhân động cơ mục đích gây án là gì.

Vì khi đã bắt được rồi dựa vào mối quan hệ nhân thân giữa nghi phạm và nạn nhân thì dễ dàng nhận ra nguyên nhân động cơ mục đích đằng sau, việc xác định không còn khó nữa.

Nếu hiểu vấn đề như thế sẽ thấy bớt đi một lý do phải lấy lời khai.

Dựa vào đâu để kết tội?

Vấn đề thứ hai, có ý kiến cho rằng phải lấy lời khai xem nó có thừa nhận không để mà kết tội, chứ nó không khai thì làm sao kết tội được?

Tôi cho rằng dù nghi phạm chối cãi không nhận hoặc im lặng không trả lời thì vẫn có cơ sở để kết tội. Cơ sở để kết tội đó chính là những cơ sở bằng chứng đã giúp bắt được nghi phạm.

Những dấu vết bằng chứng nào đã giúp cơ quan điều tra xác định nghi phạm và bắt hắn, đó cũng chính là những bằng chứng để tòa án kết tội bị cáo.

Trong vụ án ở Bình Phước, đồng thời với việc bắt cơ quan điều tra đã khám xét chỗ ở của nghi phạm và thu giữ được một loạt vật chứng gồm điện thoại, laptop, quần áo mưa dính máu… Vậy sau khi xét nghiệm mẫu máu dính trên đồ vật đúng là máu nạn nhân và các thứ điện thoại, laptop cũng của nạn nhân thì đó là quá đủ chứng cứ để kết tội rồi.

Do vậy không cần nghi phạm phải khai báo nữa, hoặc cho nó quyền im lặng thì vẫn có thể kết tội. Các cơ quan tố tụng hoàn toàn có thể yên tâm mà phán rằng: Cho mày im lặng, dù mày có im lặng không khai thì vẫn có đủ cơ sở để kết tội mày.

Một ví dụ về vụ án khác cho thấy không cần phải lấy lời khai đó là vụ án xảy ra hồi tháng 4/2015 xảy ra ở huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Một người phụ nữ đã dùng dao chém chết ba bà cháu một gia đình hàng xóm, sự việc xảy ra có nhân chứng vật chứng rõ ràng.

Ngay sau đó hung thủ bị bắt và rõ ràng là vụ án này cho dù bị can được quyền im lặng thì vẫn có đủ cơ sở để kết tội và giải quyết được vụ án. Việc lấy lời khai để yêu cầu bị can khai ra nguyên nhân động cơ mục đích gây án là việc nên làm chứng không phải là việc không thể không làm để giải quyết vụ án.

Tóm lại là chính những dữ liệu bằng chứng đã giúp cơ quan điều tra xác định và bắt được nghi phạm, đó cũng chính là dữ liệu bằng chứng để tòa án kết tội bị cáo. Cho nên kể từ sau khi bị bắt, nếu bị can im lặng không khai thì cũng không phải việc điều tra giải quyết bị bế tắc không làm gì được.

Cũng cần lưu ý là lâu nay nhiều trường hợp bắt nghi phạm là dựa vào kết quả của các biện pháp điều tra đặc biệt như theo dõi, bí mật ghi âm ghi hình, nghe điện thoại bí mật, thu thập dữ liệu điện tử và sử dụng trinh sát hoặc cộng tác viên bí mật…

Cho nên khi chuyển những cơ sở giúp cho việc bắt đó thành bằng chứng sử dụng để kết tội thì cần có sự chuyển hóa tài liệu chứng cứ. Hiện Bộ luật tố tụng hình sự đang sử đổi cũng đã giúp xử lý vấn đề trên bằng cách đưa vào quy định về các biện pháp điều tra đặc biệt như vừa nêu.

Giết nhiều người vẫn được quyền im lặng

Như trên đã chỉ ra dù nghi can im lặng cũng không phải là bế tắc không giải quyết được án. Mặc dầu vậy vẫn nên lấy lời khai, việc đặt câu hỏi và chờ đợi phản ứng của nghi phạm cũng giúp thấy được nhiều điều.

Đừng quên là vấn đề quyền im lặng tồn tại trong ‘môi trường kết án’ có tính ‘đoán định’ và ‘phán xét’. Theo đó, đứng trước sự ‘đoán định’ thì ‘thái độ im lặng’ cũng cho thấy nhiều điều.

Nếu việc đặt câu hỏi là đúng mực không bức ép (vì đã có luật sư tham gia hoặc được ghi âm ghi hình lại) mà nghi phạm vẫn từ chối trả lời thì người ta có thể đoán định nghi phạm là thủ phạm.

Nếu nghi phạm không là thủ phạm thì không việc gì phải lo lắng mà cần hợp tác trả lời các câu hỏi để giúp cho việc điều tra phá án, giống như sự trả lời của một nhân chứng. Còn đứng trước các tình tiết dữ kiện được nêu ra và khi bị đặt câu hỏi lại ấm ớ không đưa ra câu trả lời được thì người ta sẽ nghi ngờ anh phạm tội.

Cho nên quy định về quyền im lặng không phải là khép lại cánh cửa của cơ quan điều tra, mà nó đơn giản là đòi hỏi một cung cách làm việc khác cần nhiều hơn về trình độ nghiệp vụ.

Quyền im lặng nói riêng và các quy trình thủ tục tố tụng hình sự nói chung là thành tựu của văn minh nhân loại (đã được thể hiện trong Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị của Liên Hợp Quốc) đã được đúc rút ra mà người ta hy vọng nếu cứ làm theo đó thì con người có thể đạt đến công lý.

Đối với những vụ trọng án như xảy ra ở Bình Phước và Nghệ An nêu trên, mặc dù chịu sức ép rất mạnh từ cộng đồng về việc phải tìm ra hung thủ, nhưng hoạt động điều tra phải tuân theo những nguyên lý giá trị đã được đúc kết, mà nếu không làm theo có thể dẫn đến oan sai.

Như ở Bắc Giang năm 2005 xảy ra vụ giết người và hiếp dâm trẻ em ở ngoài cánh đồng rất thương tâm. Cơ quan điều tra chịu nhiều áp lực đã bắt một người là Hàn Đức Long mà không có nhân chứng vật chứng, tới nay đã 10 năm và bị can vẫn kêu oan.

Bài đã đăng trên BBC Tiếng Việt tại đây: Google search: ‘Giết nhiều người thì không được quyền im lặng’

Bài viết Giết nhiều người thì không được quyền im lặng? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Xem bài trên Báo Giáo dục tại đây: http://giaoduc.net.vn/Xa-hoi/LS-chi-ro-mau-thuan-kho-hieu-trong-ho-so-tu-tu-Han-Duc-Long-post131943.gd

Bài viết LS chỉ rõ “mâu thuẫn khó hiểu” trong hồ sơ tử tù Hàn Đức Long đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.

Bài viết Có ở đâu như ở Việt Nam? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Ngô Ngọc Trai.