Hôm 20/3/2026, bà Nguyễn Ngọc Tiền, Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ Bất động sản Đảo Vàng, bị khởi tố bắt giữ về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong việc ký hợp đồng hợp tác đầu tư để đảm bảo giao kết hợp đồng mua bán nền đất tại dự án Khu biệt thự cao cấp Búng Gội (Royal Streamy Villas) ở tỉnh Kiên Giang.
Khi xem thông tin hình ảnh vụ bắt giữ được báo chí và mạng xã hội đưa tin tôi có vài suy nghĩ.
Về việc công khai hình ảnh
Có lẽ nhiều người chưa biết đến một nguyên tắc pháp luật trong tố tụng hình sự đó là “Không ai bị coi là có tội và phải chịu hình phạt khi chưa có bản án kết tội của tòa án có hiệu lực pháp luật”.
Theo nguyên tắc pháp luật này thì một người chỉ bị coi là có tội và phải chịu hình phạt khi có bản án của tòa án có hiệu lực pháp luật.
Vậy thì trong những vụ việc mới được khởi tố để điều tra, chưa có bản án kết tội, việc công khai hình ảnh bắt giữ như thế liệu có đảm bảo nguyên tắc về suy đoán vô tội, liệu có đảm bảo nguyên tắc pháp luật trao cho chỉ tòa án mới là cơ quan có thẩm quyền đưa ra hình phạt?
Ngoài ra nhiều người có lẽ cũng chưa biết về quy định pháp luật hình sự bảo vệ danh dự nhân phẩm cho tất cả mọi người, bao gồm cả những nghi can bị xử lý hình sự. Cụ thể Bộ luật tố tụng hình sự tại Điều 11 quy định.
Điều 11. Bảo hộ tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, tài sản của cá nhân;
Mọi người có quyền được pháp luật bảo hộ về tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, tài sản.
Mọi hành vi xâm phạm trái pháp luật tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, tài sản của cá nhân đều bị xử lý theo pháp luật.
Như thế, việc công khai hình ảnh bắt giữ sẽ đòi hỏi phải đảm bảo tuân theo các nguyên tắc pháp luật về suy đoán vô tội và bảo vệ danh dự nhân phẩm cho bị can, bị cáo. Song vấn đề này lâu nay chưa nhận được sự quan tâm chú ý của nhiều người.
Dù chưa bị coi là có tội song nhiều người khi mới bị khởi tố điều tra đã bị công khai hình ảnh bắt giữ, đó là những hình ảnh thường cho thấy những biểu cảm về sự xấu hổ, yếu đuối, buồn bã, đau khổ của những người vướng vào vòng lao lý.
Đó là hình ảnh nhạy cảm của các cá nhân, trong hoàn cảnh điều kiện bình thường thì không ai muốn chưng ra những hình ảnh như vậy. Còn khi đã là nghi can trong vụ án hình sự thì những người này hầu như không còn khả năng trong việc kiểm soát hình ảnh bản thân mình.
Tháng 10/2025 tại Hà Nội đã diễn ra Lễ mở ký Công ước Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng, hay còn gọi là Công ước Hà Nội, với 72 quốc gia ký kết.
Trong bài phát biểu khai mạc Lễ ký công ước của Tổng thư ký Liên hợp có nội dung được báo chí dẫn lại như sau: “lần đầu tiên trong một công ước của Liên hợp quốc, việc phát tán hình ảnh nhạy cảm mà không có sự đồng thuận sẽ được coi là một tội hình sự”.
Nội dung đó cho thấy mức độ ảnh hưởng tác hại của việc chia sẻ hình ảnh nhạy cảm đối với cá nhân ra sao, sự nguy hại đã đến mức phải bị coi là tội hình sự. Vậy thì cùng với tính chất tác động đó đối với những công dân bình thường, hình ảnh của nghi can trong điều tra hình sự cũng cần được cân nhắc lưu ý khi công khai.
Thiết nghĩ các ban ngành cần nghiên cứu xây dựng một bộ quy chuẩn khi nào thì công khai hình ảnh bắt giữ, và hình ảnh bắt giữ có kích cỡ chân dung như nào để không tạo ra thành kiến nhận thức như người đã có tội và bảo đảm danh dự nhân phẩm cho người bị công khai hình ảnh.
