Như nhiều người đã biết, năm 2016 tôi đã giúp minh oan trả tự do cho tử tù Hàn Đức Long ở Bắc Giang, người đã bị kết án tử hình về tội giết người và hiếp dâm trẻ em.
Ông Long được trả tự do về nhà và các cơ quan đã xin lỗi công khai ông ấy ở địa phương thì đó là một kết quả hiếm người đạt được.
Mọi người cũng biết rằng từ hàng chục năm qua tôi đã viết rất nhiều bài nghiên cứu pháp lý về các chủ đề khác nhau, trọng tâm là các bài về pháp luật hình sự, về vụ án oan sai, bên cạnh đó là các bài nghiên cứu về chính sách công và sửa đổi pháp luật.
Tới đây tôi rất tin rằng Hồ Duy Hải sẽ được minh oan thì khi đó sẽ là một kỳ tích trong kỳ tích, luật sư giúp minh oan cho hai trường hợp tử tù, đó sẽ là kết quả kép hiếm có người hành nghề luật sư ở Việt Nam đạt được trong rất nhiều năm.
Thì với những gì đã thực hiện được và hy vọng sẽ thực hiện được, việc giới thiệu làm rõ xem tư duy pháp lý hình sự của tôi bắt đầu có từ khi nào, điểm đặc biệt nào đã giúp tôi đạt được những kết quả khác biệt như thế thì đó cũng là điều có ý nghĩa.
Bởi vậy bài viết này xin giới thiệu một chút về nguồn gốc của tư duy pháp luật hình sự của tôi, để mọi người có thể hiểu thêm và đặt niềm tin vào người luật sư đang theo đuổi minh oan cho tử tù.
Cậu bé ham đọc truyện
Nhớ lại về mình một điều rõ ràng là ở tuổi niên thiếu tôi là một cậu bé rất ham thích đọc truyện, bên cạnh những bộ truyện tranh mà lứa tuổi 8x đọc phổ biến như Đô rê mon, Bảy viên ngọc rồng, thì tôi còn đọc cả truyện chữ, một trong số đó là bộ truyện Tứ quái TKKG.
Đó là bộ truyện trinh thám của Đức có nhân vật chính là bốn bạn trẻ ở tuổi thiếu niên, với đầu óc thám tử đã giúp cảnh sát phá các vụ án về trộm cắp, bắt cóc, tống tiền, hành vi bạo lực.
Lớn thêm một chút thì tôi cũng đọc một số tập truyện và xem một số tập phim về thám tử Sherlock Holmes, ngoài ra tôi cũng đọc bộ truyện trinh thám của Nhật Bản là truyện Conan, nhân vật thám tử nhí bị uống thuốc làm cho teo nhỏ người lại.
Lớn thêm chút nữa tôi cũng đọc nhiều câu chuyện vụ án trên tờ báo An ninh thế giới thường dịch từ các câu chuyện vụ án của nước ngoài. Sau này tư duy pháp luật hình sự của tôi được trau dồi đầy đủ thêm khi trở thành sinh viên trường luật và hành nghề luật sư sau này.
Nhìn lại chuỗi quá trình dung nạp kiến thức trong quá trình lớn lên đó tôi thấy rằng tư duy kiến thức pháp luật hình sự của mình khởi đầu là từ bộ truyện “Tứ quái TKKG”, bộ truyện trinh thám hơn năm chục tập được biên dịch phóng tác từ tác phẩm bên Đức tôi đã đọc say mê ở độ tuổi thiếu niên.
Nhờ dung nạp những kiến thức pháp lý hình sự trong các đầu sách như vậy, cùng với đó là được tiếp xúc với ngôn ngữ pháp lý hình sự, điều đó đã góp phần định hình nên cách tư duy và giới thiệu chia sẻ các chủ đề pháp lý của tôi, như mọi người có thể thấy bên cạnh hàm lượng tri thức trong các bài viết luôn đầy đủ tính duy lý, logic, khoa học.
