Hôm 12/3 Tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh đã tuyên 4 án tử hình cho các bị cáo trong một vụ ma tuý. Nội dung vụ án tóm lược theo thông tin báo chí như sau:
“Từ tháng 10-2022 đến ngày 20-11-2022, Nguyễn Bình Đại nhận ma túy của những người tên Giang và Yang (không rõ lai lịch), cất giấu tại chỗ ở của Nguyễn Bình Triệu để bán cho người mua theo yêu cầu của Giang và Yang.
Khi có yêu cầu Đại sẽ nói Mạc Vĩnh Khiêm và Thái Duy Quang đến chỗ ở của Triệu lấy giao cho người mua. Cáo trạng xác định Đại và đồng phạm đã 10 lần giao ma túy theo yêu cầu của Giang và Yang.
Với khối lượng bị cáo buộc lên tới 80kg, Hội đồng xét xử đã tuyên 4 án tử hình cho Nguyễn Bình Đại cầm đầu và các đồng phạm Mạc Vĩnh Khiêm, Thái Duy Quang và Nguyễn Bình Triệu cùng về tội mua bán trái phép chất ma túy.”
Tôi thấy như sau
Xin không đi vào chi tiết các vấn đề chứng cứ vụ án vì chỉ nắm thông tin qua báo chí. Xét các thông tin về khối lượng và hành vi, đối chiếu với quy định của Bộ luật hình sự về tội mua bán trái phép chất ma túy thì tòa án đã xử có căn cứ khi tuyên ra 4 án tử hình.
Bất cập ở chỗ là, tại Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự năm 2025 đã có sự thay đổi.
Luật mới sửa nội dung điều luật về tội sản xuất, mua bán trái phép chất ma túy, nâng mức khối lượng khởi điểm ở khung có hình phạt tử hình. Cụ thể ví như luật mới đã nâng mức khởi điểm từ 100g lên 3kg đối với các chất như heroin hoặc cocain, nâng từ 5kg lên 30kg đối với cần sa.
Tức là trước kia theo luật cũ người nào mua bán sản xuất chỉ từ 100 gam heroin, cocain trở lên thôi là đã có thể bị tử hình rồi, thì nay phải từ 3 kg trở lên mới có thể bị kết án tử hình.
Hoặc trước kia theo luật cũ người nào mua bán sản xuất chỉ từ 5 kg cần sa trở lên là đã có thể bị tử hình rồi, nay phải từ 30 kg trở lên mới có thể bị kết án tử hình.
Từ quy định mới này, với tinh thần nhân đạo bảo vệ quyền con người và giảm số lượng án tử hình, tại điều khoản chuyển tiếp (khi áp dụng từ quy định cũ sang quy định mới), Luật mới quy định rằng:
- Những trường hợp đã bị kết án tử hình trước đây mà khối lượng ma túy thấp dưới mức khởi điểm của khung hình phạt theo luật mới (dưới 3kg hoặc dưới 30kg theo tùy loại vừa nêu) thì sẽ được chuyển hình phạt thành chung thân.
- Đối với những trường hợp đã bị kết án tử hình trước đây mà khối lượng ma túy lớn hơn mức khởi điểm của khung hình phạt có án tử hình theo luật mới (trên 3kg hoặc trên 30kg theo tùy loại) nhưng người bị kết án không phải là chỉ huy, chủ mưu, cầm đầu hoặc không có hai tình tiết tăng nặng trở lên, cũng sẽ được chuyển hình phạt thành chung thân.
Từ quy định mới này khi đưa vào thực hiện đã giúp cho rất nhiều tử tội trước kia được chuyển hình phạt, chỉ trừ những người là chỉ huy, chủ mưu, cầm đầu hoặc có hai tình tiết tăng nặng trở lên thì không được chuyển hình phạt.
Nhưng đó chỉ là lợi ích có được từ điều khoản chuyển tiếp áp dụng cho những người đã bị kết án trước đó. Còn những người bị xét xử hiện nay thì sao?
Điều luật nội dung về tội sản xuất, mua bán trái phép chất ma túy hiện nay vẫn giữ quy định như cũ, không phân biệt những người là chỉ huy, chủ mưu, cầm đầu với những người là đồng phạm thông thường (luật mới chỉ thay đổi về khối lượng khởi điểm), bởi vậy khi xét xử những đồng phạm bình thường vẫn có thể bị kết án tử hình.
Ví như trong vụ án nêu trên, 4 bị cáo chỉ là người làm theo hướng dẫn chỉ đạo của các đối tượng tên Giang và Yang (không rõ lai lịch), cả 4 chỉ là đồng phạm. Hoặc nếu cho bị cáo Nguyễn Bình Đại là người cầm đầu thì 3 bị cáo còn lại chỉ là đồng phạm thường. Nhưng tất cả họ vẫn bị kết án tử hình và như thế là không công bằng khi so sánh với các trường hợp bị kết án trước kia.
Bởi vậy để đảm bảo công bằng cho những bị án xét xử trước kia và hiện nay, Quốc hội cần sửa lại luật hình sự, đưa nội dung từ điều khoản chuyển tiếp thành nội dung trong các điều luật về tội sản xuất, mua bán trái phép chất ma túy, không kết án tử hình đối với những trường hợp không phải là chỉ huy, chủ mưu, cầm đầu, không có hai tình tiết tăng nặng trở lên.
Luật sư Ngô Ngọc Trai