Hôm 26/3/2026 Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắt tạm giam nguyên Phó Thủ trưởng và Điều tra viên Cơ quan cảnh sát điều tra Công an huyện Trà Ôn (cũ) về tội “Không truy cứu trách nhiệm hình sự người có tội” xảy ra trong quá trình giải quyết vụ tai nạn giao thông tại huyện Trà Ôn (cũ), nay là xã Vĩnh Xuân, tỉnh Vĩnh Long.
Trong vụ việc trước đó một cháu học sinh bị xe tải gây tai nạn tử vong trên đường đi học nhưng cơ quan điều tra lại quy lỗi gây nguy hiểm cho cháu bé. Bố cháu vì bức xúc trước kết quả giải quyết đã dùng súng tìm bắn tài xế sau đó tự vẫn. Sự việc đã thu hút sự quan tâm rất lớn của dư luận xã hội.
Tới nay quyết định khởi tố được công bố, đây là điều cộng đồng mong đợi bấy lâu đã đưa đến một bầu không khí hân hoan cảm kích. Rất nhiều người cùng bày tỏ suy nghĩ cảm xúc rằng công lý đã được thực thi. Nhiều người cho rằng việc khởi tố dù có hơi muộn nhưng cuối cùng đã được thực hiện, theo đó công lý dù có đến muộn nhưng rồi đã đến.
Là luật sư nhận lời gia đình kêu oan cho tử tù Hồ Duy Hải, vụ án bấy lâu cũng nhận được sự quan tâm rất lớn của cộng đồng xã hội. Trong những bài viết chia sẻ các vấn đề pháp lý vụ án đều có hàng trăm nghìn lượt xem. Rất nhiều người bày tỏ ý kiến mong muốn các cơ quan trả tự do cho Hải cho thấy xu hướng nhận thức và niềm tin công lý của cộng đồng.
Tôi hình dung khi Hồ Duy Hải được trả tự do cũng sẽ đưa đến niềm hân hoan vui mừng rất lớn của cộng đồng xã hội, sẽ tạo ra niềm tin công lý rất lớn cho mọi người về năng lực thực thi công lý của các cơ quan tư pháp, sẽ tạo niềm tin vào hoạt động của cơ quan nhà nước, theo đó công lý dù đến muộn trong thời gian dài nhưng rồi vẫn đến.
Qua vụ án nữ sinh bị tai nạn giao thông ở Vĩnh Long, điều tôi muốn bàn luận chỉ ra là về các động lực pháp quyền, những thành phần nào cấu tạo nên nền pháp quyền của một quốc gia?
Thiết nghĩ trong một quốc gia, nền pháp quyền được cấu tạo và vận hành chủ đạo bởi các thiết chế cơ quan nhà nước, song không chỉ có vậy, nền pháp quyền còn được cấu thành bởi nhiều thành phần khác, như: Các triết lý luật pháp, các nguyên tắc pháp luật, các Trường Đại học luật, các Viện nghiên cứu pháp luật, các Hiệp hội của những người hành nghề luật, ví như Hội luật gia, Liên đoàn luật sư, hiệp hội công chứng, các cơ quan báo chí mảng pháp luật, các chuyên gia pháp lý, các hội nhóm trên mạng xã hội và ngoài đời có cùng chung mới quan tâm về pháp luật, và nhiều cấu thành khác chưa liệt kê hết ra đây, tất cả đều hợp thành một tổng thể nền pháp quyền.
Với ý nghĩa như thế, khi một thành phần cấu trúc của nền pháp quyền hoạt động sai lệch chệch choạc thì các cấu thành còn lại có vai trò thúc đẩy đưa lại những hoạt động đúng đắn cho tổng thể. Quá trình đó mau hay chậm sẽ cần có thời gian, cũng như tùy thuộc vào năng lực hoạt động của các cấu thành lên nền pháp quyền, mà theo đó công lý có thể bị trì hoãn, đến muộn, nhưng có thể tin là sẽ đến.
Khi thông tin vụ án cháu nữ sinh được chia sẻ lên công luận, đặc biệt là sự việc bố cháu vì bức xúc đã nổ súng rồi tự sát, rất nhiều luật sư, luật gia, các phóng viên báo chí, những nhà hoạt động mạng xã hội tích cực, đã bàn luận bày tỏ quan điểm về vụ án.
Nhưng có những trở lực chướng ngại khiến cho việc xử lý đã không thể được thực hiện một cách khẩn trương mau chóng đáp ứng niềm tin công lý của xã hội. Lúc này vai trò của các yếu tố cấu thành lên nền pháp quyền đã phát huy vai trò. Các chuyên gia pháp lý, các luật sư, vẫn kiên trì bàn luận về vụ án, để thúc đẩy, kéo lại những hoạt động đúng đắn cho nền pháp quyền, để rồi cho tới hôm 26/3/2026 công lý đã được thực thi khi những sai phạm đã bị khởi tố và người làm sai đã bị bắt giữ.
Sự việc này cho thấy nền pháp quyền dù còn có những khiếm khuyết, ảnh hưởng đến năng lực hiệu quả thực thi công lý, song nền pháp quyền vẫn đang hoạt động, các yếu tố cấu thành lên nền pháp quyền vẫn đang hoạt động, các động lực công lý vẫn được duy trì mạnh mẽ, bởi lẽ khát vọng công lý là điều luôn thường trực trong lòng đời sống xã hội.
Luật sư Ngô Ngọc Trai