Cốc nước trên bàn khách
Trở lại với vụ án Hồ Duy Hải, một điểm tôi băn khoăn trong hồ sơ vụ án đó là về vật chứng chiếc cốc nước trên bàn tiếp khách ở Bưu điện Cầu Voi.
Như mọi người có thể đã biết được về vụ án, đâu đó đã chia sẻ những bức ảnh chụp hiện trường Bưu điện Cầu Voi, trong đó có ảnh chụp khung cảnh chiếc bàn tiếp khách của bưu điện, trên đó có 2 túi trái cây, kế đó có một chiếc cốc bên trong vẫn còn nước.
(Qua lời khai của người phụ nữ bán trái cây bên ngoài Bưu điện thì được biết buổi tối hôm đó một trong hai cô gái đã mua hoa quả từ tiền của người bạn trai của cô kia đến chơi đưa cho).
Biên bản khám nghiệm hiện trường ghi nhận như sau: “Nơi tiếp khách có một bàn gỗ mặt kính, kích thước 1m x 0,5m x 0,5m, trên mặt bàn có 2 bịch trái cây, 1 ly uống nước bằng thủy tinh, 1 miếng mút xốp màu trắng và vài mảnh xốp đã được cắt vụn trên mặt bàn và rải rác vài mảnh dưới nền nhà, ngoài ra còn có 1 cuốn báo Đất mũi cuối tuần số 363 ngày 13 tháng 9 năm 2007”.
Về ảnh chụp vật chứng cốc nước thì thấy có tấm hình chụp ở khung hình rộng toàn cảnh bàn tiếp khách, ngoài ra còn có tấm hình chụp cận cảnh trước cốc nước có để chiếc thước giấy ghi dòng chữ Công an tỉnh Long An như là cử chỉ nghiệp vụ lưu ý về dấu vết ở những vật chứng quan trọng.
Những điều đó cho thấy ở thời điểm ban đầu cán bộ chụp ảnh đã làm rất đúng biện pháp nghiệp vụ, đã phát hiện và chụp lại cận cảnh những vật chứng quan trọng có thể mang dấu vết của tội phạm.
Mặt khác, như mọi người có thể hình dung là ngay sau khi vụ án xảy ra, rất nhanh sau đó cơ quan điều tra đã xác minh được xem có những ai đã đến bưu điện vào buổi tối ngày hôm đó, qua dữ liệu ở bưu điện đã xác định được nhân chứng đến gọi điện đã khai rằng có thấy một thanh niên ngồi nói chuyện với 2 cô gái ở bàn tiếp khách.
Khớp nối 2 thông tin dữ liệu đó lại với nhau sẽ không khó để cho cơ quan điều tra khi ấy đánh giá đặc biệt quan trọng về vật chứng chiếc cốc uống nước mang chứa dấu vết của thủ phạm, bao gồm dấu vân tay và dịch nước bọt có thể giúp giám định AND.
Vậy nhưng thật khó hiểu là hồ sơ vụ án không ghi nhận thông tin gì về việc thu giữ dấu vết ở chiếc cốc uống nước, không dấu vân tay cũng không dấu vết AND.
Nhiều khả năng vật chứng cốc nước đã bị bỏ qua giống như việc tiêu hủy chiếc thớt gỗ, con dao, việc thất lạc chiếc ghế gấp inox nằm bên cạnh nạn nhân, việc bỏ quên mẫu máu không đưa đi giám định khiến mẫu vật bị phân hủy.
Từ đó tôi thấy Hồ Duy Hải thật không may, chỉ riêng bằng chứng kết quả giám định dấu vân tay cho kết quả dấu vân tay thu được ở hiện trường không trùng khớp với dấu vân tay của Hải, điều đó đã đủ là bằng chứng khoa học khách quan cho thấy Hải vô tội rồi.
Ngoài ra những vật chứng có thể cho cùng kết quả Hải vô tội thì lại không may bị bỏ sót, tiêu hủy, bỏ quên hoặc thất lạc mất.
Luật sư Ngô Ngọc Trai