Hôm 30/3 tại Cần Thơ, bị cáo Huỳnh Văn Tú, 38 tuổi, bị tuyên phạt tử hình về tội giết người. Nguyên nhân vụ án như báo chí cho biết là giữa bị cáo và bị hại đã có mâu thuẫn từ trước.
Bị hại từng cầm dao đến nhà đòi chém bị cáo. Đến khi bị cáo gặp lại bị hại trong một đám giỗ, thấy thái độ của bị hại có ý khiêu khích, bị cáo đã vào bếp lấy con dao mới được phân loại là vũ khí quân dụng chém vào đầu bị hại gây tử vong.
Bài báo của Báo pháp luật thành phố HCM dẫn lại diễn biến phiên xử có những nội dung như sau:
“Theo tòa, với tính chất đặc biệt nghiêm trọng của vụ án, với hậu quả đã xảy ra cho thấy hành vi của bị cáo là côn đồ, động tác lạnh lùng và tàn nhẫn. Bị cáo xem thường mạng sống của người khác, xem thường pháp luật, muốn giết ai thì giết, không cần phải có lý do.
Tại phiên tòa, bị cáo cho rằng mình không sai, không hối hận khi đã chém bị hại, cho thấy bị cáo không không còn nhân tính, không còn khả năng cải tạo. Từ đó, tòa đã tuyên phạt bị cáo như trên.”
Tôi thiết nghĩ không phải là bị cáo muốn giết ai thì giết. Rõ ràng là bị cáo đã giết kẻ có mâu thuẫn thù tức với mình. Ở đám giỗ đông người bị cáo chỉ nhắm vào bị hại vì mâu thuẫn từ trước, cho nên nhận định bị cáo muốn giết ai thì giết là không hợp lý.
Về nội dung “bị cáo cho rằng mình không sai, không hối hận khi đã chém bị hại” thì đây là điều khó hiểu. Hành vi như thế mà bị cáo lại cho là mình không sai? Hay là bị cáo muốn nói gì đó mà việc trình bày lại không rõ ý? Phải chăng bị cáo muốn nói lại cho đúng về nguyên nhân sự việc, động cơ gây án?
Tôi khó hiểu khi bị cáo không nhận sai vì hầu như trong trường hợp này mọi luật sư đều sẽ tư vấn cho bị cáo những điều cơ bản là nên bồi thường trước một khoản cho gia đình bị hại và có thái độ thành khẩn nhận lỗi tại phiên tòa, song không hiểu sao vụ án này bị cáo lại có phát biểu như thế.
Sửa đổi Bộ luật hình sự
Hiện nay Bộ luật hình sự đang được các ban ngành lên kế hoạch sửa đổi, nhân bản án tử hình trong vụ án này tôi góp ý nên viết lại nội dung điều luật về tội giết người.
Hiện tại tội giết người quy định tại Điều 123, tại khoản 1 có 16 tình tiết định khung tăng nặng có thể bị tuyên phạt tử hình.
Lấy ví dụ một tình tiết tăng nặng là “phạm tội có tính chất côn đồ” như vụ án của bị cáo Huỳnh Văn Tú. Thiết nghĩ giết người là hành vi bạo lực phi pháp, luôn hàm chứa trong đó tính chất côn đồ tàn bạo.
Hiểu như thế sẽ thấy trường hợp giết người nào cũng có tính chất côn đồ, giết người mà còn không côn đồ thì như nào mới là côn đồ?
Có người có thể cho rằng vì nó cầm dao vào nhà chém tôi nên tôi phải chém lại nó chứ tôi đâu muốn côn đồ. Thì xin thưa là Bộ luật hình sự ngoài quy định về tội giết người thì còn có tội danh về giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, hoặc tội danh giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh do hành vi trái pháp luật của bị hại gây ra. Bài này chỉ đang nói về sự bất cập của tội danh giết người đơn thuần.
Trong tội giết người có 16 tình tiết định khung tăng nặng như:
- a) Giết 02 người trở lên;
- b) Giết người dưới 16 tuổi;
- c) Giết phụ nữ mà biết là có thai;
- d) Giết người đang thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ của nạn nhân;
đ) Giết ông, bà, cha, mẹ, người nuôi dưỡng, thầy giáo, cô giáo của mình;
- e) Giết người mà liền trước đó hoặc ngay sau đó lại thực hiện một tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng;
- g) Để thực hiện hoặc che giấu tội phạm khác;
- h) Để lấy bộ phận cơ thể của nạn nhân;
- i) Thực hiện tội phạm một cách man rợ;
- k) Bằng cách lợi dụng nghề nghiệp;
- l) Bằng phương pháp có khả năng làm chết nhiều người;
- m) Thuê giết người hoặc giết người thuê;
- n) Có tính chất côn đồ;
- o) Có tổ chức;
- p) Tái phạm nguy hiểm;
- q) Vì động cơ đê hèn.
Thiết nghĩ với 16 tình tiết định khung như vậy đã bao quát hầu như mọi trường hợp giết người xảy ra trong thực tế. Nếu không phải là phạm tội có tính côn đồ thì có thể là phạm tội vì động cơ dục vọng đê hèn hoặc phạm tội để thực hiện hành vi cướp lấy tài sản, hoặc các lý do khác.
Rất khó để chỉ ra một hành vi giết người nào mà không rơi vào 16 trường hợp nêu trên.
Như thế với 16 tình tiết định khung tăng nặng, đó như là bản danh sách mô tả đặc điểm nhận diện các trường hợp giết người xảy ra với các lý do khác nhau. Danh sách mô tả đặc điểm này vốn có mục đích giúp cho người giải quyết vụ án có được nhận thức đúng đắn chính xác về bản chất của hành vi.
Nhưng với sự đa dạng về động cơ mục đích lý do gây án mà vốn dĩ trường hợp nào cũng mang tính xấu xa, khi áp với mức phạt tử hình sẽ khiến cho số án tử hình sẽ nhiều.
Bởi vậy điều nên làm là sửa đổi viết lại nội dung của tội danh giết người. Động cơ mục đích lý do gây án không nên là đặc điểm nhận diện cho phép áp mức án nghiêm khắc.
Cũng nên biết rằng tội danh giết người đã giữ nguyên từ Bộ luật hình sự năm 1999. Tới nay đã 27 năm. Điều kiện kinh tế xã hội và môi trường nhận thức đã khác. Cho nên cần viết lại để phù hợp với tinh thần về coi trọng quyền con người hiện nay.
Nghị quyết số 66 năm 2025 của Ban chấp hành Trung ương về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đã nhiều lần lưu ý về “tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ hiệu quả quyền con người”.
Với tinh thần của Nghị quyết 66 đã lưu ý về bảo vệ hiệu quả quyền con người trong xây dựng thực thi pháp luật, năm 2025 Quốc hội đã bãi bỏ hình phạt tử hình ở 8 tội danh.
Cùng với việc bãi bỏ hình phạt tử hình ở nhiều tội danh thì cũng nên lược giảm những tình tiết định khung tăng nặng có khả năng bị kết án tử hình ở những tội danh còn duy trì hình phạt này.
Theo đó đối với tội giết người, nên thu hẹp giản lược bỏ bớt đi những tình tiết định khung tăng nặng có thể bị phạt tử hình. Có thể chỉ nên để lại hình phạt tử hình đối với trường hợp giết nhiều người mà thôi. Hoặc nếu được thì bãi bỏ hẳn hình phạt tử hình đối với tội giết người.
Luật sư Ngô Ngọc Trai