Việc đặt tiền bảo đảm tại ngoại
Trong lĩnh vực tư pháp hình sự có một chế định pháp lý là đặt tiền bảo đảm thay thế cho biện pháp ngăn chặn bắt tạm giam. Đây là chế định pháp lý rất có lợi cho các doanh nhân như bà Nguyễn Ngọc Tiền.
Số tiền bảo đảm sẽ được hoàn trả sau khi hầu tòa xong xuôi. Nếu bị tòa kết án là có tội thì người đặt tiền bảo đảm dù được nhận lại tiền nhưng sẽ vẫn phải chấp hành hình phạt tù theo phán quyết của tòa.
Trường hợp người đặt tiền bảo đảm không có mặt theo giấy triệu tập trong quá trình điều tra thì số tiền sẽ bị xung công quỹ và bị can sẽ bị bắt giữ trở lại.
Chế định đặt tiền để bảo đảm chỉ áp dụng trong quá trình tố tụng vụ án, khi mà về nguyên tắc người đặt tiền bảo đảm chưa bị coi là có tội theo bản án của tòa có hiệu lực pháp luật.
Thực tế lâu nay cũng đã có quy định về đặt tiền bảo đảm. Theo một thông tư năm 2018 mức tiền đặt để bảo đảm quy định cụ thể như sau:
Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án quyết định mức tiền cụ thể mà bị can, bị cáo phải đặt để bảo đảm, nhưng không dưới: Ba mươi triệu đồng đối với tội phạm ít nghiêm trọng; Một trăm triệu đồng đối với tội phạm nghiêm trọng; Hai trăm triệu đồng đối với tội phạm rất nghiêm trọng; Ba trăm triệu đồng đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.
Số tiền như trên chỉ là nhỏ đối với nhiều doanh nhân như bà Nguyễn Ngọc Tiền. Nhiều người sẵn sàng bỏ ra số tiền đó để được tại ngoại thay vì bị giam giữ. Nhưng với những tiêu chuẩn điều kiện giới hạn khắt khe khiến việc áp dụng hiếm khi được thực hiện.
Thiết nghĩ hiện nay chính sách về vấn đề này cần có sự điều chỉnh thay đổi.
Năm 2025 Ban chấp hành Trung ương đã ban hành Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân có nội dung như sau, xin trích dẫn lại nguyên văn:
“Sửa đổi các quy định về pháp luật hình sự, dân sự, tố tụng hình sự, tố tụng dân sự để bảo đảm nguyên tắc khi xử lý các sai phạm, vụ việc về dân sự kinh tế, ưu tiên áp dụng các biện pháp về dân sự, kinh tế, hành chính trước, cho phép các doanh nghiệp, doanh nhân được chủ động khắc phục sai phạm, thiệt hại. Trường hợp thực tiễn áp dụng pháp luật có thể dẫn đến xử lý hình sự hoặc không xử lý hình sự thì kiên quyết không áp dụng xử lý hình sự. Trường hợp đến mức xử lý hình sự thì ưu tiên các biện pháp khắc phục hậu quả kinh tế trước và là căn cứ quan trọng để xem xét các biện pháp xử lý tiếp theo. Không hồi tố các quy định pháp luật để xử lý bất lợi cho doanh nghiệp. Đối với các vụ việc thiếu chứng cứ, chứng cứ không rõ ràng phải sớm có kết luận, tránh ảnh hưởng đến uy tín, hoạt động sản xuất kinh doanh bình thường của doanh nghiệp, doanh nhân. Bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội trong quá trình điều tra, xét xử các vụ án.”
Với tinh thần chỉ đạo như vậy đối với các hoạt động kinh tế tư nhân cũng như cộng đồng doanh nhân, thiết nghĩ chính sách về đặt tiền bảo đảm cần được xây dựng lại theo hướng nâng mức cao hơn về số tiền bảo đảm và tạo những điều kiện thuận lợi thông thoáng hơn để có thể áp dụng được cho nhiều trường hợp.
Như trường hợp bà Nguyễn Ngọc Tiền, nên cho được tại ngoại, quá trình đó yêu cầu khắc phục hoàn trả những khoản tiền đã nhận của người đặt mua bất động sản. Sau khi khắc phục xong xuôi, có thể bà ấy vẫn bị xử lý hình sự, nhưng khi ấy hậu quả đã được khắc phục, giảm tránh những xung động tới thị trường kinh doanh.
Luật sư Ngô Ngọc Trai